Hasła na literę D

 

DANINA PUBLICZNA

DAROWIZNA

DATA PEWNA

DECENTRALIZACJA WŁADZY

DEFRAUDACJA

DELIKT

DEMOKRACJA

DEMORALIZACJA

DEPOZYT NIEPRAWIDŁOWY (NIEREGULARNY)

DEPOZYT PRAWIDŁOWY (INACZEJ UMOWA PRZECHOWANIA)

DEPOZYT SĄDOWY

DŁUG

DŁUG - PRZEJĘCIE

DŁUG PUBLICZNY (PAŃSTWOWY DŁUG PUBLICZNY)

DŁUG SPADKOWY

DŁUŻNIK

DŁUŻNIKÓW SOLIDARNOŚĆ (BIERNA)

DNI WOLNE OD PRACY

DOBRA OSOBISTE

DOBRA WIARA

DOBROWOLNE PODDANIE SIĘ KARZE (na rozprawie - art. 387 k.p.k.)

DOBROWOLNE PODDANIE SIĘ KARZE (w postępowaniu przygotowawczym – art. 335 k.p.k.)

DOCHODZENIE

DOKSZTAŁCENIE

DOMNIEMANIE

DOMNIEMANIE OJCOSTWA

DORADCA TYMCZASOWY

DORĘCZENIE

DOSTAWA

DOWODY

DOZÓR KURATORA SĄDOWEGO

DOZÓR POLICJI

DOŻYWOCIA UMOWA

DROGA KONIECZNA

DZIAŁ SPADKU

DZIEDZICZENIE GOSPODARSTWA ROLNEGO

DZIEDZICZENIE USTAWOWE

DZIENNIK USTAW RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIERŻAWA

 

 

 

DANINA PUBLICZNA

W ujęciu szerokim jest to obowiązek świadczenia pieniężnego, nałożony jednostronnie w sposób władczy przez wspólnotę publicznoprawną.

Stanowi jeden z elementów obciążeń publicznych nakładanych normami prawnymi, którego realizacja jest zabezpieczona możliwością zastosowania przymusu państwowego.

Jest to rodzaj dochodów publicznych, będącym jednym ze składników środków publicznych, gromadzonych, by pokryć wydatki oraz rozchody publiczne.  

Ustawa o finansach publicznych wyróżnia kilka rodzajów świadczeń stanowiących daniny publiczne, a mianowicie: podatki, składki, opłaty, wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych i jednoosobowych spółek Skarbu Państwa oraz inne świadczenia pieniężne spełniające dwie cechy: muszą być ponoszone na rzecz państwa, jednostek samorządu terytorialnego, państwowych funduszy celowych oraz innych jednostek sektora finansów publicznych. Obowiązek jej ponoszenia wynika z ustawy.

 

 

 

DAROWIZNA

Zgodnie z art. 888 k.c. darowiznę stanowi bezpłatne świadczenie darczyńcy ze swego majątku na rzecz obdarowywanego. Oświadczenie darczyńcy o przyznaniu darowizny powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.

 

Nie stanowią darowizny następujące bezpłatne przysporzenia:

- gdy zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy uregulowanej przepisami kodeksu cywilnego;

- gdy kto zrzeka się prawa, którego jeszcze nie nabył albo które nabył w taki sposób, że w razie zrzeczenia się prawo jest uważane za nie nabyte.

 

Darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze nie wykonaną, jeżeli po zawarciu umowy jest stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny spowodowałoby uszczerbek dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo uszczerbek dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Nie można odwołać darowizny po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego lub jeżeli darczyńca obdarowanemu przebaczył. Jeżeli w chwili przebaczenia darczyńca nie miał zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.

 

 

 

DATA PEWNA

Jest to urzędowe poświadczenia daty, od której zależy ważność albo skuteczność czynności prawnej, skuteczne także względem osób nieuczestniczących w dokonaniu czynności prawnej.

 

Czynność prawna ma datę pewną także w wypadkach następujących:

- w razie stwierdzenia dokonania czynności w jakimkolwiek dokumencie urzędowym - od daty dokumentu urzędowego;

- w razie umieszczenia na obejmującym czynność dokumencie jakiejkolwiek wzmianki przez organ państwowy, organ jednostki samorządu terytorialnego albo przez notariusza - od daty wzmianki.

 

W razie śmierci jednej z osób podpisanych na dokumencie datę złożenia przez tę osobę podpisu na dokumencie uważa się za pewną od daty śmierci tej osoby.

 

 

 

DECENTRALIZACJA WŁADZY

Zasada prawna wyrażona w art. 15 Konstytucji RP. Jest to przekazanie uprawnień ze szczebla administracji rządowej na szczebel samorządu terytorialnego; to proces stałego poszerzania uprawnień jednostek władzy publicznej niższego szczebla w drodze przekazywania im zadań, kompetencji oraz niezbędnych środków.

Decentralizację władzy uważa się za cechę kultury politycznej zbudowanej na rozwiązaniach ustawowych, zgodnych z konstytucyjnymi zasadami ustroju Rzeczypospolitej.

Granice decentralizacji wyznaczają zasady ustrojowe, co oznacza konieczność utrzymania równowagi między potrzebami i interesami o charakterze lokalnym, a potrzebami i interesami o charakterze ponadlokalnym.

Organy jednostek zdecentralizowanych, którym ustawowo przyznane są pewne uprawnienia i obowiązki cechuje samodzielność czyli wyposażenie tych jednostek w prawo do względnie samodzielnego działania w graniach ustawowo dopuszczalnych, oraz niezawisłość oznaczająca wolność od ingerencji w ich sprawy przez organy wyższego stopnia.

Do wyznaczników decentralizacji zalicza się także: bezpośrednie wybory do rad samorządu terytorialnego, odpowiedzialność lokalnej władzy wykonawczej przed władzą legislacyjną, kontrola władzy wykonawczej nad lokalną administracją, samodzielność finansowa ośrodków samorządowych.

 

 

 

DEFRAUDACJA

Malwersacja, sprzeniewierzenie - przestępstwo polegające na nielegalnym przywłaszczeniu sobie cudzej własności lub zatrzymaniu powierzonego mienia.

 

Podstawowy typ tego przestępstwa znajduję się w art. 284 k.k., zgodnie z którym:

 

- kto przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą lub prawo majątkowe, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

- kto przywłaszcza sobie powierzoną mu rzecz ruchomą, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

 

W wypadku mniejszej wagi lub przywłaszczenia rzeczy znalezionej, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Jeżeli przywłaszczenie nastąpiło na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

 

 

 

DELIKT – patrz CZYN NIEDOZWOLONY

 

 

 

DEMOKRACJA

(z języka greckiego demos – lud, kratos – władza). System rządów, w których władza sprawowana jest przez obywateli bezpośrednio lub przez wybranych przedstawicieli.

 

Wyróżnia się kilka form ustroju demokratycznego:

- demokracja bezpośrednia, w której obywatele sami, bezpośrednio uczestniczą w życiu politycznym kraju i podejmują decyzje dotyczące jego funkcjonowania; obecnie raczej niemożliwa do zrealizowana, występuje na szczeblach lokalnych, w mniejszych społecznościach, dotyczy również tego typu spraw. Wcześniej forma ta obowiązywała w starożytnych greckich polis, np. w Atenach;

- demokracja pośrednia (przedstawicielska) – władza sprawowana jest przez przedstawicieli wybranych przez obywateli danego państwa. Cechą charakterystyczna demokracji przedstawicielskiej jest to, że reprezentanci, zachowują swoją wolność w realizowaniu dobra wspólnego, nie są związani instrukcjami swoich wyborców (tzw. mandat wolny);

- demokracja parlamentarna, forma demokracji przedstawicielskiej, której gwarantem istnienia jest konstytucja, najczęściej w formie pisanej, gdzie rząd powołany jest przez przedstawicieli. Jest ona przeciwstawiana systemowi prezydenckiemu. W ramach demokracji parlamentarnej, władzę wykonawczą sprawuje rząd, który podlega ciągłej kontroli ze strony parlamentu wybranego przez wyborców. W systemach parlamentarnych premier może zostać odwołany w dowolnym momencie przez przedstawicieli władzy wykonawczej – parlament;

- demokracja prezydencka – system, w którym obywatele wybierają prezydenta, pełniącego obowiązki głowy państwa a także szefa rządu kontrolującego większość władzy wykonawczej. Prezydent pełni swoją funkcję przez określony czas (kadencję). Sprawuje bezpośrednią kontrolę nad gabinetem (rządem), którego członków powołuje. Władza prezydencka pozostaje oddzielona od władzy ustawodawczej i obie władze nie mogą skracać swojej kadencji.

 

 

 

DEMORALIZACJA

Jest to działanie, które przejawia się w niestosowaniu do przyjętych zasad moralnych i obowiązków społecznych. Szczególnej ochronie przed demoralizacją podlegają nieletni.

W art. 4 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich znajduje się katalog okoliczności świadczących o demoralizacji, a są to:

- naruszanie zasad współżycia społecznego,

- popełnienie czynu zabronionego,

- systematyczne uchylanie się od obowiązku szkolnego lub kształcenia zawodowego,

- używanie alkoholu lub innych środków w celu wprowadzenia się w stan odurzenia,

- uprawianie nierządu,

- włóczęgostwo,

- udział w grupach przestępczych.

Ustawodawca nałożył nacisk na trwałość i powtarzalność występowania zjawisk świadczących o demoralizacji nieletniego, o czym świadczą użyte w ustawie sformułowania: systematyczne uprawianie, używanie.

 

Jednocześnie każdy, kto ma informacje o takich okolicznościach ma społeczny obowiązek odpowiedniego przeciwdziałania temu, a przede wszystkim zawiadomienia o tym rodziców lub opiekuna nieletniego, szkoły, sądu rodzinnego, Policji lub innego właściwego organu.

 

 

 

DEPOZYT NIEPRAWIDŁOWY (NIEREGULARNY)

Może wynikać z przepisów prawa bądź z okoliczności. Przedmiotem tego rodzaju depozytu są pieniądze albo inne rzeczy oznaczone tylko co do gatunku, którymi przechowawca ma prawo rozporządzania.

Składający może żądać w każdym czasie zwrotu rzeczy oddanej w przechowanie w miejscu gdzie rzecz miała być przechowywana. 

Zgodnie z art. 845 k.c. do tego typu zobowiązania stosuje się  przepisy o pożyczce.

Czas i miejsce zwrotu depozytu określają przepisy o przechowaniu.

 

Umowa rachunku bankowego (art. 725 k.c.) zawiera cechy umowy o depozyt nieprawidłowy, gdyż jest to zobowiązanie banku względem posiadacza rachunku do przechowywania jego środków pieniężnych. Prawo bankowe zawiera rozwiązanie pozwalające bankowi na swobodne dysponowanie powierzonymi środkami pieniężnymi, nakładając równocześnie obowiązek dołożenia wszelkich starań w zakresie bezpieczeństwa.

 

 

 

DEPOZYT PRAWIDŁOWY (INACZEJ UMOWA PRZECHOWANIA)

Jest to zobowiązanie, na mocy którego osoba (przechowawca) przyjmuje na przechowanie ruchomości drugiej osoby (składającego) takie jak: pieniądze, przedmioty złożone do przechowania (np. w banku; w sądzie; w zastaw; jako kaucja).

Do jej zawarcia umowy depozytu ustawa nie wymaga zachowania szczególnej formy. Przechowawcy należy się wynagrodzenie, chyba że z umowy lub z okoliczności wynika, że zobowiązał się on przechować rzecz bez wynagrodzenia.

Przechowawca zobowiązany jest wydać tę samą rzecz, którą otrzymał na przechowanie. Bez zgody składającego nie może on używać rzeczy, chyba że jest to niezbędne do zachowania rzeczy w stanie niepogorszonym.

Powinien on przechowywać rzecz w miejscu i w sposób określony w umowie, chyba że zmiana jest wymuszona ochroną rzeczy przed utratą lub uszkodzeniem. Nie może on oddać rzeczy na przechowanie innej osobie, chyba że jest zmuszony do tego przez okoliczności.

Składający rzecz ma obowiązek zapłaty wynagrodzenia, o ile umowa jest odpłatna. Powinien on także zwrócić przechowawcy wydatki, które ten poniósł w celu należytego przechowania rzeczy.

 

 


DEPOZYT SĄDOWY

Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego jest możliwe jedynie w odniesieniu do niektórych świadczeń, np. pieniędzy, kosztowności, książeczek oszczędnościowych, dokumentów.

Wyróżnić można dwa rodzaje depozytów sądowych:

- składane i pozostawiane wskutek potrzeb i dla celów postępowania (np. karnego, egzekucyjnego), co do których powstaje wątpliwość, komu należy je wydać; rzeczy ruchome odebrane przez komornika dłużnikowi podczas nieobecności wierzyciela.

- składane jako przedmiot świadczenia w celu zwolnienia się z wykonania zobowiązania – samo złożenie przedmiotu do depozytu nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania, ale zwalnia go od obowiązku pieczy nad przedmiotem, w razie wytoczenia przez wierzyciela powództwa o wykonanie zobowiązania, dłużnik może go odesłać z żądaniem świadczenia do depozytu, ustaje obowiązek zapłaty odsetek umownych lub odsetek za opóźnienie, ponadto ciężary oraz korzyści związane z rzeczą przechodzą na wierzyciela. Zwolnienie dłużnika od zobowiązania następuje na skutek odbioru przez wierzyciela przedmiotu świadczenia z depozytu. 

 

Zgodnie z art. 467 k.c., dłużnikowi przysługuje prawo złożenia do depozytu sądowego poza wypadkami przewidzianymi w innych przepisach:

-  jeżeli wskutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności, nie wie, kto jest wierzycielem, albo nie zna miejsca zamieszkania lub siedziby wierzyciela;
-  jeżeli wierzyciel nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych ani przedstawiciela uprawnionego do przyjęcia świadczenia;

-  jeżeli powstał spór, kto jest wierzycielem;

- jeżeli z powodu innych okoliczności dotyczących osoby wierzyciela świadczenie nie może być spełnione.

 

Dłużnik powinien niezwłocznie zawiadomić wierzyciela w formie pisemnej o złożeniu przedmiotu do depozytu sądowego. W przeciwnym wypadku może on narazić się na odpowiedzialność za szkodę wynikłą z niepoinformowania wierzyciela.

 

 

 

DŁUG

Niespełniony obowiązek świadczenia przez dłużnika na rzecz wierzyciela. Świadczenie to może być pieniężne, rzeczowe.

 

Przyczyną powstania długu jest opóźnienie w wykonaniu zobowiązania, którego charakter może określać m.in:

- zawarta umowa,

- rozbieżność między terminem dostawy towaru lub świadczenia usługi, a terminem zapłaty,

- pożyczka celowa, np. kredyt inwestycyjny z banku,

- decyzja administracyjna lub orzeczenie sądu.

 

Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego społeczno-gospodarczemu celowi, zasadom współżycia społecznego a także zgodnie z ustalonymi zwyczajami.

 

 

 

DŁUG - PRZEJĘCIE

Zgodnie z przepisem art. 519 k.c. - przejecie długu ma miejsce, gdy osoba trzecia wstępuje w miejsce dłużnika, który zostaje z długu zwolniony.

Może nastąpić poprzez zawarcie umowy między wierzycielem a osobą trzecią za zgodą dłużnika - oświadczenie dłużnika może być złożone którejkolwiek ze stron, lub przez umowę między dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą wierzyciela. Oświadczenie wierzyciela może być wtedy złożone którejkolwiek ze stron, jednak jest ono bezskuteczne, jeżeli wierzyciel nie wiedział, że osoba przejmująca dług jest niewypłacalna.

 

Umowa o przejęcie długu powinna być pod nieważnością zawarta na piśmie. To samo dotyczy zgody wierzyciela na przejęcie długu.

 

Przejmującemu dług przysługują przeciwko wierzycielowi wszelkie zarzuty, które miał dotychczasowy dłużnik, z wyjątkiem zarzutu potrącenia z wierzytelności dotychczasowego dłużnika. Przejmujący dług nie może powoływać się względem wierzyciela na zarzuty wynikające z istniejącego między przejmującym dług a dotychczasowym dłużnikiem stosunku prawnego, będącego podstawą prawną przejęcia długu; nie dotyczy to jednak zarzutów, o których wierzyciel wiedział.

Jeżeli wierzytelność była zabezpieczona poręczeniem lub ograniczonym prawem rzeczowym ustanowionym przez osobę trzecią, poręczenie lub ograniczone prawo rzeczowe wygasa z chwilą przejęcia długu, chyba że poręczyciel lub osoba trzecia wyrazi zgodę na dalsze trwanie zabezpieczenia.

 

 

 

DŁUG PUBLICZNY (PAŃSTWOWY DŁUG PUBLICZNY)

Jest to zadłużenie podmiotów sektora finansów publicznych, ustalone po wyeliminowaniu przepływów finansowych pomiędzy podmiotami należącymi do tego sektora (skonsolidowane zadłużenie brutto), zaciągnięte z tytułów:

-papierów wartościowych opiewające wyłącznie na świadczenia pieniężne (poza papierami udziałowymi),

- pożyczek (w tym papiery wartościowe, których zbywalność jest ograniczona),

- kredytów,

- przyjętych depozytów,

- zobowiązań wymagalnych (tzn. zobowiązania, których termin płatności minął, a które nie zostały przedawnione lub umorzone).

 

W Polsce uprawnionym do zaciągania zobowiązań dla sfinansowania potrzeb finansowych państwa, spłaty tych zobowiązań oraz przeprowadzenia innych operacji finansowych związanych z zarządzaniem jest Minister Finansów.

Instytucja długu publicznego normowana jest przez akty prawne:

- Konstytucja RP – rozdział X – Finanse Publiczne.

- Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

- Akty wykonawcze do ustawy o finansach publicznych – rozporządzenia regulujące kwestie, takie jak np.: podział tytułów dłużnych zaliczanych do państwowego długu publicznego oraz zasady obliczania wartości nominalnej długu.

 

 

 

DŁUG SPADKOWY

Jest to dług spadkodawcy, za który odpowiedzialność ponosi spadkobierca.

Do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach księgi czwartej kodeksu cywilnego.

Odpowiedzialność za długi spadkowe reguluje art. 1030 k.c. i następne.

Do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku. Od chwili przyjęcia spadku ponosi odpowiedzialność za te długi z całego swego majątku.

Spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.

Jeżeli spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, spłacił niektóre długi spadkowe nie wiedząc o istnieniu innych długów, ponosi on odpowiedzialność za nie spłacone długi tylko do wysokości różnicy między wartością ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku a wartością świadczeń spełnionych na zaspokojenie długów, które spłacił. Jeżeli zaś taki spadkobierca, spłacając niektóre długi spadkowe wiedział o istnieniu innych długów spadkowych, ponosi on odpowiedzialność za te długi ponad wartość stanu czynnego spadku, jednakże tylko do takiej wysokości, w jakiej byłby obowiązany je zaspokoić, gdyby spłacał należycie wszystkie długi spadkowe. Odpowiedzialność spadkobiercy z tytułu zapisów zwykłych i poleceń ogranicza się do wartości stanu czynnego spadku.

Do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Jeżeli jeden ze spadkobierców spełnił świadczenie, może on żądać zwrotu od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości ich udziałów. Po podziale spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów.

 

 

 

DŁUŻNIK

Osoba (prawna lub fizyczna) zobowiązana do spełnienia świadczenia na rzecz innej osoby (wierzyciela) na podstawie łączącego je stosunku zobowiązaniowego;

Także strona postępowania egzekucyjnego - osoba wskazana jako dłużnik w dokumencie zaopatrzonym w klauzulę wykonalności.

 

 

 

DŁUŻNIKÓW SOLIDARNOŚĆ (BIERNA)

Jej źródłem może być ustawa lub czynność prawna. Zachodzi, gdy po stronie dłużników występuje kilka osób zobowiązanych wobec jednego wierzyciela.

Wedle własnego uznania może on żądać wykonania zobowiązania w całości lub w części od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna.

Jeżeli którykolwiek z dłużników solidarnych spełni świadczenie względem wierzyciela, pozostali dłużnicy są zwolnieni z długu.

Spełnienie świadczenia przez któregokolwiek z dłużników zwalnia z długu pozostałych. Dłużnik, który spełnił świadczenie, posiada roszczenie regresowe (zwrotne) względem współdłużników, chyba że co innego wynika z umowy lub innego stosunku prawnego istniejącego między współdłużnikami.

 

 

 

DNI WOLNE OD PRACY

Określone kalendarzowo dni wolne od świadczenia pracy przez pracownika na rzecz pracodawcy, które mogą być przeznaczone na odpoczynek lub załatwienie prywatnych spraw.

Dni wolne od pracy mogą być wolne ustawowo, tj. na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących ustaw lub układów zbiorowych (np. 1 stycznia – Nowy Rok, 1 listopada – Uroczystość Wszystkich Świętych), lub wynikać z przyjętego u pracodawcy rozkładu czasu pracy (np. wolne soboty).

 

 

 

DOBRA OSOBISTE

Dobra niemajątkowe przysługujące każdemu człowiekowi (również osobom prawnym), związane z jego indywidualnym istnieniem – dlatego są one niezbywalne i nie podlegają dziedziczeniu.

Kodeks cywilny w art. 23 nie zawiera definicji dóbr osobistych, wymienia ich przykłady, takie jak: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska.

Ponadto z biegiem czasu w doktrynie i orzecznictwie wykształciły się również takie dobra osobiste jak:

- prawo do prywatności,

- prawo do spokoju (wolność od strachu),

- prawo do pozostawienia w spokoju,

- prawo do kultu po osobie zmarłej.

 

Dobra osobiste osób prawnych to na przykład:

- dobra sława (dobre imię, dobra reputacja) – odpowiednik dobrej czci osoby fizycznej,

- nazwa – indywidualizuje osobę prawną,

- nietykalność pomieszczeń,

-tajemnica korespondencji,

- sfera prywatności.

 

 

DOBRA WIARA

(łac. bona fides) Ma ona charakter domniemania prawnego, wzruszalnego. Domniemanie to może być obalone, ponieważ art. 7 k.c. nie wyłącza takiej możliwości. Obalenie domniemania nastąpi tylko w przypadku udowodnienia przeciwieństwa, tj. istnienia złej wiary. Nie wystarczy dowód przeciwny, tj. wykazanie, że dobra wiara może budzić wątpliwości, innymi słowy - że zainteresowany jej nie udowodnił.

 

W sensie podmiotowym dobra wiara jest stanem psychicznym osoby (określonego podmiotu prawnego) wyrażającym się w błędnym, ale usprawiedliwionym jej przekonaniu o istnieniu jakiegoś prawa lub stosunku prawnego lub też sytuacji istotnej z punktu widzenia prawa, mimo że rzeczywisty stan prawny obiektywnie oceniany jest odmiennie. Jest ona faktem polegającym na usprawiedliwionej niewiedzy określonego podmiotu o istnieniu określonych stanów prawnych - błędne przeświadczenie o przysługiwaniu określonego prawa lub istnieniu określonego stosunku prawnego.

Dobra wiara nie stanowi klauzuli generalnej. Ustawodawca nakazuje ustalenie rzeczywistego stanu świadomości jako pewnej istniejącej obiektywnie okoliczności faktycznej. Samo jej wystąpienie nie jest zdarzeniem cywilnoprawnym, stanowi jednak element stanu faktycznego, od którego ustawodawca uzależnia powstanie, zmianę lub ustanie skutków prawnych.

Ustalenie wystąpienia dobrej wiary ściśle związane jest ze spełnieniem elementów, którymi są: przeświadczenie o istnieniu (albo nieistnieniu) prawa lub stosunku prawnego, błędność tego przeświadczenia i możliwość usprawiedliwienia błędu w danych okolicznościach. Przeświadczenie to jest punktem centralnym pojęcia dobrej wiary.

Ocena dobrej albo złej wiary jest zrelatywizowana do określonego czasu, który wskazują przepisy odnoszące się do złej albo dobrej wiary, a w braku takiego wskazania miarodajny jest moment podjęcia zachowania, realizowanego w błędnym mniemaniu podmiotu o istnieniu określonego stanu prawnego.

Dla przyjęcia dobrej wiary osoby prawnej działającej poprzez organ kolegialny konieczna jest dobra wiara wszystkich jego członków dokonujących czynności, a nawet nieuczestniczącego w jej dokonaniu, jeżeli wiedział o czynności i mógł poinformować pozostałych o istniejącym stanie rzeczy.

Dobrą wiarę uchyla brak staranności, bowiem "w złej wierze jest ten, kto zna rzeczywisty stan prawny albo nawet wprawdzie go nie zna, ale mógł się o nim przy dołożeniu należytych starań dowiedzieć".

 

 

 

DOBROWOLNE PODDANIE SIĘ KARZE (na rozprawie - art. 387 k.p.k.)

Instytucja prawa karnego procesowego pozwalająca (do momentu zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych na rozprawie głównej) oskarżonemu, któremu zarzucono występek, złożenie wniosek o wydanie wyroku skazującego i wymierzenie mu określonej kary lub środka karnego bez przeprowadzania postępowania dowodowego.

 

Sąd może uwzględnić wniosek oskarżonego o wydanie wyroku skazującego, gdy okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości i cele postępowania zostaną osiągnięte mimo nieprzeprowadzenia rozprawy w całości.

Uwzględnienie takiego wniosku jest możliwe jedynie wówczas, gdy nie sprzeciwią się temu prokurator, a także pokrzywdzony (należycie powiadomiony o terminie rozprawy oraz pouczony o możliwości zgłoszenia przez oskarżonego tego wniosku.)

 

Instytucja ta pozwala skrócić całe postępowanie, zakończyć je na pierwszej rozprawie, a także daje możliwość uniknięcia przez oskarżonego surowszej, która mogłaby być wymierzona po przeprowadzenia postępowania dowodowego.

 

 

 

DOBROWOLNE PODDANIE SIĘ KARZE (w postępowaniu przygotowawczym – art. 335 k.p.k.)

Podobnie jak w dobrowolnym poddaniu się karze z art. 387 k.p.k. które może być złożone przez oskarżonego na rozprawie, ta instytucja dobrowolnego poddania się karze (czyli skazania bez przeprowadzenia rozprawy) występuje na etapie postępowania przygotowawczego – prowadzonego przez prokuratora.

 

Zgodnie z treścią art. 335 k.p.k. prokurator może dołączyć do aktu oskarżenia wniosek o wydanie wyroku i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kar lub innych środków przewidzianych w kodeksie karnym za przypisany mu występek, bez przeprowadzenia rozprawy (wyrok skazujący zapada na posiedzeniu), jeżeli:

- sprawa dotyczy występku zagrożonego karą nieprzekraczającą 10 lat pozbawienia wolności,

-  okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości,

- postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte.

 

Uzgodnienie może obejmować również poniesienie przez oskarżonego kosztów postępowania.

 

Jeżeli zachodzą warunki do wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa powyżej, a w świetle zebranych dowodów wyjaśnienia podejrzanego nie budzą wątpliwości, dalszych czynności dowodowych w postępowaniu przygotowawczym można nie przeprowadzać; przeprowadza się jednak czynności, co do których zachodzi niebezpieczeństwo, że nie będzie można ich przeprowadzić na rozprawie.

Instytucje konsensualnego zakończenia sprawy karnej z art. 335 i 387 k.p.k.  mają przyczynić się do uproszczenia i przyspieszenia postępowania w sprawach, w których na podstawie porozumienia pomiędzy jego uczestnikami - rysuje się perspektywa rezygnacji z uciążliwego i długotrwałego postępowania dowodowego.

 

 

 

DOCHODZENIE

Jest jedną z dwóch form (obok śledztwa) prowadzenia postępowania przygotowawczego w postępowaniu karnym.

Postępowanie przygotowawcze dąży do wyjaśnienia okoliczności, które sprzyjały popełnieniu czynu, a przede wszystkim ma na celu:

- ustalenie, czy został popełniony czyn zabroniony i czy stanowi on przestępstwo,

- wykrycie i w razie potrzeby ujęcie sprawcy,

- wyjaśnienie okoliczności sprawy, w tym ustalenie osób pokrzywdzonych i rozmiarów szkody,

- zebranie, zabezpieczenie i w niezbędnym zakresie utrwalenie dowodów dla sądu.

 

Dochodzenie jest prowadzone w przypadku spraw mniejszej wagi, dla których nie jest konieczne prowadzenie śledztwa, a samo dochodzenie w swojej istocie jest mniej formalne od śledztwa.

Zgodnie z treścią art. 325b § 1 k.p.k. dochodzenie prowadzi się w sprawach o przestępstwa należące do właściwości sądu rejonowego:

- zagrożone karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, z tym że w wypadku przestępstw przeciwko mieniu tylko wówczas, gdy wartość przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub grożąca nie przekracza 100.000 zł,

- przewidziane w art. 159, art. 254a i art. 262 § 2 k.k.,

- przewidziane w art. 279 § 1, art. 286 § 1 i 2 oraz w art. 289 § 2 k.k., jeżeli wartość przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub grożąca nie przekracza 100.000 zł.

 

Dochodzenie prowadzi Policja lub organy, o których mowa w art. 312 k.p.k. (czyli Straż Graniczna, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Służba Celna oraz Centralne Biuro Antykorupcyjnego), chyba że prowadzi je prokurator.

Dochodzenie powinno być ukończone w ciągu miesiąca. Prokurator nadzorujący dochodzenie może przedłużyć ten okres do 3 miesięcy. W razie nie zakończenia dochodzenia w ciągu 3 miesięcy akta sprawy przekazuje się prokuratorowi nadzorującemu dochodzenie, który może je przedłużyć na czas oznaczony, nie dłuższy jednak niż na dalsze 3 miesiące, lub przejąć je do śledztwa.

Dochodzenia nie prowadzi się:

1) w stosunku do oskarżonego pozbawionego wolności w tej lub innej sprawie, chyba że:

a) zastosowano zatrzymanie,

b) sprawcę ujętego na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem tymczasowo aresztowano,

2) jeżeli oskarżony jest nieletni, głuchy, niemy, niewidomy lub gdy biegli lekarze psychiatrzy powołani do wydania opinii w sprawie stwierdzą, że poczytalność oskarżonego w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu lub w czasie postępowania jest wyłączona albo w znacznym stopniu ograniczona.

 

 

 

DOKSZTAŁCENIE

(art. 197 k.p.) Obowiązek dokształcania się, spoczywający zarówno na młodocianych, którzy są zatrudnieni w celu przygotowania zawodowego, jak i na tych, którzy są zatrudnieni na podstawie umowy o pracę zawartej w celach zarobkowych.

Pracownik młodociany jest obowiązany dokształcać się do ukończenia 18 lat, a w szczególności:

- w zakresie szkoły podstawowej i gimnazjum, jeżeli szkoły takiej nie ukończył,

- w zakresie szkoły ponadgimnazjalnej lub w formach pozaszkolnych.

 

 

 

DOMNIEMANIE

Uznanie istnienia niestwierdzonego faktu na podstawie innych ustalonych faktów, pozostających z nim w związku; presumpcja.

 

Wyróżnia się następujące rodzaje domniemań:

- faktyczne – opiera się na rozumowaniu, doświadczeniu życiowym, weryfikowane empirycznie – np.  domniemanie śliskiej jezdni po ulewnym deszczu;

- prawne – wynika z przepisu prawa, który nakazuje przyjęcie pewnych faktów za stwierdzone, są wiążące dla sądu; mogą być jednak obalone, ilekroć ustawa tego nie wyłącza. np. domniemanie ojcostwa, niewinności;

- wzruszalne - możliwe do obalenia dowodem przeciwnym, np. skazanie oskarżonego obala domniemanie niewinności;

- niewzruszalne - nie można go obalić dowodem przeciwnym, jeżeli przesłanka jest prawdziwa - obecnie praktycznie nie występują;

- formalne - przyjmuje się za udowodniony fakt a dopóki należycie nie zostanie udowodniony fakt mu przeciwny;

- materialne - za udowodniony uważa się stan b, jeżeli w postępowaniu został należycie wykazany stan a.

 

 

 

DOMNIEMANIE OJCOSTWA

Zgodnie z art. 62 k.r.o. jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki. Domniemania tego nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie trzystu dni od orzeczenia separacji.

Jeżeli dziecko urodziło się przed upływem trzystu dni od ustania lub unieważnienia małżeństwa, lecz po zawarciu przez matkę drugiego małżeństwa, domniemywa się, że pochodzi ono od drugiego męża.

Domniemania powyższe mogą być obalone tylko na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.

 

 

 

DORADCA TYMCZASOWY

Instytucja występująca w postępowaniu o ubezwłasnowolnienie.

 

Osoba mająca zapewnić ochronę prawną osoby, dla której został ustanowiony.

Zgodnie z art. 548 k.p.c. jeżeli wniosek o ubezwłasnowolnienie dotyczy osoby pełnoletniej, sąd może na wniosek uczestnika postępowania lub z urzędu, przy wszczęciu lub w toku postępowania, po wysłuchaniu osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, ustanowić dla niej doradcę tymczasowego, gdy uzna to za konieczne dla ochrony jej osoby lub mienia.

Doradcą tymczasowym ustanawia się przede wszystkim małżonka, krewnego lub inną osobę bliską, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie wzgląd na dobro osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie.

Sąd może także zwrócić się do organizacji pozarządowej wymienionej w art. 546 § 3 k.p.c. o wskazanie osoby, która mogłaby być ustanowiona doradcą tymczasowym.

 

Osoba, której został ustanowiony doradca tymczasowy ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych w takim samym zakresie jak osoba ubezwłasnowolniona częściowo. Ponadto z reguły nie są w stanie samodzielnie podejmować korzystnych dla siebie decyzji, co w może negatywnie odbić się głównie na ich majątku i szeroko rozumianych prawach. Podstawową funkcją doradcy jest zatem ochrona takiej osoby, rozumiana jednak jako ochrona prawna, a nie typowo fizyczna.

 

Postanowienie o ustanowieniu doradcy staje się skuteczne z chwilą doręczenia go osobie, której dotyczy wniosek. W szczególnych wypadkach (art. 556 k.p.c.) postanowienie staje się skuteczne z chwilą wydania. Postanowienie to traci moc z chwilą, gdy: wniosek o ubezwłasnowolnienie został prawomocnie oddalony lub odrzucony albo postępowanie umorzono lub na skutek orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu ustanowiony został opiekun lub kurator.

 

 

 

DORĘCZENIE

To sytuacja faktyczna oraz przepisy prawa regulujące sposób i zasady doręczania pism w postępowaniu cywilnym, karnym, administracyjnym, i podatkowym.

 

Doręczenie w sensie faktycznym, to wręczenie pisma, umożliwiające adresatowi zapoznanie się z jego treścią.

Doręczeń dokonuje się przez operatora pocztowego (w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe), osoby zatrudnione w sądzie (bądź pracownika organu który je wystawił), komornika lub sądową służbę doręczeniową, a także przez inne upoważnione do tego osoby czy organy (np. policję).

Od daty doręczenia pisma biegną terminy, np. do wniesienia apelacji czy zażalenia.

 

W elektronicznym postępowaniu upominawczym doręczeń powodowi dokonuje się za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego elektroniczne postępowanie upominawcze (doręczenie elektroniczne), a pozwanemu, w przypadku gdy wniesie pismo drogą elektroniczną. W wypadku tym pismo uznaje się za doręczone z datą wskazaną w elektronicznym potwierdzeniu odbioru korespondencji, a przy braku takiego potwierdzenia doręczenie uznaje się za skuteczne z upływem 14 dni od daty umieszczenia pisma w systemie teleinformatycznym.

 

Doręczenia dokonuje się osobiście jeśli stroną jest osoba fizyczna, gdy nie ma ona zdolności procesowej – jej przedstawicielowi ustawowemu.

Żołnierzom zasadniczej służby wojskowej, funkcjonariuszom Policji i Służby Więziennej dokonuje się przez ich organy bezpośrednio przełożone.

Osobom pozbawionym wolności doręczenia dokonuje się przez zarząd odpowiedniego zakładu. 

Osobie prawnej, organizacji niemającej osobowości prawnej, doręcza się organowi uprawnionemu do reprezentowania ich przed sądem lub do rąk pracownika upoważnionego do odbioru pism.

Pisma procesowe dla przedsiębiorców i wspólników spółek handlowych, wpisanych do rejestru sądowego na podstawie odrębnych przepisów, doręcza się na adres podany w rejestrze, chyba że strona wskazała inny adres dla doręczeń. Jeżeli ostatni wpisany adres został wykreślony jako niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy i nie zgłoszono wniosku o wpis nowego adresu, adres wykreślony jest uważany za adres podany w rejestrze. Jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism sądowych, doręczenia należy dokonać tym osobom.

 

Strony postępowania i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd (organ) o każdej zmianie swego miejsca zamieszkania. W razie zaniedbania obowiązku pisma pozostawia się w aktach ze skutkiem doręczenia.

 

 

 

DOSTAWA

(art. 605 i nast. k.c.) Jest to umowa, na podstawie której dostawca zobowiązuje się do wytworzenia rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku oraz do ich dostarczania częściami albo periodycznie, a odbiorca zobowiązuje się do odebrania tych rzeczy i do zapłacenia ceny.

 

Umowa ta powinna być stwierdzona pismem, a stosuje się do niej przepisy o sprzedaży konsumenckiej, jeśli nabywcą jest osoba fizyczna, która nabywa rzeczy w celu niezwiązanym z jej działalnością gospodarczą ani zawodową.

 

W umowie dostawy można zastrzec, że wytworzenie zamówionych rzeczy ma nastąpić z surowców określonego gatunku lub pochodzenia. Dostawca powinien zawiadomić odbiorcę o ich przygotowaniu do produkcji i jest obowiązany zezwolić odbiorcy na sprawdzenie ich jakości.

Jeżeli w umowie zastrzeżono, że wytworzenie zamówionych rzeczy ma nastąpić w określony sposób, dostawca jest obowiązany zezwolić odbiorcy na sprawdzenie procesu produkcji.

Dostawca ponosi odpowiedzialność z tytułu rękojmi za wady fizyczne dostarczonych rzeczy także w wypadku, gdy wytworzenie rzeczy nastąpiło w sposób określony przez odbiorcę lub według dostarczonej przez niego dokumentacji technologicznej, chyba że dostawca, mimo zachowania należytej staranności, nie mógł wykryć wadliwości sposobu produkcji lub dokumentacji technologicznej albo że odbiorca, mimo zwrócenia przez dostawcę uwagi na powyższe wadliwości, obstawał przy podanym przez siebie sposobie produkcji lub dokumentacji technologicznej.

 

 

 

DOWODY

Fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie.

Fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu, tak jak fakty znane sądowi urzędowo, jednakże sąd powinien na rozprawie zwrócić na nie uwagę stron. Nie wymagają również dowodu fakty przyznane w toku postępowania przez stronę przeciwną, jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości. Gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając na uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane.

 

Do środków dowodowych przeprowadzanych w postępowaniu sądowym zaliczamy:  

- dokumenty urzędowe - sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, a także sporządzone przez organizacje zawodowe, samorządowe, spółdzielcze i inne organizacje pozarządowe w zakresie zleconych im przez ustawę spraw z dziedziny administracji publicznej - stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi.

- dokumenty prywatne - stanowią dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie.

- dowód z zeznań świadków - strona powołująca się na ten środek dowodowy obowiązana jest dokładnie oznaczyć fakty, które mają być zeznaniami poszczególnych świadków stwierdzone, i wskazać świadków, tak by wezwanie ich do sądu było możliwe.

- dowód z opinii biegłych (tłumaczy, specjalistów) - stosowany jest w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych w celu zasięgnięcia opinii osób posiadających takową wiedzę.

- dowód z przeprowadzenia oględzin - sąd może zarządzić oględziny (miejsca, rzeczy) bez udziału lub z udziałem biegłych, a stosownie do okoliczności – również w połączeniu z przesłuchaniem świadków.

- dowód z przesłuchania stron - jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z przesłuchania stron. Za osobę prawna sąd przesłuchuje osoby wchodzące w skład organu uprawnionego do jej reprezentowania, przy czym sąd decyduje, czy przesłuchać wszystkie te osoby, czy też tylko niektóre z nich. Za Skarb Państwa sąd może przesłuchać w charakterze strony osoby powołane do reprezentowania państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub inne wskazane osoby.

- inne środki dowodowe - sąd może dopuścić dowód z grupowego badania krwi, z filmu, telewizji, fotokopii, fotografii, planów, rysunków oraz płyt lub taśm dźwiękowych i innych przyrządów utrwalających albo przenoszących obrazy lub dźwięki. Dowody te sąd przeprowadza stosując odpowiednio przepisy o dowodzie z oględzin oraz o dowodzie z dokumentów.

 

Ponadto do dowodów występujących w postępowaniu karnym zaliczamy:

- przesłuchanie podejrzanego – podczas którego ustala się tożsamość podejrzanego i informuje go w jakim charakterze będzie przesłuchiwany, następnie następuje przedstawienie zarzutów, przesłuchanie na temat jego danych osobowych, przesłuchanie właściwe, czyli na temat przedstawionego mu zarzutu i ewentualnie przesłuchanie uzupełniające.

- wyjaśnienia oskarżonego (przesłuchanie oskarżonego przed sądem) – jako osoby przeciw której wniesiono oskarżenie do sądu, składane w formie swobodnej wypowiedzi.

- okazanie – dowód, którego przeprowadzenie ma na celu rozpoznanie: osoby, rzeczy, miejsca czy zwłok, na podstawie śladów pamięciowych.

- rozpoznanie – jest odmianą okazania, polega na przedstawieniu osobie przesłuchiwanej innej osoby, jej wizerunku (najczęściej fotografii, filmu video) albo rzeczy (również nieruchomości) w celu rozpoznania,

- ekspertyza – czyli badanie przeprowadzone przez biegłego,

- oględziny - jest to zapoznanie się przez organ procesowy z miejscem zdarzenia, ciałem osoby (oględziny zwłok lub otwarcie zwłok.) lub rzeczą, celem ujawnienia ich cech charakterystycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia o przedmiocie procesu lub ujawnienia źródła dowodu.

- odczytanie - każda forma zapoznania się przez organ procesowy z treścią dokumentu.

- eksperyment procesowy - jest to dowód polegający na przeprowadzeniu przez organ procesowy doświadczenia lub odtworzenia przebiegu zdarzeń lub ich fragmentów celem sprawdzenia okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy.

- badanie osoby oskarżonego i wywiad środowiskowy - obowiązkowe zebranie danych podstawowych o osobie oskarżonego jak również środowisku w którym żyje (wywiad przeprowadzany przez kuratora sądowego).

- świadek koronny – dowód z zeznań podejrzanego, który zgodził się zeznawać jako świadek, (ujawnia wiedzę o pozostałych uczestnikach przestępstwa i jego okolicznościach) w zamian za odstąpienie wykonania na nim kary lub jej złagodzenie.

 

 

 

DOZÓR KURATORA SĄDOWEGO

Jest to forma oddziaływania wychowawczego na osobę skazaną z warunkowym zawieszeniem wykonania kary lub warunkowo przedterminowo zwolnioną od odbycia reszty kary pozbawienia wolności.

Oddanie sprawcy przestępstwa pod dozór przewidują przepisy kodeksu karnego i kodeksu karnego wykonawczego jak również kodeksu karnego skarbowego.

Jest to najbardziej powszechny środek związany z poddaniem sprawcy przestępstwa próbie.

Obowiązkiem skazanego w okresie dozoru jest stały i systematyczny kontakt z kuratorem sprawującym dozór oraz wykonywanie wszystkich obowiązków nałożonych przez sąd.

 

Jeśli w okresie dozoru skazany narusza warunki okresu próby, sąd – na wniosek kuratora - może zarządzić wykonanie kary pozbawienia wolności.

 

 

 

DOZÓR POLICJI

Jest to wolnościowy (nieizolacyjny) środek zapobiegawczy, którego istota tkwi w tym, iż oddany pod ten dozór podejrzany (oskarżony), pozostaje na wolności, ale ma obowiązek stosowania się do wymagań zawartych w postanowieniu sądu lub prokuratora o jego zastosowaniu.

Dozór Policji jest instytucją karnego prawa procesowego, która ma na celu zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania karnego.

 

Zakres oraz rodzaj wymagań stawianych oskarżonemu (podejrzanemu) w ramach dozoru wyznacza się adekwatnie do potrzeb konkretnego przypadku. Wymagania te mogą polegać m in. na zakazie opuszczania określonego miejsca pobytu, obowiązku periodycznego zgłaszania się do organu dozorującego (np. na posterunek policji), zawiadamiania o zamierzonym terminie wjazdu i powrotu.

 

 

 

DOŻYWOCIA UMOWA

(art. 908 k.c.) Jest to umowa, w której zbywca zobowiązuje się przenieść własność nieruchomości na nabywcę w zamian za zapewnienie mu dożywotniego utrzymania.

Nabywca w braku odmiennej umowy, powinien przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.

 

Jeżeli z jakichkolwiek powodów wytworzą się między dożywotnikiem a zobowiązanym takie stosunki, że nie można wymagać od stron, żeby pozostawały nadal w bezpośredniej ze sobą styczności, sąd na żądanie jednej z nich zamieni wszystkie lub niektóre uprawnienia objęte treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tych uprawnień.

 

W wypadkach wyjątkowych (np. rażącej niewdzięczności, braku szacunku) sąd może rozwiązać umowę dożywocia.

 

 

 

DROGA KONIECZNA

(art. 145 k.c.) Służebność gruntowa polega na ustanowieniu drogi prowadzącej do drogi publicznej, która przebiega przez nieruchomość sąsiada.  

Ustanowienie drogi publicznej wymaga zapłaty wynagrodzenia dla właścicieli gruntów sąsiednich od właściciela, którego nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich.

 

Przeprowadzenie drogi koniecznej następuje z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić.

 

Jeżeli potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między interesowanymi nie dojdzie do porozumienia, sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej. Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy.

 

 

 

DZIAŁ SPADKU

Postępowanie mające na celu określenie wartości majątku wchodzącego w skład spadku oraz jego podział między spadkobierców.

W wyniku działu spadku ustaje współwłasność, która powstała na skutek stwierdzenia nabycia spadku przez kilku spadkobierców.

 

Ustawodawca nie nakłada obowiązku podziału spadku, można go dokonać w dwojaki sposób:

- w drodze umowy: stronami umowy są wszyscy spadkobiercy (lub nabywcy udziałów spadku w przypadku wcześniejszego ich zbycia), zgodni co do konieczności dokonania działu, formy, sposobu jego dokonania.

- w drodze postępowania sądowego: spadkobiercy nie mogą porozumieć się  co do podziału spadku – uprawnienie złożenia wniosku do sądu o dział spadku przysługuje każdemu spadkobiercy lub nabywcy udziału spadku

 

Przy podziale sądowym wnioskodawca wskazuje sądowi, co wchodzi w skład majątku spadkowego a także przedstawia swoją propozycję podziału spadku. W sytuacji, gdy nieruchomości wchodzące w skład spadku i powstałe po jego podziale będą mieć różną wartość, sąd w razie potrzeby zasądzi wyrównanie różnicw formie pieniężnej. W sytuacji, gdy strony nie będą w stanie się porozumieć, sąd może zarządzić przeprowadzenie sprzedaży nieruchomości lub innych części spadku.

 

 

 

DZIEDZICZENIE GOSPODARSTWA ROLNEGO

Jest to specjalna forma dziedziczenia która zachodzi, jeśli w skład spadku wchodzi uprawiana ziemia, oraz budynki gospodarcze, zwierzęta czy maszyny rolnicze stanowiące pewną całość – czyli gospodarstwo rolne.

 

Specjalne zasady dziedziczenia dotyczą wyłącznie gospodarstw rolnych o łącznej powierzchni przekraczającej 1ha.

 

Spadkobiercy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli w chwili otwarcia spadku:

1) stale pracują bezpośrednio przy produkcji rolnej albo

2) mają przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej, albo

3) są małoletni bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo

4) są trwale niezdolni do pracy.

 

Wnuki, rodzeństwo spadkodawcy, które w chwili otwarcia spadku odpowiadają warunkom przewidzianym w pkt 1 i 2, dziedziczą gospodarstwo rolne także wtedy, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć. Tak samo sytuacja wygląda z dalszymi zstępnymi.

Jeżeli ani małżonek spadkodawcy, ani żaden z jego krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy nie odpowiada warunkom przewidzianym dla dziedziczenia gospodarstwa rolnego albo jeżeli uprawnionymi do dziedziczenia są wyłącznie osoby, które w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy, gospodarstwo dziedziczą spadkobiercy na zasadach ogólnych.

 

 

 

DZIEDZICZENIE USTAWOWE

(art. 931 - 940 k.c.) Jest to rodzaj powołania do spadku, który ma miejsce gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu, jest on nieważny bądź osoby powołane do dziedziczenia nie chcą lub nie mogą być spadkobiercami.

Dziedziczenie ustawowe może dotyczyć całości spadku - gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą, albo jego części - gdy spadkodawca nie powołał do tej części spadkobiercy albo gdy którakolwiek z kilku osób, które powołał do całości spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą.

Do dziedziczenia ustawowego powołuje się kolejno: zstępnych, małżonka, wstępnych, rodzeństwo, dziadków, pasierbów, gminę oraz Skarb Państwa. Kodeks cywilny szczegółowo dziedziczenie ustawowe normuje.

 

 

 

DZIENNIK USTAW RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Skrót: DzU, Dz.U. lub Dz. U., – Dziennik rządowy, w którym publikowane są akty powszechnie obowiązującego prawa na terytorium RP. Wydawanie Dziennika Ustaw należy do kompetencji Prezesa Rady Ministrów, który zajmuje się tym przy pomocy redakcji znajdującej się w Rządowym Centrum Legislacji. Od 2012 roku jest on wydawany jedynie w formie elektronicznej. 

 

 

 

DZIERŻAWA

(art. 693 k.c.) Umowa, w myśl której wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nie oznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz, który może być zastrzeżony w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju. Może być również oznaczony w ułamkowej części pożytków.

Dzierżawca powinien wykonywać swoje prawo zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki i nie może zmieniać przeznaczenia przedmiotu dzierżawy bez zgody wydzierżawiającego. Ma on obowiązek dokonywania napraw niezbędnych do zachowania przedmiotu dzierżawy w stanie nie pogorszonym. Nie może on bez zgody wydzierżawiającego oddawać przedmiotu dzierżawy osobie trzeciej do bezpłatnego używania ani go poddzierżawiać.

Jeżeli termin płatności czynszu nie jest w umowie oznaczony, czynsz jest płatny z dołu w terminie zwyczajowo przyjętym, a w braku takiego zwyczaju - półrocznie z dołu.