Hasła na literę N

 

  

NACZELNY SĄD ADMINISTRACYJNY

NADZÓR PENITENCJARNY

NAGRODY I WYRÓŻNIENIA

NAJEM

NAJEM LOKALU

NAJEMCA

NAJWYŻSZA IZBA KONTROLI

NAKAZ OPUSZCZENIA LOKALU ZAJMOWANEGO WSPÓLNIE Z POKRZYWDZONYM

NAKAZ ZAPŁATY

NAKŁADY DROBNE

NAKŁADY KONIECZNE

NAKŁADY UŻYTECZNE

NAKŁADY ZBYTKOWNE

NALEŻNOŚCI SĄDOWE

NALEŻYTA STARANNOŚĆ DŁUŻNIKA

NAPRAWIENIE SZKODY (PRAWO CYWILNE)

NAPRAWIENIE SZKODY (PRAWO KARNE)

NASCITURUS

NATYCHMIASTOWA WYKONALNOŚĆ WYROKÓW

NAWIĄZKA

NIELETNI

NIENALEŻNE ŚWIADCZENIE

NIEPOCZYTALNOŚĆ

NIERUCHOMOŚĆ

NIERUCHOMOŚĆ ROLNA

NIEWAŻNOŚĆ POSTĘPOWANIA

NIEZALEŻNOŚĆ PROKURATORA

NIEZAWISŁOŚĆ

NORMA PRAWNA

 

  

 

NACZELNY SĄD ADMINISTRACYJNY

Jest organem państwowym sprawującym kontrolę nad funkcjonowaniem administracji publicznej pod względem zgodności z Konstytucją RP, prawem unijnym i ustawami.

Kontroli tej podlegają organy samorządu terytorialnego, zawodowego, terenowe organy administracji rządowej oraz inne podmioty w zakresie wykonywania funkcji administracji publicznej.

 

Zgodnie z art. 15 § 1 w związku z art. 4 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje nadzór nad działalnością wojewódzkich sądów administracyjnych (czyli sądów I instancji, kontrolujących działalność organów administracyjnych), w szczególności:

- rozpoznaje środki odwoławcze (skargi kasacje, zażalenia) od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych (wyroków, postanowień), jest to podstawowym zadaniem NSA,

- podejmuje uchwały mające na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie,

- podejmuje uchwały zawierające rozstrzygnięcie zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości w konkretnej sprawie administracyjnej,

- rozstrzyga spory kompetencyjne i spory o właściwość,

- rozpoznaje inne sprawy należące do jego kompetencji np. jest sądem dyscyplinarnym w sprawach dyscyplinarnych sędziów sądów administracyjnych.

 

Reasumując oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny działa jako sąd drugiej instancji, rozpatrując skargi kasacyjne i zażalenia od orzeczeń Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, natomiast w pozostałych sprawach orzeka jako sąd pierwszej i jedynej instancji.

 

 

 

NADZÓR PENITENCJARNY

Zgodnie z art. 32 kodeksu karnego wykonawczego, nadzór nad legalnością i prawidłowością wykonywania kary pozbawienia wolności, kary aresztu, tymczasowego aresztowania, zatrzymania oraz środka zabezpieczającego związanego z umieszczeniem w zakładzie zamkniętym, a także kar porządkowych i środków przymusu skutkujących pozbawienie wolności sprawuje sędzia penitencjarny.

Sędzia penitencjarny wizytuje zakłady karne, areszty śledcze oraz inne miejsca, w których przebywają osoby pozbawione wolności. Ma on prawo wstępu w każdym czasie, bez ograniczeń do tych zakładów, aresztów i miejsc oraz poruszania się po ich terenie, przeglądania dokumentów i żądania wyjaśnień od administracji tych jednostek.

Sędzia penitencjarny ma prawo przeprowadzania podczas nieobecności innych osób rozmów z osobami pozbawionymi wolności oraz badania ich wniosków, skarg i próśb.

 

 

 

NAGRODY I WYRÓZNIENIA

Zgodnie z art. 105 k.p. pracownikom, którzy przez wzorowe wypełnianie swoich obowiązków, przejawianie inicjatywy w pracy i podnoszenie jej wydajności oraz jakości przyczyniają się szczególnie do wykonywania zadań zakładu, mogą być przyznawane nagrody i wyróżnienia. Odpis zawiadomienia o przyznaniu nagrody lub wyróżnienia składa się do akt osobowych pracownika.

 

 

 

NAJEM

Zgodnie z art. 659 k.c. przez najem rozumie się umowę, w której wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz, który może być oznaczony w pieniądzach lub w świadczeniach innego rodzaju.

Przedmiotem najmu mogą być rzeczy ruchome, jak również nieruchomości, a także części rzeczy jako całości lub nawet jej części składowe. Wyłączone z najmu są rzeczy zużywalne a także prawa.

Wynajmujący ma obowiązek wydania najemcy rzeczy w stanie przydatnym do umówionego użytku i utrzymywanie go w odpowiednim stanie przez cały czas trwania umowy na swój koszt. Najemca ma obowiązek płacenia czynszu, a także używania rzeczy w sposób przewidziany w umowie i sprawowania nad nią pieczy.

Stosunek najmu wygasa automatycznie z upływem okresu na jaki umowa została zawarta. Jeśli czas nie został oznaczony wygasa na skutek wypowiedzenia.

 

 

 

NAJEM LOKALU

(art. 680 k.c.) Do najmu lokali stosuje się ogólne zasady jak w umowie najmu, ale z zachowaniem przepisów o najmie lokali (art. 680 – 692 k.c.). Regulują one bowiem w sposób odrębny najem lokalu. Są więc w stosunku do ogólnych przepisów k.c. o najmie przepisami szczególnymi.

 

 

 

NAJEMCA

(art. 331 k.c.) Osoba wynajmująca od kogoś; strona umowy najmu. Najemcą może być każda mająca zdolność prawną osoba fizyczna albo osoba prawna, a także jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, której ustawa przyznała zdolność prawną.

 

 

 

NAJWYŻSZA IZBA KONTROLI

To naczelny i niezależny organ kontroli państwowej, którego misją, od ponad 90 lat, jest ocena funkcjonowania państwa i gospodarowania środkami publicznymi. Działa w oparciu o Konstytucję RP, Ustawę o NIK, Statut i Zarządzenia Prezesa Izby.

 

Zgodnie z Konstytucją NIK kontroluje działalność organów administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego, państwowych osób prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalności, gospodarności, celowości i rzetelności.

Najwyższa Izba Kontroli może kontrolować działalność organów samorządu terytorialnego, komunalnych osób prawnych i innych komunalnych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalności, gospodarności i rzetelności.

Najwyższa Izba Kontroli może również kontrolować z punktu widzenia legalności i gospodarności działalność innych jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych w zakresie, w jakim wykorzystują one majątek lub środki państwowe lub komunalne oraz wywiązują się z zobowiązań finansowych na rzecz państwa.

Jako rezultat przeprowadzonych kontroli Najwyższa Izba Kontroli przedkłada Sejmowi m.in. analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej oraz opinię w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów.

 

 

 

NAKAZ OPUSZCZENIA LOKALU ZAJMOWANEGO WSPÓLNIE Z POKRZYWDZONYM

Jest to środek orzekany w sprawach gdzie dochodzi do przemocy w rodzinie.

Celem zastosowania tego środka jest uniemożliwienie wywieranie nacisków na osobę pokrzywdzoną, jak również ochrona ofiary przed zemstą sprawcy z powodu szukania pomocy wśród organów państwowych.

Nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymorzeka się na okres od roku do lat 10.

 

 

 

NAKAZ ZAPŁATY

(art. 3531 k.p.c.) Nakaz zapłaty jest orzeczeniem o charakterze merytorycznym, rozstrzygającym sprawę co do istoty. Pod tym względem nakaz zapłaty przypomina wyrok sądowy, dlatego też do nakazów zapłaty stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli Kodeks nie stanowi inaczej.

Od wyroku nakaz zapłaty różni się w szczególności sposobem wydania, ponieważ wyrok wydawany jest przez sąd po przeprowadzeniu rozprawy, natomiast nakaz zapłaty wydawany jest  na posiedzeniu niejawnym bez udziału stron (bez przeprowadzenia rozprawy).

Cechą charakterystyczną nakazu zapłaty jest również to, że jest on wydawany tylko w przypadku uwzględnienia powództwa. W praktyce może to oznaczać, że na chwilę złożenia powództwa wszelkie dowody powinny być przedstawione z pozwem i muszą przemawiać za tym, aby takie powództwo uwzględnić i zawierzyć na tą chwilę stronie powodowej.

Wydanie nakazu zapłaty przewidziane jest w postępowaniu nakazowym (art. 485 k.p.c.), w postępowaniu upominawczym (art. 498 k.p.c.) oraz w elektronicznym postępowaniu upominawczym (art. 50528 w związku z art. 498 k.p.c.). Poza tym tzw. europejski nakaz zapłaty jest wydawany w europejskim postępowaniu nakazowym (art. 50518 § 1 k.p.c.).

Od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym służą zarzuty, natomiast w postępowaniu upominawczym sprzeciw. Po złożeniu, któregoś z tych środków odwoławczych sąd rozpoznaje sprawę na rozprawie i przeprowadza postępowanie dowodowe. Nakaz, przeciw któremu nie wniesiono zarzutów (bądź sprzeciwu) ma moc prawomocnego wyroku.

 

 

 

NAKŁADY DROBNE

Dotyczą umowy najmu z art. 681 k.c.. Do drobnych nakładów, które obciążają najemcę lokalu (z tytułu umowy najmu), należą w szczególności: drobne naprawy podłóg, drzwi i okien, malowanie ścian, podłóg oraz wewnętrznej strony drzwi wejściowych, jak również drobne naprawy instalacji i urządzeń technicznych, zapewniających korzystanie ze światła, ogrzewania lokalu, dopływu i odpływu wody. Są one połączone ze zwykłym używaniem przedmiotu najmu.

 

 

 

NAKŁADY KONIECZNE

To takie nakłady, które są niezbędne do utrzymania rzeczy w stanie zdatnym do użytku zgodnie z jej przeznaczeniem albo do zapobieżenia zniszczeniu lub uszkodzeniu rzeczy, np. nakłady na remonty i naprawy, konserwację, utrzymanie inwentarza żywego, podatki, opłaty, składki na ubezpieczenia itp.

 

 

 

NAKŁADY UŻYTECZNE

To nakłady zmierzające do ulepszenia rzeczy, zwiększające równocześnie wartość rzeczy wartości, a także zwiększające osiągane z rzeczy pożytki i przychody.

 

 

 

NAKŁADY ZBYTKOWNE

To kosztowne nakłady na rzecz, zmierzające do nadania rzeczy cech odpowiadających szczególnym upodobaniom posiadacza bądź do zaspokojenia potrzeb estetycznych tego, kto ich dokonuje.

 

 

 

NALEŻNOŚCI SĄDOWE

Należnościami sądowymi są nieuiszczone koszty sądowe (opłaty i wydatki) oraz grzywny orzeczone w postępowaniu cywilnym  (lub karnym), które w ramach postępowania płaci strona dla sądu.

 

 

 

NALEŻYTA STARANNOŚĆ DŁUŻNIKA

Przepis art. 355 k.c. określa należytą staranność dłużnika jako staranność ogólnie wymaganą w stosunkach danego rodzaju. Wskazuje więc, że chodzi o pewien wzór zachowania dłużnika w zakresie jego zaangażowania i dbałości o wykonanie zobowiązania. Można powiedzieć, że jest to minimum, którego może oczekiwać wierzyciel i które zapewnia dłużnikowi brak odpowiedzialności, gdyby zobowiązania nie udało się wykonać. Zachowanie odbiegające od tego minimum może być zakwalifikowane jako niedbalstwo, a w sytuacji gdy odbieganie od minimalnego wzorca zachowania jest znaczne, można mówić o rażącym niedbalstwie

Należytą staranność w tym przypadku należy traktować jako zachowanie podmiotu, któremu chcemy przypisać odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania albo dopuszczenia się czynu niedozwolonego. Chodzi tu o ocenę postawy podmiotu, jego dbałości, rozwagi i jej jakości, dzieję się to już po faktu niewykonania (lub nienależytego wykonanie) zobowiązania lub deliktu.

Należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności. Za miernik należytej staranności uznaje się miernik obiektywny, odnoszący się do każdego, kto znajdzie się w określonej sytuacji, formułowany na podstawie takich dotyczących ich reguł, jak: zasady współżycia społecznego, szczegółowe normy prawne, pragmatyki zawodowe, zwyczaje itp.

 

 

 

NAPRAWIENIE SZKODY (PRAWO CYWILNE)

Jest obowiązkiem nakładanym na osobę, która czynem niedozwolonym albo niewykonaniem zobowiązania (lub jego nienależytym wykonaniem) wyrządziła szkodę. Celem naprawienia szkody jest wyrównanie uszczerbku jaki poniosła osoba poszkodowana.

Zgodnie z treścią art. 363 § 1 k.c., naprawienie szkody powinno nastąpić według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej (odszkodowania).

Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu.

 

Jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili.

Ponadto, jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.

 

 

 

NAPRAWIENIE SZKODY (PRAWO KARNE) – patrz OBOWIĄZEK NAPRAWIENIA SZKODY LUB ZADOŚĆUCZYNIENIA ZA DOZNANĄ KRZYWDĘ

 

 

 

NASCITURUS

(łac. „mający się urodzić”) Termin pochodzący z prawa rzymskiego oznaczający dziecko poczęte, ale jeszcze nieurodzone.

 

Dziecko nieurodzone uzyskuje warunkową zdolność prawną, tzn. ma zdolność prawną, jednak prawa i obowiązki majątkowe uzyskuje pod warunkiem, że urodzi się żywe. Ponadto domniemywa się, że dziecko przyszło na świat żywe. Dla ochrony praw nasciturusa może być ustanowiony kurator, mówią o tym przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W prawie polskim instytucję nasciturusa przewiduje w szczególności prawo spadkowe, art. 927. § 2. k.c.: (...) dziecko w chwili otwarcia spadku już poczęte może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe.

 

 

 

NATYCHMIASTOWA WYKONALNOŚĆ WYROKÓW

(art. 333 k.p.c. – rygor natychmiastowej wykonalności) Atrybut nieprawomocnego wyroku sądowego; nadawany, gdy za natychmiastowym wykonaniem takiego orzeczenia przemawia szczególnie ważny interes społeczny. W momencie nadania rygoru, wyrok taki stanowi tytuł egzekucyjny i po opatrzeniu go klauzulą wykonalności podlega wykonaniu w drodze postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z art. 333 k.p.c., sąd z urzędu nada wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli:

1) zasądza alimenty – co do rat płatnych po dniu wniesienia powództwa, a co do rat płatnych przed wniesieniem powództwa za okres nie dłuższy niż za trzy miesiące;

2) zasądza roszczenie uznane przez pozwanego;

3) wyrok uwzględniający powództwo jest zaoczny.

 

Sąd może nadać wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli zasądza należność z wekslu, czeku, warrantu, rewersu, dokumentu urzędowego lub dokumentu prywatnego, którego prawdziwość nie została zaprzeczona, oraz jeżeli uwzględnia powództwo o naruszenie posiadania.

 

Sąd może również na wniosek nadać wyrokowi nadającemu się do wykonania w drodze egzekucji rygor natychmiastowej wykonalności, gdyby opóźnienie uniemożliwiało lub znacznie utrudniało wykonanie wyroku albo narażało powoda na szkodę.

 

 

 

NAWIĄZKA

Jest to środek karny stosowany z reguły obok kary zasadniczej, polegający na obowiązku zapłacenia kwoty pieniężnej na rzecz pokrzywdzonego lub organizacji społecznej.

Często określana jest jako środek pośredni pomiędzy grzywną a odszkodowaniem.

Klasyczna nawiązka jest orzekana jako obowiązek uiszczenia na rzecz pokrzywdzonego kwoty w podwójnej wysokości w stosunku do wyrządzonej mu szkody.

Nawiązka orzekana w celu zadośćuczynienia za ciężki uszczerbek na zdrowiu jest substytutem naprawienia szkody, szczególnie w sytuacjach, gdy określenie wysokości szkody jest bardzo utrudnione bądź niemożliwe.

Nawiązkę orzeka się w wysokości do 100.000 złotych.

Jeżeli przestępstwa dopuściło się kilka osób, nawiązkę orzeka się od każdej z nich w pełnej wysokości.

 

 

 

NIELETNI

Zgodnie z przepisami prawa karnego – jest to osoba, która w momencie popełnienia czynu zabronionego nie ukończyła 17 roku życia.

Osoba nieletnia odpowiada ona karnie tylko w szczególnych przypadkach, określonych w art. 10 § 2 k.k. oraz w art. 13 i art. 94 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich.

Ponadto zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, osobę kwalifikuje się jako nieletniego:

- w sprawach związanych z zapobieganiem i zwalczaniem demoralizacji - do 18 roku życia,

- w postępowaniu o czyny karalne - od 13 do 17 roku życia,

- wykonywania środków wychowawczych i środka poprawczego, w stosunku do osób, wobec których środki te zostały orzeczone - nie dłużej niż do ukończenia przez nie lat 21.

 

Nieletni odpowiada zasadniczo przed sądem rodzinnym, a tylko w wyjątkowych przypadkach  przed sądem powszechnym:

- w przypadkach określonych w art. 10 § 2 k.k., jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju nieletniego, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają, a w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne,

- gdy nieletni popełnił czyn zagrożony karą wraz z osobą dorosłą, gdy łączne rozpatrywanie sprawy jest konieczne,

- gdy wszczęto postępowanie po ukończeniu 18 roku życia "nieletniego".

 

 

 

NIENALEŻNE ŚWIADCZENIE

Zgodnie z art. 410 § 2 k.c., świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

 

Z powyższego przepisu wynika, że z pojęciem świadczenia nienależnego możemy się spotkać w sytuacji, gdy:

- spełniający świadczenie w rzeczywistości wcale nie był zobowiązany, czyli był w błędnym przekonaniu, że robi coś w ramach istniejącego lub powstającego właśnie zobowiązania (np. gdy zapłacono bezpodstawnie nałożony podatek od nieruchomości), ale również gdy świadczył ponad swoje zobowiązanie (np. nadpłata),

- spełniający świadczenie w rzeczywistości wcale nie był zobowiązany wobec osoby względem, której świadczył (np. przelew środków na błędny rachunek bankowy),

- odpadła podstawa prawna, która istniała w chwili spełnienia świadczenia, a odpadnięcie nastąpiło później - przykładem będzie odwołanie darowizny albo spłata długu, który został już wcześniej umorzony,

- zamierzony cel nie został osiągnięty – np. gdy nastąpiło świadczenie na rzecz przyszłej umowy, która nie została zawarta.

- czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była i jest nieważna – nie ma tu znaczenia, z jakiego powodu czynność jest nieważna, może być to sprzeczność z ustawą, zasadami współżycia społecznego, niezachowania formy wymaganej przepisami prawa.

 

 

 

NIEPOCZYTALNOŚĆ

Jest to stan psychiczny, który wyłącza ponoszenie odpowiedzialności karnej przez sprawcę czynu zabronionego z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych.

Zgodnie bowiem, z treścią art. 31 k.k. nie popełnia przestępstwa, kto, z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych, nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem.

Jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

 

Natomiast, gdy sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności, które przewidywał albo mógł przewidzieć – ponosi odpowiedzialność i nie może się powoływać na niepoczytalność.

 

 

 

NIERUCHOMOŚĆ

Zgodnie z art. 46. § 1 k.c. nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.

 

W myśl zapisów 24 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, nieruchomością jest część powierzchni ziemskiej, dla której urządzono księgę wieczystą.

 

Kodeks cywilny nie definiuje wprost jednego pojęcia nieruchomości lecz wskazuje na trzy jej rodzaje:

- nieruchomości gruntowe – "nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty),

- nieruchomości budynkowe – "budynki trwale z gruntem związane (...), jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności",

- części budynków (określane nieruchomościami lokalowymi) – "części budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności".

 

 

 

NIERUCHOMOŚĆ ROLNA

Zgodnie z art. 46 k.c. - nieruchomości rolne (grunty rolne) to nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej.

 

 

 

NIEWAŻNOŚĆ POSTĘPOWANIA

Nieważność postępowania zachodzi wówczas, gdy strona wbrew swej woli zostaje faktycznie pozbawiona możności działania w postępowaniu, jeżeli skutki tego uchybienia nie mogą być usunięte w toku procesu (na następnych rozprawach) przed wydaniem wyroku w danej instancji.

Zgodnie z art. art. 379 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi:

1) jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna;

2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany;

3) jeżeli o to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa wcześniej wszczęta albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona;

4) jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy;

5) jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw;

6) jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu. 

 

 

 

NIEZALEŻNOŚĆ PROKURATORA

Oznacza ona brak podporządkowania prokuratora od organów zewnętrznych, czyli niezależność od innych organów państwowych, a także niezależność w stosunkach wewnętrznych w prokuraturze, przy wykonywaniu czynności określonych w ustawach. Co jednak nie wyklucza podporządkowania służbowego zgodnie z hierarchią – co oznacza, że prokurator jest zobowiązany do wykonywania zarządzeń, wytycznych i poleceń przełożonych.

 

Jest jedną z podstawowych zasad ustrojowych określająca pozycję prokuratora jako organu procesowego, opisana w art. 8 ust. 1 ustawy o prokuraturze.

 

 

 

NIEZAWISŁOŚĆ

Jest jedną z fundamentalnych zasad wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z zasadą niezawisłości, sędzia podlega tylko aktom prawnym, kieruje się zgromadzonym materiałem dowodowym i sumieniem oraz nie może w tym zakresie być uzależniony od innych organów administracji, władzy i sądownictwa.

 

Art.178 ust. 1 Konstytucji RP i art. 48 ustawy o ustroju sądów powszechnych stwierdza, że sędzia w sprawowaniu swojego urzędu jest niezawisły i podlega tylko ustawom.

 

Zasada niezawisłości polega na stworzeniu takich warunków by sędzia orzekał tylko i wyłącznie na podstawie przepisów prawa, zgodnie ze swoją wiedzą i własnym wewnętrznym przekonaniem, bez jakichkolwiek wpływów i nacisków zewnętrznych.

 

Z uwagi na zasadę niezawisłości działalność jurysdykcyjna sędziów, polegająca na rozpoznawaniu spraw, podlega wyłącznie nadzorowi judykacyjnemu.

Nadzór ten - zgodnie z zasadą instancyjności - polega na rozpatrywaniu środków zaskarżenia przez instancyjne sądy wyższego rzędu celem korygowania wadliwych orzeczeń.

 

 

 

NORMA PRAWNA

Jest to najmniejszy, stanowiący sensowną całość, element prawa.

Reguła postępowania zewnętrznego stworzona na podstawie przepisów prawnych, ustanowiona przez kompetentny organ władzy (np. parlament, rząd, prezydenta, wojewodę,) w odpowiednim trybie, generalna (nie jest skierowana do jednego, ściśle oznaczonego adresata, ale do grupy podmiotów określonych przy pomocy nazwy rodzajowej) i abstrakcyjna (dotycząca powtarzalnych zachowań, wielokrotnego zastosowania, uniwersalna), ogłoszona i chroniona przez państwo aparatem przymusu pod groźbą sankcji (np. grzywny, kary pozbawienia wolności).

 

Każda norma powinna posiadać trzy elementy:

- hipotezę – określenie adresata oraz okoliczności zastosowania normy,

- dyspozycję – wyznaczenie zasad postępowania sformułowanych w postaci dozwolenia, zakazu lub nakazu,

- sankcję – określenie konsekwencji, jakie niesie ze sobą naruszenie zasad zawartych w dyspozycji.

 

Przykładami norm prawnych są:

- wszelkiego rodzaju kodeksy, np. ruchu drogowego, karny, cywilny,

- prawa i obowiązki ucznia,

- obowiązek płacenia podatków.