Hasła na literę O

 

OCHRONA WŁASNOŚCI

ODKUPU PRAWO

ODMOWA ZEZNAŃ W CHARAKTERZE ŚWIADKA

ODNOWIENIE

ODPOWIEDZIALNOŚĆ DELIKTOWA

ODPOWIEDZIALNOŚĆ KONTRAKTOWA

ODPOWIEDZIALNOŚĆ MATERIALNA PRACOWNIKÓW

ODPOWIEDZIALNOŚĆ NIELETNICH SPRAWCÓW CZYNÓW KARALNYCH

ODPOWIEDZIALNOŚĆ PORZĄDKOWA PRACOWNIKÓW

ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA WYKROCZENIA

ODPRAWA POŚMIERTNA

ODPRAWA RENTOWA, EMERYTALNA

ODROCZENIE WYKONANIA KARY POZBAWIENIA WOLNOŚCI

ODSZKODOWANIE ZA NIESŁUSZNE SKAZANIE, TYMCZASOWE ARESZTOWANIE LUB ZATRZYMANIE

ODSZKODOWANIE ZA NIESŁUSZNE UKARANIE LUB ZATRZYMANIE

ODZIEŻ ROBOCZA

OBOSTRZENIE KARY

OBOWIĄZEK ALIMENTACYJNY

OBOWIĄZEK NAPRAWIENIA SZKODY LUB ZADOŚĆUCZYNIENIA ZA DOZNANĄ KRZYWDĘ

OBOWIĄZKI PRACODAWCY

OBOWIĄZKI PRACOWNIKA

OBRONA KONIECZNA

OBROŃCA W PROCESIE KARNYM

ODDALENIE APELACJI

ODDALENIE POWÓDZTWA

ODPOWIEDŹ NA APELACJĘ

ODPOWIEDŹ NA POZEW

ODROCZENIE ROZPRAWY CYWILNEJ

ODROCZENIE ROZPRAWY KARNEJ

ODRZUCENIE APELACJI

ODRZUCENIE POZWU

ODRZUCENIE SPADKU

ODSETKI MAKSYMALNE

ODSETKI USTAWOWE

ODSTĄPIENIE OD WYMIERZENIA KARY

ODSZKODOWANIE

OFERTA

OFERTA SPRZEDAŻY

OGLĘDZINY

OGŁOSZENIE TESTAMENTU

OGRANICZENIA EGZEKUCJI

OGRANICZONE PRAWA RZECZOWE

OKRESY ODPOCZYNKU

OPIEKA

OPIEKI USTANIE

OPINIA BIEGŁEGO

OPŁATY SĄDOWE

OPŁATY ZWROT

ORGAN PROCESOWY

ORGANY UPRAWNIONE DO PROWADZENIA POSTĘPOWAŃ PRZYGOTOWAWCZYCH

ORZECZENIE

OSKARŻONY

OSKARŻYCIEL

OSKARŻYCIEL POSIŁKOWY

OSKARŻYCIEL PRYWATNY

OSKARŻYCIEL PUBLICZNY

OSKARŻYCIEL SUBSYDIARNY

OSOBA FIZYCZNA

OSOBA NAJBLIŻSZA

OSOBA PRAWNA

OSZUSTWO (WYŁUDZENIE)

OSZUSTWO GOSPODARCZE

OSZUSTWO UBEZPIECZENIOWE

OŚWIADCZENIE WOLI

 

 

 

OCHRONA WŁASNOŚCI

System roszczeń przysługujących właścicielowi w razie naruszenia jego prawa.

Roszczeniami składającymi się na tę ochronę są roszczenia windykacyjne (art. 222 § 1 k.c.) i negatoryjne (art. 222 § 2 k.c.).

Wynikają one z prawa własności i stanowią korelat uprawnień właściciela przewidzianych w art. 140 k.c..

Nie mogą być one przedmiotem samodzielnego obrotu. Nie można także zrzec się ich bez rezygnacji z prawa własności.

Stosuje się je w sytuacji trwałego wkroczenia przez osobę nieuprawnioną w sferę cudzej własności, niezależnie od tego, czy osoba naruszająca własność działa w dobrej czy złej wierze (np. całkowite pozbawienie właściciela władztwa nad rzeczą, bądź powtarzające się naruszeniach uprawnień właściciela).

 

Kodeks cywilny reguluje także roszczenia uzupełniające roszczenie windykacyjne (art. 224-225 k.c.). Są to roszczenia z tytułu rozliczenia nakładów (art. 226, 227 k.c.) oraz roszczenie o wykup (art. 231 k.c.). Chronią one prawo, dlatego należą do typu ochrony petytoryjnej. Innym rodzajem ochrony własności, jest ochrona posesoryjna (zob. uwagi do art. 344 k.c.) chroniąca posiadanie (stan faktyczny).

 

Z ochrony posesoryjnej właściciel może korzystać, o ile jest zarazem posiadaczem lub był nim w chwili naruszenia posiadania.

 

 

 

ODKUPU PRAWO

Jest to niezbywalne i niepodzielne prawo polegające na zobowiązaniu kupującego do przeniesienia z powrotem na sprzedawcę własność kupionej rzeczy za zwrotem ceny i kosztów sprzedaży oraz za zwrotem nakładów.

Prawo to wywołuje ten skutek, że w ciągu zastrzeżonego terminu, nie dłuższego niż 5 lat, w chwili dowolnej, sprzedawca przez oświadczenie woli złożone kupującemu doprowadza do sprzedaży powrotnej.

 

Zamieszczenie zastrzeżenia prawa odkupu w umowie sprzedaży jest równoznaczne z ofertą ze strony kupującego, a oświadczenie wykonania prawa odkupu jest równoznaczne z przyjęciem tej oferty.

Zwrot nakładów, które nie stanowiły nakładów koniecznych, należy się kupującemu tylko w granicach istniejącego zwiększenia wartości rzeczy.

W sytuacji, gdy określona w umowie sprzedaży cena odkupu przenosi cenę i koszty sprzedaży, sprzedawca może żądać obniżenia ceny odkupu do wartości rzeczy w chwili wykonania prawa odkupu.

Prawo odkupu jest niezbywalne i niepodzielne.

 

 

 

ODMOWA ZEZNAŃ W CHARAKTERZE ŚWIADKA

Zgodnie z art. 261 k.p.c. nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka.

 

Ustawa przewiduje wyjątki, osób które mogą odmówić zeznań: małżonków stron, ich wstępnych, zstępnych i rodzeństwa oraz powinowatych w tej samej linii lub stopniu, jak również osób pozostających ze stronami w stosunku przysposobienia.

Prawo odmowy zeznań trwa po ustaniu małżeństwa lub rozwiązaniu stosunku przysposobienia.

Prawo to przysługuje wyłącznie osobom fizycznym, gdyż nie mogą istnieć związki prawnorodzinne z udziałem osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych mających zdolność sądową.

Wyjątek od prawa odmowy składania zeznań stanowią sprawy o prawa stanu, z wyjątkiem spraw o rozwód.

 

Ponadto świadek może odmówić odpowiedzi na zadane mu pytanie, jeżeli zeznanie mogłoby narazić jego lub jego bliskich, wyżej wymienionych, na odpowiedzialność karną, hańbę lub dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową albo jeżeli zeznanie miałoby być połączone z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej.

Duchowny może odmówić zeznań co do faktów powierzonych mu na spowiedzi.

 

Podobne przyczyny występują w postępowaniu karnym.

 

 

 

ODNOWIENIE

Jest to instytucja prawna, której istotą jest umorzenie dotychczasowego zobowiązania poprzez zobowiązanie się dłużnika, za zgodą wierzyciela, do spełnienia innego świadczenia lub tego samego świadczenia, lecz z innej podstawy prawnej.

 

Do odnowienia dochodzi poprzez zawarcie umowy pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem.

 

Wskutek umowy odnowienia dotychczasowy dług wygasa, a powstaje nowy dług.

 

By można było dokonać odnowienia, spełnione muszą być trzy przesłanki:

- istnienie ważnego zobowiązania,

- ważne zaciągnięcie nowego zobowiązania,

- zamiar stron umorzenia dawnego zobowiązania poprzez zawarcie nowego.

 

Konstytutywną cechą odnowienia jest związek pomiędzy starym i nowym zobowiązaniem. Umorzenie starego i powstanie nowego zobowiązania jest nierozdzielne i stanowi akt jednolity, dlatego w sytuacji, gdy stare zobowiązanie przestałoby istnieć, nowe zobowiązanie nie powstanie, gdyż warunkiem zaciągnięcia nowego zobowiązania jest umorzenie starego i jednocześnie wygaśnięcie dotychczasowego zobowiązania jest warunkiem powstania nowego.

 

Wyjątkiem będzie zobowiązanie o charakterze abstrakcyjnym, oderwane od przyczyny, bo jego ważność nie jest uzależniona od istnienia starego zobowiązania, np. zobowiązanie wekslowe.

 

 

 

ODPOWIEDZIALNOŚĆ DELIKTOWA

(łac. ex delicto – z czynu niedozwolonego) Jest to jeden z dwóch reżimów odpowiedzialności cywilnej (obok odpowiedzialności kontraktowej) w kodeksie cywilnym, regulowany przez przepisy art. 415 – 449.

 

Odpowiedzialność z tytułu deliktu, która wynika z popełnienia czynu niedozwolonego, to jest:

- zachowania niezgodnego z prawem, zawinionego (chociażby przez niedbalstwo): np. uszkodzenia cudzej rzeczy,

- zachowania niezgodnego z prawem, niezawinionego, np. Skarb Państwa odpowiada za błędy funkcjonariuszy, nawet jeśli nie są oni winni tych błędów,

- zdarzenia, na które człowiek nie ma wpływu, np. odpowiedzialność za zwierzę, które uciekło.

 

Przesłankami zaistnienia odpowiedzialności deliktowej są:

- powstanie szkody,

- popełnienie przez sprawcę czynu niedozwolonego,

- związek przyczynowy między szkodą a czynem zabronionym,

- wina sprawcy (niekiedy również odpowiedzialność na zasadzie ryzyka).

 

Skutkiem czynu niedozwolonego jest powstanie zobowiązania między sprawcą szkody a poszkodowanym, którego treścią jest:

- przywrócenie rzeczy do stanu poprzedniego lub

- zapłacenie odszkodowania.

 

 

 

ODPOWIEDZIALNOŚĆ KONTRAKTOWA

(łac. ex contractu) Jest to jeden z dwóch reżimów odpowiedzialności cywilnej (obok odpowiedzialności deliktowej). W kodeksie cywilnym regulowany jest on przez art. 471 k.c. Odpowiedzialność kontraktowa zwana jest również umowną lub na zasadach ogólnych.

Zgodnie z treścią art. 471 k.c.  dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Dochodząc od dłużnika odszkodowania wierzyciel musi wykazać zarówno istnienie zobowiązania a także związku przyczynowego między niewykonaniem tegoż zobowiązania a powstaniem szkody.

Natomiast nie ma on obowiązku udowodnienia winy dłużnika, gdyż zgodnie art. 471 k.c. każdorazowo domniemywa się niewykonanie przez dłużnika zobowiązania zgodnie z jego treścią.

Dłużnik może uwolnić się od odpowiedzialność poprzez wykazanie, iż niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi on odpowiedzialności.

Odpowiedzialność kontraktowa nie ma zastosowania do odszkodowania za szkodę wyrządzoną na osobie.

 

 

 

ODPOWIEDZIALNOŚĆ MATERIALNA PRACOWNIKÓW

(art. 114 – 122 k.p.) Zgodnie z przepisami kodeksu pracy pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną.

Pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda.

Pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie, w jakim pracodawca lub inna osoba przyczyniły się do jej powstania albo zwiększenia.

 

Pracownik nie ponosi ryzyka związanego z działalnością pracodawcy, a w szczególności nie odpowiada za szkodę wynikłą w związku z działaniem w granicach dopuszczalnego ryzyka.

Odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody.

W razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej, zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca. Jednak pracodawcy, który naprawił szkodę wyrządzoną osobie trzeciej, pracownik ponosi odpowiedzialność przewidzianą w powyższym akapicie. Chyba, że pracownik umyślnie wyrządził szkodę, wtedy jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości.

 

 

 

ODPOWIEDZIALNOŚĆ NIELETNICH SPRAWCÓW CZYNÓW KARALNYCH

Odpowiedzialność karną nieletnich reguluje w zasadniczej części ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich i kodeks karny.

 

Przewidziane w ustawie działania podejmuje się w wypadkach, gdy nieletni wykazuje przejawy demoralizacji lub dopuści się czynu karalnego.

Według ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich wobec nieletnich sąd rodzinny może, zgodnie z art. 6: 

- udzielić upomnienia;

- zobowiązać do określonego postępowania, a zwłaszcza do naprawienia wyrządzonej szkody, do wykonania określonych prac lub świadczeń na rzecz pokrzywdzonego lub społeczności lokalnej, do przeproszenia pokrzywdzonego, do podjęcia nauki lub pracy, do uczestniczenia w odpowiednich zajęciach o charakterze wychowawczym, terapeutycznym lub szkoleniowym, do powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach albo do zaniechania używania alkoholu lub innego środka w celu wprowadzenia się w stan odurzenia;

- ustanowić nadzór odpowiedzialny rodziców lub opiekuna;

- ustanowić nadzór organizacji młodzieżowej lub innej organizacji społecznej, zakładu pracy albo osoby godnej zaufania – udzielających poręczenia za nieletniego;

- zastosować nadzór kuratora;

- skierować do ośrodka kuratorskiego, a także do organizacji społecznej lub instytucji zajmujących się pracą z nieletnimi o charakterze wychowawczym, terapeutycznym lub szkoleniowym, po uprzednim porozumieniu się z tą organizacją lub instytucją;

- orzec zakaz prowadzenia pojazdów;

- orzec przepadek rzeczy uzyskanych w związku popełnieniem czynu karalnego;

- orzec umieszczenie w rodzinie zastępczej, w odpowiedniej placówce opiekuńczo-wychowawczej albo ośrodku szkolno-wychowawczym;

- orzec umieszczenie w zakładzie poprawczym;

- zastosować inne środki zastrzeżone w niniejszej ustawie do właściwości sądu rodzinnego, jak również zastosować środki przewidziane w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

 

Zasady odpowiedzialności karnej opisane są w art. 10 k.k.:

§ 1. Na zasadach określonych w tym kodeksie odpowiada ten, kto popełnia czyn zabroniony po ukończeniu 17 lat.

§ 2. Nieletni, który po ukończeniu 15 lat dopuszcza się czynu zabronionego określonego w art. 134, art. 148 § 1, 2 lub 3, art. 156 § 1 lub 3, art. 163 § 1 lub 3, art. 166, art. 173 § 1 lub 3, art. 197 § 3, art. 252 § 1 lub 2 oraz w art. 280, może odpowiada na zasadach określonych w tym kodeksie, jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiaj, a w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne.

§ 3. W wypadku określonym w § 2, orzeczona kara nie może przekroczy dwóch trzecich górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za przypisane sprawcy przestępstwo; sąd może zastosować także nadzwyczajne złagodzenie kary.

§ 4. W stosunku do sprawcy, który popełnił występek po ukończeniu lat 17, lecz przed ukończeniem lat 18, sąd zamiast kary stosuje środki wychowawcze, lecznicze albo poprawcze przewidziane dla nieletnich, jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają.

 

 

 

ODPOWIEDZIALNOŚĆ PORZĄDKOWA PRACOWNIKÓW

Zgodnie z art. 108 k.p. za nieprzestrzeganie przez pracownika ustalonej organizacji i porządku w procesie pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów przeciwpożarowych, a także przyjętego sposobu potwierdzania przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy, pracodawca może stosować:

1) karę upomnienia,

2) karę nagany.

 

Za nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy lub przepisów przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spożywanie alkoholu w czasie pracy - pracodawca może również stosować karę pieniężną.

 

Kara pieniężna za jedno przekroczenie, jak i za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności, nie może być wyższa od jednodniowego wynagrodzenia pracownika, a łącznie kary pieniężne nie mogą przewyższać dziesiątej części wynagrodzenia przypadającego pracownikowi do wypłaty, po dokonaniu potrąceń, o których mowa w art. 87 § 1 pkt 1-3 k.p.

 

Wpływy z kar pieniężnych przeznacza się na poprawę warunków bezpieczeństwa i higieny pracy.

 

 

 

ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA WYKROCZENIA

Zgodnie z art. 1 kodeksu wykroczeń odpowiedzialności za wykroczenie podlega ten tylko, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia pod groźbą kary aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 5.000 złotych lub nagany.

Nie popełnia wykroczenia sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu.

 

 

 

ODPRAWA POŚMIERTNA

Zgodnie z art. 93 k.p. w razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby, rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna.

Wysokość odprawy, jest uzależniona od okresu zatrudnienia pracownika u danego pracodawcy i wynosi:

- jednomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 10 lat,

- trzymiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 10 lat,

- sześciomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 15 lat.

 

Odprawa pośmiertna przysługuje następującym członkom rodziny pracownika:

- małżonkowi,

- innym członkom rodziny spełniającym warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

 

Odprawę pośmiertną dzieli się w częściach równych pomiędzy wszystkich uprawnionych członków rodziny.

Jeżeli po zmarłym pracowniku pozostał tylko jeden członek rodziny uprawniony do odprawy pośmiertnej, przysługuje mu odprawa w wysokości połowy przyznanej kwoty.

Odprawa pośmiertna nie przysługuje członkom rodziny, jeżeli pracodawca ubezpieczył pracownika na życie, a odszkodowanie wypłacone przez instytucję ubezpieczeniową jest nie niższe niż odprawa pośmiertna przysługująca zmarłemu. Jeżeli odszkodowanie jest niższe od odprawy pośmiertnej, pracodawca jest obowiązany wypłacić rodzinie kwotę stanowiącą różnicę między tymi świadczeniami.

 

 

 

ODPRAWA RENTOWA, EMERYTALNA

Zgodnie z art. 921 k.p. pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.

Pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa.

 

 

 

ODROCZENIE WYKONANIA KARY POZBAWIENIA WOLNOŚCI

Zgodnie z treścią art. 150 k.k. sąd bezwzględnie odracza wykonanie kary pozbawienia wolności w wypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie tej kary, do czasu ustania przeszkody. Za ciężką chorobę uznaje się taki stan skazanego, w którym umieszczenie go w zakładzie karnym może zagrażać życiu lub spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo.

Natomiast zgodnie z art. 151 k.k. sąd może (lecz nie ma takiego obowiązku) odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności na okres do roku, jeżeli natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki.

W stosunku do skazanej kobiety ciężarnej oraz osoby skazanej samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem sąd może odroczyć wykonanie kary na okres do 3 lat po urodzeniu dziecka.

 

Sąd może odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności w wymiarze do 2 lat, jeżeli liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekracza w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów; odroczenia nie udziela się skazanym, którzy dopuścili się przestępstwa z zastosowaniem przemocy lub groźby jej użycia, skazanym określonym w art. 64 § 1 lub 2 lub w art. 65 k.k., a także skazanym za przestępstwa określone w art. 197 - 203 k.k. popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych.

 

Odroczenie może być udzielone kilkakrotnie, jednak łączny okres odroczenia nie może przekroczyć roku lub 3 lat w stosunku do osoby samotnie wychowującej dziecko.

 

Odraczając wykonanie kary pozbawienia wolności, sąd może zobowiązać skazanego do podjęcia starań o znalezienie pracy zarobkowej, zgłaszania się do wskazanej jednostki Policji w określonych odstępach czasu lub poddania się odpowiedniemu leczeniu lub rehabilitacji, oddziaływaniom terapeutycznym lub uczestnictwu w programach korekcyjno-edukacyjnych.

Wniosek o odroczenie wykonania kary składa się do sądu, który wydał wyrok skazujący na karę pozbawienia wolności.

 

 

 

ODSZKODOWANIE ZA NIESŁUSZNE SKAZANIE, TYMCZASOWE ARESZTOWANIE LUB ZATRZYMANIE

Zgodnie z treścią art. 552 k.p.k. - oskarżonemu, który w wyniku wznowienia postępowania lub kasacji został uniewinniony lub skazany na łagodniejszą karę, służy od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikłe z wykonania względem niego w całości lub w części kary, której nie powinien był ponieść.

Powyższe zasady stosuje się również, jeżeli po uchyleniu skazującego orzeczenia postępowanie umorzono wskutek okoliczności, których nie uwzględniono we wcześniejszym postępowaniu.

 

Prawo do odszkodowania i zadośćuczynienia powstaje również w związku z zastosowaniem środka zabezpieczającego.

 

Odszkodowanie i zadośćuczynienie przysługuje również w wypadku niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania lub zatrzymania.

Roszczenia przedawniają się po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia dającego podstawę do odszkodowania i zadośćuczynienia, w wypadku tymczasowego aresztowania - od daty uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, w razie zaś zatrzymania - od daty zwolnienia.

 

 

 

ODSZKODOWANIE ZA NIESŁUSZNE UKARANIE LUB ZATRZYMANIE

Zgodnie z treścią art. 114 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia - obwinionemu, który w wyniku kasacji lub wznowienia postępowania został następnie uniewinniony albo wobec którego umorzono postępowanie wskutek okoliczności nieuwzględnionych we wcześniejszym postępowaniu, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikłą z wykonania względem niego w całości lub części kary lub środka karnego, których nie powinien był ponieść.

Odszkodowanie i zadośćuczynienie przysługuje także osobie niewątpliwie niesłusznie zatrzymanej oraz osobie osadzonej w zakładzie karnym (na podstawie art. 82 § 5 pkt 2 albo pkt 3), która następnie została prawomocnie uniewinniona albo wobec której prawomocnie umorzono postępowanie.

 

Roszczenia przedawniają się po upływie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia uniewinniającego lub umarzającego postępowanie albo od daty zwolnienia zatrzymanego.

 

 

 

ODZIEŻ ROBOCZA

(art. 2376i7 k.p.) Pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie środki ochrony indywidualnej zabezpieczające przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia czynników występujących w środowisku pracy oraz informować go o sposobach posługiwania się tymi środkami.

Pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie odzież i obuwie robocze, spełniające wymagania określone w Polskich Normach:

1) jeżeli odzież własna pracownika może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu,

2) ze względu na wymagania technologiczne, sanitarne lub bezpieczeństwa i higieny pracy.

 

Pracodawca może ustalić stanowiska, na których dopuszcza się używanie przez pracowników, za ich zgodą, własnej odzieży i obuwia roboczego, spełniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy, za wyjątkiem dotyczy stanowisk, na których są wykonywane prace związane z bezpośrednią obsługą maszyn i innych urządzeń technicznych albo prace powodujące intensywne brudzenie lub skażenie odzieży i obuwia roboczego środkami chemicznymi lub promieniotwórczymi albo materiałami biologicznie zakaźnymi.

 

Pracownikowi używającemu własnej odzieży i obuwia roboczego, pracodawca wypłaca ekwiwalent pieniężny w wysokości uwzględniającej ich aktualne ceny.

 

 

 

OBOSTRZENIE KARY

Zgodnie z art. 38 k.k. - jest to instytucja prawa karnego polegająca na wymierzeniu kary powyżej górnej lub powyżej dolnej granicy zagrożenia karami wymienionymi w art. 32 pkt 1-3 (grzywna, ograniczenie wolności, pozbawienie wolności).

Kara nadzwyczajnie obostrzona nie może przekroczyć 810 stawek dziennych grzywny, 2 lat ograniczenia wolności albo 15 lat pozbawienia wolności; karę ograniczenia wolności wymierza się w miesiącach i latach.

 

Sąd może lub musi zastosować nadzwyczajne obostrzenie kary gdy:

- sprawca przestępstwa popełnił je w warunkach recydywy specjalnej lub multirecydywy,

- sprawca z popełniania przestępstw uczynił sobie stałe źródło dochodu,

- sprawca popełnił przestępstwo działając w zorganizowanej grupie albo związku mającym na celu popełnianie przestępstw,

- sprawca popełnił występek o charakterze chuligańskim,

- sprawca popełnił przestępstwo o charakterze terrorystycznym,

- sprawca wypadku drogowego był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo uciekł z miejsca zdarzenia (ten ostatni wypadek jest przez niektórych autorów uważany nie za nadzwyczajne obostrzenie kary, ale wręcz za oddzielny - kwalifikowany - typ czynu zabronionego).

 

 

 

OBOWIĄZEK ALIMENTACYJNY

Jest to obowiązek dostarczania środków utrzymania a w miarę potrzeby także środków wychowania, który obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

 

Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

 

Uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest także ten, kto znajduje się w niedostatku.

 

Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

 

Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem lat trzech.

Obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na zstępnych zobowiązanego.

 

 

 

OBOWIĄZEK NAPRAWIENIA SZKODY LUB ZADOŚĆUCZYNIENIA ZA DOZNANĄ KRZYWDĘ

Jest to środek karny, opisany w art. 46 k.k., który stanowi, że w razie skazania sąd może orzec a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka, obowiązek naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody (materialnej lub niematerialnej) w całości albo w części lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (przepisów prawa cywilnego o przedawnieniu roszczenia oraz możliwości zasądzenia renty nie stosuje się).

Ponadto zamiast obowiązku określonego powyżej, sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego.

 

Środek ten może być orzeczony w przypadku skazania za następujące 8 rodzajów przestępstw:

- spowodowania śmierci,

- spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,

- naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia,

- przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji,

- przestępstwa przeciwko środowisku mieniu,

- przestępstwa przeciwko środowisku,

- przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu,

- przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową.

 

 

 

OBOWIĄZKI PRACODAWCY

Zgodnie z art. 94 k.p. pracodawca jest obowiązany w szczególności:

1) zaznajamiać pracowników podejmujących pracę z zakresem ich obowiązków, sposobem wykonywania pracy na wyznaczonych stanowiskach oraz ich podstawowymi uprawnieniami,

2) organizować pracę w sposób zapewniający pełne wykorzystanie czasu pracy, jak również osiąganie przez pracowników, przy wykorzystaniu ich uzdolnień i kwalifikacji, wysokiej wydajności i należytej jakości pracy,

2a) organizować pracę w sposób zapewniający zmniejszenie uciążliwości pracy, zwłaszcza pracy monotonnej i pracy w ustalonym z góry tempie,

2b) przeciwdziałać dyskryminacji w zatrudnieniu, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy,

3) zapewniać bezpieczne i higieniczne warunki pracy oraz prowadzić systematyczne szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy,

4) terminowo i prawidłowo wypłacać wynagrodzenie,

5) ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych,

6) stwarzać pracownikom podejmującym zatrudnienie po ukończeniu szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe lub szkoły wyższej warunki sprzyjające przystosowaniu się do należytego wykonywania pracy,

7) zaspokajać w miarę posiadanych środków socjalne potrzeby pracowników,

8) stosować obiektywne i sprawiedliwe kryteria oceny pracowników oraz wyników ich pracy,

9a) prowadzić dokumentację w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akta osobowe pracowników,

9b) przechowywać dokumentację w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akta osobowe pracowników w warunkach niegrożących uszkodzeniem lub zniszczeniem,

10) wpływać na kształtowanie w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego.

Ponadto:

Pracodawca jest obowiązany informować pracowników w sposób przyjęty u danego pracodawcy o możliwości zatrudnienia w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy, a pracowników zatrudnionych na czas określony - o wolnych miejscach pracy.

Pracodawca jest obowiązany przeciwdziałać mobbingowi.

W związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy pracodawca jest obowiązany niezwłocznie wydać pracownikowi świadectwo pracy. Wydanie świadectwa pracy nie może być uzależnione od uprzedniego rozliczenia się pracownika z pracodawcą.

 

 

 

OBOWIĄZKI PRACOWNIKA

Zgodnie z art. 100 k.p. - pracownik jest obowiązany wykonywać pracę sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę.

 

Pracownik jest obowiązany w szczególności:

1) przestrzegać czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy,

2) przestrzegać regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie pracy porządku,

3) przestrzegać przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów przeciwpożarowych,

4) dbać o dobro zakładu pracy, chronić jego mienie oraz zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę,

5) przestrzegać tajemnicy określonej w odrębnych przepisach,

6) przestrzegać w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego.

 

 

 

OBRONA KONIECZNA

Podstawowy rodzaj wyłączenia odpowiedzialności karnej zwany kontratypem. Jest to jedno z najstarszych praw osoby do własnej obrony i odpierania czynnej napaści.

Obecnie obrona konieczna jest uregulowana w art. 25 k.k., który stanowi, iż nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.

W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia. Natomiast, nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu.

 

Osoba, która w obronie koniecznej odpiera zamach na jakiekolwiek cudze dobro chronione prawem, chroniąc bezpieczeństwo lub porządek publiczny, korzysta z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych.

 

Przepisu o wyłączeniu odpowiedzialności nie stosuje się, jeżeli czyn sprawcy zamachu skierowany przeciwko osobie odpierającej zamach godzi wyłącznie w cześć lub godność tej osoby.

 

 

 

OBROŃCA W PROCESIE KARNYM

Zgodnie z treścią art. 82 k.p.k. obrońcą może być jedynie osoba uprawniona do obrony według przepisów o ustroju adwokatury – czyli adwokat lub w wyjątkowych sytuacjach aplikant adwokacki.

W ograniczonym zakresie adwokata zastąpić mogą aplikanci adwokaccy:

- przed sądem rejonowym, organami ścigania, organami państwowymi, samorządowymi i innymi instytucjami - po 6 miesiącach aplikacji,

- przed innymi sądami, z wyjątkiem Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Trybunału Konstytucyjnego oraz Trybunału Stanu - po roku i sześciu miesiącach aplikacji.

 

Obrońcę ustanawia oskarżony; do czasu ustanowienia obrońcy przez oskarżonego pozbawionego wolności, obrońcę może ustanowić inna osoba, o czym niezwłocznie zawiadamia się oskarżonego.

 

Upoważnienie do obrony może być udzielone na piśmie albo przez oświadczenie do protokołu organu prowadzącego postępowanie karne.

Obrońca może przedsiębrać czynności procesowe jedynie na korzyść oskarżonego.

Udział obrońcy w postępowaniu nie wyłącza osobistego działania w nim oskarżonego.

Ponadto zgodnie z art. 178 pkt 1 k.p.k. obrońcę obejmuje bezwzględny zakaz dowodowy czyli zakaz przesłuchiwania go co do faktów, o których dowiedział się udzielając porady prawnej lub prowadząc sprawę.

 

 

 

ODDALENIE APELACJI

Następuje po merytorycznym rozpoznaniu sprawy przez sąd drugiej instancji. Sąd podejmie taką decyzję, gdy apelacja jest bezzasadna (art. 385 k.p.c.). Oznacza zgodność poglądu tego sądu z poglądem sądu pierwszej instancji co do sposobu rozstrzygnięcia sporu a także, że ewentualne podniesione przez stronę skarżącą wadliwości postępowania przed sądem pierwszej instancji zostały albo potraktowane przez sąd drugiej instancji jako nieistotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, albo też szanowane w postępowaniu apelacyjnym.

 

 

 

ODDALENIE POWÓDZTWA

Następuje z przyczyn materialnoprawnych, po jego merytorycznym rozpoznaniu. Jeżeli po przeanalizowaniu treści pozwu w toku sprawy, sąd nabierze przekonania, iż powództwo jest bezzasadne i nie zasługuje na uwzględnienie orzeknie o jego oddaleniu. Na oddalenie powództwa służy apelacja.

 

 

 

ODPOWIEDŹ NA APELACJĘ

Uprawnienie strony przeciwnej, która otrzymała apelację do złożenia na nią odpowiedzi w terminie 2 tygodni od dnia jej otrzymania bezpośrednio do sądu drugiej instancji.

Odpowiedź ta powinna być polemiką ze stanowiskiem skarżącego, zmierzającą do podważenia zarzutów i wniosków apelacyjnych.

Termin dwutygodniowy jest instrukcyjny, gdyż nie ma przeszkód procesowych, aby strona obronę merytoryczną podjęła dopiero w dalszej fazie postępowania.

Nie jest dopuszczalny zwrot odpowiedzi na apelację na mocy zarządzenia przewodniczącego, ani też orzekanie o jej odrzuceniu ze względu na niedochowanie dwutygodniowego terminu.  

 

W odpowiedzi na apelację można powoływać się na nowe fakty i dowody. Wbrew jednak pozorom nie można odpowiednio do wymagania przewidzianego w art. 368 § 1 pkt 4 k.p.c. przyjmować, że strona powinna w razie potrzeby i możliwości powoływać się na nowości już w odpowiedzi na apelację. Odniesienie takie należy wykluczyć, gdyż strona przeciwna nie jest obowiązana do składania odpowiedzi na apelację. Oznacza to, że omawiane uprawnienie strona przeciwna może realizować według swego swobodnego uznania zarówno w odpowiedzi na apelację, jak i w trakcie właściwego postępowania apelacyjnego.

 

 

 

ODPOWIEDŹ NA POZEW

(art. 207 k.p.c.) Złożenie odpowiedzi na pozew jest fakultatywnym uprawnieniem pozwanego.

Przed pierwszym posiedzeniem sądu może on wnieść odpowiedź na pozew. Przewodniczący może pozwanemu zakreślić termin na wniesienie odpowiedzi, nie może on być jednak krótszy niż 14 dni.

W odpowiedzi na pozew - poza wymaganiami przewidzianymi w art. 126 k.p.c. - pozwany powinien podać wszystkie twierdzenia skierowane przeciwko roszczeniu powoda, nakierowane na pogorszenie jego sytuacji procesowej oraz przedstawić wnioski dowodowe na poparcie tych twierdzeń pod rygorem, że ich późniejsze zgłoszenie sąd uznania za spóźnione i odrzuci wnioski dowodowe.

Stosując ten środek obrony pozwany może podnieść nie tylko argumentację merytoryczną przeciwko roszczeniu powoda, lecz także zarzuty natury formalnej, np. wskazujące na niedopuszczalność kontynuowania postępowania w sprawie, zarzut niezgodnego ze stanem rzeczy dokonanego oznaczenia wartości przedmiotu sporu, wniosku o wyłączenie sędziego w sytuacji, gdy przyczyna wyłączenia jest już pozwanemu znana, zarzut niewłaściwości usuwalnej sądu.

Pozwany może w tym piśmie procesowym zgłaszać także wnioski, np. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu, wniosek o przekazanie sprawy sądowi okręgowemu, przeprowadzenie rozprawy w swojej nieobecności. Pozwany z odpowiedzią na pozew może połączyć wniesienie pozwu wzajemnego.

 

 

 

ODROCZENIE ROZPRAWY CYWILNEJ

Może nastąpić tylko z ważnych przyczyn, nawet jeśli obie strony o to zgodnie wnoszą.

Obligatoryjnie sąd odracza rozprawę miedzy innymi:

- gdy podczas nieobecności pozwanego powód zmienia pierwotne żądanie tj. występuje z nowym roszczeniem zamiast lub obok roszczenia pierwotnego;

- wskutek śmierci pełnomocnika procesowego strony;

- osoby, które przystąpiły do sprawy w trakcie trwania procesu (np. jako powodowie lub pozwani), przy pierwszej czynności procesowej zgłoszą żądanie powtórzenia dotychczasowego postępowania w całości lub w części);

- strona na rozprawie złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów i stanowienie pełnomocnika z urzędu;

- sąd postanowił dopuścić dodatkowe dowody lub brak jest możliwości przeprowadzenia takich dowodów, np. wskutek niestawiennictwa świadków;

- stwierdzenie przez sąd nieprawidłowości w doręczeniu wezwania stronie lub jej pełnomocnikowi

- gdy nieobecność strony wywołana jest poprzez nadzwyczajne wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć;

- strona przedstawiła zaświadczenie lekarskie od lekarza sądowego o chorobie i wniosła  o odroczenie rozprawy.

 

Przy odroczeniu terminu rozprawy sąd powinien podać obecnym następny jej termin, chyba że postanowi odroczyć ją bez wyznaczania kolejnego terminu.

 

 

 

ODROCZENIE ROZPRAWY KARNEJ

Zgodnie z art. 404 k.p.k. sąd może w wyjątkowych sytuacjach odroczyć rozprawę tylko wtedy, gdy zarządzenie przerwy nie byłoby wystarczające. Natomiast sąd może przerwać rozprawę główną dla sprowadzenia dowodu albo dla wypoczynku lub z innej ważnej przyczyny. Każdorazowa przerwa w rozprawie może trwać nie dłużej niż 35 dni.

Rozprawę odroczoną prowadzi się w nowym terminie od początku. Sąd może wyjątkowo prowadzić rozprawę odroczoną w dalszym ciągu, chyba że skład sądu uległ zmianie.

 

W wypadku podjęcia postępowania zawieszonego przepis rozprawę prowadzi się od początku.

 

Przerwa i odroczenie rozprawy to dwie instytucje procesowe stanowiące odstępstwo od zasady ciągłości rozprawy (art. 401 – 405 k.p.k.).

 

 

 

ODRZUCENIE APELACJI

Zgodnie z art. 370 k.p.c. sąd pierwszej instancji odrzuci na posiedzeniu niejawnym apelację wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.

Przez braki należy rozumieć braki formalne, oceniane przede wszystkim w kontekście przepisu art. 368 w zw. z art. 130 § 1 i art. 391 k.p.c..

Terminu wyznaczonego do uzupełnienia apelacji (usunięcia jej braków formalnych) nie można utożsamiać z ustawowym terminem tygodniowym, o którym mowa w art. 130 § 1 k.p.c., gdyż ma on charakter terminu sądowego, którego określenie powinno uwzględniać rodzaj braku oraz czas niezbędny do jego usunięcia.

Postanowienie o odrzuceniu apelacji doręcza się wraz z uzasadnieniem. Jest ono zaskarżalne w drodze zażalenia, ponieważ kończy postępowanie w sprawie.

Na postanowienie sądu drugiej instancji wydane w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji nie przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego nawet w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna.

 

 

 

ODRZUCENIE POZWU

Jest to zamknięcie dostępu do drogi sądowej a co za tym idzie - odmowa rozpatrzenia sprawy przez sąd, na żądanie zainteresowanego podmiotu.

Następuje wskutek niezachowania warunków formalnych.

Jedną z głównych przyczyn odrzucenia pozwu jest niedopuszczalność drogi sądowej. Jest to podstawowa przesłanka procesowa o charakterze bezwzględnym, brana z urzędu pod uwagę przez sąd w każdym stadium postępowania.

Może ona nastąpić tylko przy spełnieniu określonych przesłanek, np. gdy sprawa nie ma charakteru sprawy cywilnej lub gdy z mocy wyraźnego przepisu została przekazana do właściwości innego organu niż sąd powszechny.

Kolejną przesłanką, z powodu której sąd odrzuci pozew jest sytuacja, w której sprawa o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami  jest w toku albo została już prawomocnie osądzona. Identyczność stron procesowych zachodzi, gdy w obu sprawach uczestniczą te same strony, lub ich następcy prawni, nawet w odwróconych rolach procesowych.

Odrzucenie pozwu nastąpi także, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli powód nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej powodem zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie.

Nastąpi to dopiero wówczas gdy powyższy brak formalny nie zostanie uzupełniony zgodnie z przepisami kodeksu. Odrzucenie pozwu może nastąpić na posiedzeniu niejawnym, postanowieniem, na które służy zażalenie.

Sąd nie może odrzucić pozwu z powodu, że do rozpoznania sprawy właściwy jest organ administracji publicznej lub sąd administracyjny, jeżeli organ administracji publicznej lub sąd administracyjny uznały się w tej sprawie za niewłaściwe.

 

 

 

ODRZUCENIE SPADKU

Wywołuje skutki prawne takie, że spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.

Skarb Państwa ani gmina nie mogą odrzucić spadku, który im przypadł z mocy ustawy.

Jeżeli spadkobierca odrzucił spadek z pokrzywdzeniem wierzycieli, każdy z wierzycieli, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia spadku może żądać, ażeby odrzucenie spadku zostało uznane za bezskuteczne w stosunku do niego według przepisów o ochronie wierzycieli w razie niewypłacalności dłużnika.

Uznania odrzucenia spadku za bezskuteczne można żądać w ciągu sześciu miesięcy od chwili powzięcia wiadomości o odrzuceniu spadku, lecz nie później niż przed upływem trzech lat od odrzucenia spadku. Spadkobierca nie może spadku częściowo przyjąć, a częściowo odrzucić poza wypadkami wskazanymi w art. 1014 k.c..

Oświadczenie o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, przed notariuszem lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie. Notariusz lub sąd prześle niezwłocznie oświadczenie wraz z załącznikami do sądu spadku. Oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu jest nieważne; nie może być odwołane.

 

Oświadczenie o odrzuceniu spadku powinno zawierać:

1) imię i nazwisko spadkodawcy, datę i miejsce jego śmierci oraz miejsce jego ostatniego zamieszkania;

2) tytuł powołania do spadku;

3) treść złożonego oświadczenia;

4) wszelkich wiadomych składającemu oświadczenie osób należących do kręgu spadkobierców ustawowych, jak również wszelkich testamentów, chociażby składający oświadczenie uważał je za nieważne, oraz danych dotyczących treści i miejsca przechowania testamentów;

5) wypis aktu zgonu spadkodawcy albo prawomocne orzeczenie sądowe o uznaniu za zmarłego lub o stwierdzeniu zgonu, jeżeli dowody te nie zostały już poprzednio złożone.

Jeżeli oświadczenie złożono ustnie, z oświadczenia sporządza się protokół.

 

 

 

ODSETKI MAKSYMALNE

Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej; jest to czterokrotność wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego.

Jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, lub umowa między stronami zakłada wyższe odsetki, należą się odsetki maksymalne.

 

 

 

ODSETKI USTAWOWE

Najpowszechniejsza forma odszkodowania za zwłokę w spełnieniu świadczeń pieniężnych.

Do ich zasądzenia wystarczy udowodnienie okresu zwłoki oraz wysokości kwot dłużnych.

Odsetki ustawowe należą się przedsiębiorcom jak i osobom nieprowadzącym działalności gospodarczej.

Ich wysokość określa w drodze rozporządzenia Rada Ministrów.

Należą się stronie, gdy wynikają z: czynności prawnej, ustawy, orzeczenia sądu, decyzji innego właściwego organu.

Jeżeli strony w umowie nie zawarły sposobu naliczania, należą się odsetki ustawowe.

 

 

 

ODSTĄPIENIE OD WYMIERZENIA KARY

Polega na rezygnacji z wymierzenia kary i poprzestaniu na orzeczeniu środka karnego albo na odstąpieniu od wymierzenia jakiegokolwiek środka karnego.

Odstąpienie od wymierzenia kary może nastąpić wtedy, gdy przestępstwo miało niską szkodliwość społeczną.

 

 

 

ODSZKODOWANIE

Świadczenie wyrównujące uszczerbek, jakiego doznała osoba wskutek naruszenia jej prawnie chronionych dóbr i interesów.

Polega na naprawieniu uszczerbku „majątkowego”, w odróżnieniu od zadośćuczynienia, które polega na naprawie krzywdy niemajątkowej.

Pełni funkcję kompensacyjną (wyrównawczą) – jest to finansowa rekompensata uszczerbku, który powstał u osoby poszkodowanej wskutek zdarzenia wywołującego szkodę.

Jej wysokość powinna więc być adekwatna do rozmiarów powstałej szkody, powinna pokrywać szkodę rzeczywistą oraz utracone korzyści.

 

Odpowiedzialność odszkodowawcza jest odpowiedzialnością cywilną, związaną z wystąpieniem szkody wynikłej ze zdarzenia, z którym ustawa wiąże obowiązek jej naprawienia; pomiędzy zdarzeniem, z którym ustawa wiąże obowiązek naprawienia szkody a szkodą musi zachodzić zależność określana jako adekwatny związek przyczynowy.

W doktrynie wyróżnia się dwa rodzaje odpowiedzialności odszkodowawczej: odpowiedzialność deliktowa, odpowiedzialność kontraktowa (umowną).

Może się ona opierać na:

- zasadzie winy – najbardziej powszechny rodzaj odpowiedzialności, dotyczy zarówno odpowiedzialności kontraktowej jak i deliktowej, zobowiązuje ten podmiot, który wyrządził szkodę w sposób zawiniony, tj. w sposób oceniany ujemnie z punktu widzenia zasad obowiązującego systemu prawnego.

- zasadzie ryzyka – stosowana np. przy odpowiedzialności z tytułu rękojmi za wady rzeczy w umowie sprzedaży, dostawy, umowie o dzieło. Zwolnienie z niej może nastąpić w przypadku np. działania siły wyższej. Sformułowana wskutek dynamicznego rozwoju techniki i przemysłu, przy powstawaniu szkód w sposób niezawiniony lub są one trudne do udowodnienia. W jej myśl ten, kto do celów swojej działalności wykorzystuje niebezpieczne urządzenia bądź podległe mu osoby, ponosi odpowiedzialność za ewentualne szkody powstałe nawet bez jego winy.

- zasadzie słuszności – zasądzenie odszkodowania w oparciu o zasady współżycia społecznego; jest uzupełnieniem powyższych zasad, stosowana, gdy z jednej strony brak podstaw do dochodzenia roszczenia o odszkodowanie, a z drugiej istnieją ważne motywy etyczne przemawiające za kompensacją szkody. Tyczy się to np. negatywnych następstw wykonywania władzy publicznej w sposób legalny bez cech bezprawności.

 

Zakres obowiązku odszkodowawczego czy wysokości odszkodowania zależy od ustalenia rozmiaru szkody, która uwzględniana jest na podstawie przepisów regulujących odpowiedzialność odszkodowawczą. Co do zasady, odszkodowanie nie powinno przekraczać wysokości szkody, ale nie powinno być również od niej niższe.

 

Jeżeli stwierdzono, że poszkodowany przyczynił się do powstania szkody, obowiązek jej naprawienia powinien ulec odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.

Przyczynienie się poszkodowanego zachodzi, gdy w świetle koncepcji adekwatnego związku przyczynowego zachowanie się poszkodowanego może być uznane za jeden z elementów prowadzących do powstania szkody.

Zmniejszenie odszkodowania następuje z reguły w odpowiednim stosunku procentowym.

 

Zdarzenie może wywołać uszczerbek jak i korzyść dla poszkodowanego, więc przy ustalaniu wysokości odszkodowania należy dokonać kompensaty obu tych pozycji. Zasadę tą stosuje się do odszkodowań wypłacanych poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych w związku z odszkodowaniami z tytułu ubezpieczenia.

 

Poszkodowany może wybrać sposób naprawienia wyrządzonej na jego rzecz szkody:

- poprzez przywrócenie stanu poprzedniego (restytucja naturalna),

- bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej (restytucja pieniężna).

 

Jeżeli jednak przywrócenie stanu poprzedniego jest niemożliwe lub związane jest z nadmiernymi trudnościami lub kosztami, roszczenie poszkodowanego zostaje ograniczone do odszkodowania pieniężnego.

 

Rodzaje odszkodowań:

- umowne – zastrzeżone w umowie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego; może być uiszczona nawet, gdy żadna szkoda nie powstała, ale spełnione zostały warunki umowne przewidujące jego wypłatę.

- kompensacyjne – mające na celu zadośćuczynienie i naprawienie szkody. Wyróżnia się jego dwa gatunki:

a) faktyczne – rekompensuje poniesione realne wydatki oraz straty finansowe,

b) ogólne – dotyczy spraw, których nie można w pełni sprecyzować, jak ból, oszpecenie ciała, wartość przyszłych kosztów leczenia czy utrata możliwości prowadzenia dotychczasowego trybu życia.

 

- karne – forma ukarania oskarżonego za zaistniałe zdarzenie, zachowanie lub rażące zaniedbanie, pełniące funkcję edukacyjną, będącą przestrogą dla oskarżonego i jemu podobnych,

- nominalne – opiewające na minimalne sumy, przez co stanowi potwierdzenie błędu prawnego powoda, ale z uwagi na brak materiału dowodzącego okoliczności wystąpienia szkody i braku konieczności wykazania poniesionych strat opiewa na symboliczną kwotę.

 

 

 

OFERTA

Zgodnie z art. 66 k.c. – jest to oświadczenie woli dotyczące zawarcia umowy, złożone przez oferenta drugiej stronie – określonemu podmiotowi lub nieokreślonym podmiotom w przypadku oferty publicznej. Jest to jednostronna czynność prawna. Najczęściej występuje w stosunkach między przedsiębiorcami.

Propozycja ta powinna być sformułowana wprost, jej nazwa nie ma znaczenia. Powinna także określać istotne postanowienia proponowanej umowy, czyli takie postanowienia, które decydują o istocie danej umowy, indywidualizują ją pod względem prawnym spośród innych umów. Bez tego dana umowa nie może dojść do skutku. Jeżeli oferta dotyczy umowy nazwanej, postanowienia istotne wskazuje ustawa. Oferta może także zawierać inne postanowienia, zaliczane do podmiotowo istotnych czy też elementów nieistotnych. W sytuacji gdy propozycja zawarcia umowy nie określa istotnych postanowień umowy nie jest ofertą, lecz zaproszeniem do zawarcia umowy (art. 71 k.c.).

 

 

 

OFERTA SPRZEDAŻY

Wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z oznaczeniem ceny. Oba te elementy muszą wystąpić łącznie. Oferent sprzedawca jest związany tym zachowaniem, a przyjęcie tej oferty przez jej adresata powoduje zawarcie umowy. Jeżeli cena obejmuje dodatkowe świadczenia sprzedawcy związane z załadunkiem, transportem, montażem towaru, informacje te powinny również zostać podane do wiadomości kupującego.

 

 

 

OGLĘDZINY

Czynność dowodowa w procesie cywilnym i karnym, polegająca na zapoznaniu się przez organ procesowy z miejscem, ciałem osoby lub rzeczą, celem ujawnienia ich cech charakterystycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia o przedmiocie postępowania lub ujawnienia źródła dowodu.

 

 

 

OGŁOSZENIE TESTAMENTU

Zgodnie z art. 648 k.p.c. – sąd albo notariusz otwiera i ogłasza testament, gdy ma dowód śmierci spadkodawcy. O terminie otwarcia i ogłoszenia nie zawiadamia się osób zainteresowanych, jednakże mogą one być obecne przy tej czynności.

Gdy złożono kilka testamentów jednego spadkodawcy, należy otworzyć i ogłosić wszystkie, a na każdym z nich czyni się wzmiankę o innych.

Z czynności ogłoszenia testamentu sporządza się protokół. Opisuje się w nim stan zewnętrzny testamentu oraz wymienia się jego datę, datę założenia i osobę, która testament złożyła. Na testamencie zamieszcza się datę jego otwarcia i ogłoszenia.

O dokonaniu ogłoszenia testamentu sąd spadku albo notariusz zawiadamia w miarę możności osoby, których rozrządzenia testamentowe dotyczą oraz wykonawcę testamentu i kuratora spadku. Notariusz niezwłocznie zawiadamia o tym sąd spadku, przesyłając odpis sporządzonego protokołu.

 

 

 

OGRANICZENIA EGZEKUCJI

Zgodnie z art. 829 k.p.c. egzekucji nie podlegają:

1) przedmioty urządzenia domowego, pościel, bielizna i ubranie codzienne, niezbędne dla dłużnika i będących na jego utrzymaniu członków jego rodziny, a także ubranie niezbędne do pełnienia służby lub wykonywania zawodu;

2) zapasy żywności i opału niezbędne dla dłużnika i będących na jego utrzymaniu członków jego rodziny na okres jednego miesiąca;

3) jedna krowa lub dwie kozy albo trzy owce potrzebne do wyżywienia dłużnika i będących na jego utrzymaniu członków jego rodziny wraz z zapasem paszy i ściółki do najbliższych zbiorów;

4) narzędzia i inne przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika oraz surowce niezbędne dla niego do produkcji na okres jednego tygodnia, z wyłączeniem jednak pojazdów mechanicznych;

5) u dłużnika pobierającego periodyczną stałą płacę – pieniądze w kwocie, która odpowiada nie podlegającej egzekucji części płacy za czas do najbliższe-go terminu wypłaty, a u dłużnika nie otrzymującego stałej płacy – pieniądze niezbędne dla niego i jego rodziny na utrzymanie przez dwa tygodnie;

6) przedmioty niezbędne do nauki, papiery osobiste, odznaczenia i przedmioty służące do wykonywania praktyk religijnych oraz przedmioty codziennego użytku, które mogą być sprzedane tylko znacznie poniżej ich wartości, a dla dłużnika mają znaczną wartość użytkową;

7) środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym, o którym mowa w art. 36 ust. 4a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka i przetworów;

8) produkty lecznicze w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne niezbędne do funkcjonowania podmiotu leczniczego w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej przez okres trzech miesięcy oraz niezbędne do jego funkcjonowania wyroby medyczne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 maja 2010 r. o wyrobach medycznych;

9) sumy i świadczenia w naturze wyasygnowane na pokrycie wydatków lub wyjazdów w sprawach służbowych;

10) sumy przyznane przez Skarb Państwa na specjalne cele (w szczególności stypendia, wsparcia), chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z urzeczywistnieniem tych celów albo z tytułu obowiązku alimentacyjnego;

11) prawa niezbywalne, chyba że możność ich zbycia wyłączono umową, a przedmiot świadczenia nadaje się do egzekucji albo wykonanie prawa może być powierzone komu innemu;

12) świadczenia z ubezpieczeń osobowych oraz odszkodowania z ubezpieczeń majątkowych, w granicach określonych w drodze rozporządzenia przez Ministrów Finansów i Sprawiedliwości - nie dotyczy to egzekucji mającej na celu zaspokojenie roszczeń z tytułu alimentów;

13) świadczenia z pomocy społecznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej;

14) wierzytelności przypadające dłużnikowi z budżetu państwa lub od Narodowego Funduszu Zdrowia z tytułu udzielania świadczeń opieki zdrowotnej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przed ukończeniem udzielania tych świadczeń, w wysokości 75% każdorazowej wypłaty, chyba że chodzi o wierzytelności pracowników dłużnika lub świadczeniodawców, o których mowa w art. 5 pkt 41 lit. a i b ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych;

15) świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych oraz świadczenia z pomocy społecznej.

 

Gdy w wypadku zbiegu egzekucji sądowej i egzekucji administracyjnej organ egzekucyjny sądowy prowadzi obie egzekucje, przepisy kodeksu w przedmiocie ograniczenia egzekucji stosuje się również do należności podlegających egzekucji administracyjnej, chyba że określone w przepisach ustawy o egzekucji administracyjnej ograniczenia egzekucyjne są mniejsze.

 

 

 

OGRANICZONE PRAWA RZECZOWE

Jeden to jeden z trzech rodzajów praw rzeczowych, obok własności i wieczystych prawego użytkowania. Zwane są także prawami na rzeczy cudzej.

Prawo cywilne zawiera zamknięty katalog tych praw i zalicza do nich wyłącznie:

- użytkowanie,

- służebność,

- zastaw,

- spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu,

- hipotekę.

 

Zasadniczą różnicą między prawami rzeczowymi ograniczonymi a pozostałymi prawami rzeczowymi jest to, że prawa ograniczone zapewniają uprawnionemu tylko ściśle określony zakres uprawnień względem rzeczy.

 

Ograniczone prawo rzeczowe może powstać w drodze:

- umowy właściciela z osobą, która to prawo nabywa (np. hipoteka, zastaw),

- orzeczenia sądowego (np. w przypadku ustanowienia służebności gruntowej),

- decyzji administracyjnej (np. służebność drogi koniecznej przy podziale nieruchomości),

- zasiedzenia (w przypadku służebności gruntowych).

 

W celu ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu własności.

Prawo to wygasa jeżeli uprawniony zrzeka się go, jeżeli przejdzie na właściciela rzeczy obciążonej albo jeżeli ten, komu prawo takie przysługuje nabędzie własność rzeczy obciążonej. 

Do zmiany treści ograniczonego prawa rzeczowego potrzebna jest umowa między uprawnionym a właścicielem rzeczy obciążonej, a jeżeli prawo było ujawnione w księdze wieczystej - wpis do tej księgi.

Do ochrony praw rzeczowych ograniczonych stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności.

 

 

 

OKRESY ODPOCZYNKU

(art. 132 – 134 k.p.) Zgodnie z przepisami kodeksu pracy pracownikowi przysługuje w każdej dobie prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku, za wyjątkiem:

1) pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy,

2) przypadków konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii.

W tych przypadkach pracownikowi przysługuje w okresie rozliczeniowym, równoważny okres odpoczynku.

Pracownikowi przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego.

Odpoczynek, powinien przypadać w niedzielę. Niedziela obejmuje 24 kolejne godziny, poczynając od godziny 6.00 w tym dniu, chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina.

W przypadkach dozwolonej pracy w niedzielę odpoczynek, może przypadać w innym dniu niż niedziela.

Jeżeli dobowy wymiar czasu pracy pracownika wynosi co najmniej 6 godzin, pracownik ma prawo do przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut, wliczanej do czasu pracy.

 

 

 

OPIEKA

(art. 145 k.r.o. oraz art. 590 k.p.c.) – nie istnieje definicja ustawowa tego pojęcia.

Opieka odnosi się do osób małoletnich, nad którymi rodzice nie sprawują władzy rodzicielskiej, a także osób całkowicie ubezwłasnowolnionych. Miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna.

Stanowi ona surogat władzy rodzicielskiej, gdyż obejmuje elementy troski o osobę, w tym wychowanie, jak i pieczę nad jego majątkiem.

 

W opiece sprawowanej nad osobą ubezwłasnowolnioną, polega głównie na ochronie jej interesów i pomoc w dokonywaniu czynności, które powinna podjąć w trosce o własne dobro.

 

Jedną z cech opieki jest jej powszechność, która odzwierciedla się tym, że dla każdego małoletniego, nad którym nie jest wykonywana władza rodzicielska, a także dla każdego całkowicie ubezwłasnowolnionego musi być ustanowiony opiekun.

 

Obowiązek ustanowienia opieki ciąży na sądzie opiekuńczym, który wszczyna postępowanie jeżeli tylko poweźmie wiadomość, że zachodzą prawne powody do jej ustanowienia. Sprawuje on także nadzór nad wykonywaniem opieki.

 

Co do zasady opiekę sprawuje jedna osoba – opiekun. Wspólne sprawowane opieki dopuszcza się tylko, gdy będą ją sprawowali małżonkowie.

 

Nie może być ustanowiona opiekunem osoba, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych albo została pozbawiona praw publicznych, a także osoba, która została pozbawiona władzy rodzicielskiej albo skazana za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności albo za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby lub przestępstwo popełnione na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z nim albo osoba, wobec której orzeczono zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowywaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi, lub obowiązek powstrzymywania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu.

 

Opiekunem ubezwłasnowolnionego całkowicie powinien być ustanowiony przede wszystkim jego małżonek, a w braku tegoż – jego ojciec lub matka.

 

Opiekun obowiązany jest wykonywać swe czynności z należytą starannością, jak tego wymaga dobro pozostającego pod opieką i interes społeczny. Sprawuje on pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką; podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego poprzez składanie ustnie lub na piśmie sprawozdań dotyczących osoby pozostającej pod opieką. Sprawozdanie z zarządu majątkiem tej osoby składa na piśmie, chyba że sąd zezwoli mu na złożenie sprawozdania do protokołu.

 

Opiekun nie może reprezentować osób pozostających pod jego opieką:

1) przy czynnościach prawnych między tymi osobami;

2) przy czynnościach prawnych między jedną z tych osób a opiekunem albo jego małżonkiem, zstępnymi, wstępnymi lub rodzeństwem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz osoby pozostającej pod opieką.

 

 

 

OPIEKI USTANIE

Zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - gdy małoletni osiągnie pełnoletność albo gdy przywrócona zostanie nad nim władza rodzicielska, opieka ustaje z mocy prawa.

Opieka nad ubezwłasnowolnionym całkowicie ustaje z mocy prawa w razie uchylenia ubezwłasnowolnienia lub zmiany ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe.

Z ważnych powodów sąd opiekuńczy może na żądanie opiekuna zwolnić go z opieki.

Sąd opiekuńczy zwolni opiekuna, jeżeli z powodu przeszkód faktycznych lub prawnych opiekun jest niezdolny do sprawowania opieki albo dopuszcza się czynów lub zaniedbań, które naruszają dobro pozostającego pod opieką.

 

 

 

OPINIA BIEGŁEGO

Środek dowodowy dotyczącym okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, których stwierdzenie wymaga wiadomości specjalnych tj. przekraczających normalną, ogólnie dostępną w danym społeczeństwie wiedzę w zakresie nauki, sztuki, techniki itp.

 

 

 

OPŁATY SĄDOWE

(ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych art. 3, 10 i nast.)

Obok wydatków zalicza się je do kosztów sądowych.

Opłacie podlegają w szczególności następujące pisma:

1) pozew i pozew wzajemny;

2) apelacja i zażalenie;

3) skarga kasacyjna i skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawo-mocnego orzeczenia;

4) sprzeciw od wyroku zaocznego;

5) zarzuty od nakazu zapłaty;

6) interwencja główna i uboczna;

7) wniosek:

     a) o wszczęcie postępowania nieprocesowego,

     b) o ogłoszenie upadłości,

     c) o wpis i wykreślenie w księdze wieczystej,

     d) o wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym i w rejestrze zastawów oraz o zmianę i wykreślenie tych wpisów;

8) skarga:

     a) o wznowienie postępowania,

     b) o uchylenie wyroku sądu polubownego,

     c) na orzeczenie referendarza sądowego,

     d) na czynności komornika;

9) odwołanie od decyzji oraz zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, Prezesa Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty, Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego, Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji.

10) wniosek o wydanie na podstawie akt: odpisu, wypisu, zaświadczenia, wyciągu, innego dokumentu oraz kopii, a nadto wniosek o wydanie odpisu księgi wieczystej (opłata kancelaryjna).

 

W ustawie o kosztach sądowych, wyróżnia się opłaty:

- stałe pobierane w sprawach o prawa niemajątkowe oraz we wskazanych w ustawie niektórych sprawach o prawa majątkowe, w wysokości jednakowej, niezależnie od wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia. Opłata stała nie może być niższa niż 30 złotych i wyższa niż 5 000 złotych;

- stosunkowe pobierane w sprawach o prawa majątkowe; wynosi ona 5 % wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, jednak nie mniej niż 30 złotych i nie więcej niż 100 000 złotych. Opłata stosunkowa w sprawach o prawa majątkowe dochodzone w postępowaniu grupowym wynosi 2 % wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, jednak nie mniej niż 30 złotych i nie więcej niż 100 000 złotych;

- podstawowe pobierane w sprawach, w których przepisy nie przewidują opłaty stałej, stosunkowej lub tymczasowej. Wynosi ona 30 złotych i stanowi minimalną opłatę, którą strona jest obowiązana uiścić od pisma podlegającego opłacie, chyba że ustawa stanowi inaczej. Pobranie od pisma tej opłaty wyłącza pobranie innej opłaty. Przepisów o opłacie podstawowej nie stosuje się w postępowaniu wieczystoksięgowym oraz w postępowaniu rejestrowym;

- tymczasowe pobierane od pisma wniesionego w sprawie o prawa majątkowe, w której wartości przedmiotu sprawy nie da się ustalić w chwili jej wszczęcia, ustanawiana przez przewodniczącego w granicach od 30 złotych do 1 000 złotych, a w sprawach dochodzonych w postępowaniu grupowym od 100 złotych do 10 000 złotych;

- kancelaryjne - opłaty od wniosku o wydanie na podstawie akt: poświadczonego odpisu, wypisu lub wyciągu, odpisu orzeczenia ze stwierdzeniem prawomocności,  odpisu orzeczenia ze stwierdzeniem wykonalności, zaświadczenia. Ich wysokość wynosi 6 zł za każdą rozpoczętą stronicę wydanego dokumentu. Jeżeli dokument, o którym mowa powyżej, jest sporządzony w języku obcym albo zawiera tabele, pobiera się opłatę w podwójnej wysokości. Opłatę od wniosku o wydanie kopii dokumentu, znajdującego się w aktach sprawy pobiera się w kwocie 1 złotego za każdą rozpoczętą stronicę wydanego dokumentu.

 

 

 

OPŁATY ZWROT

Sąd z urzędu zwraca stronie:

1) całą uiszczoną opłatę od:

  1.  pisma zwróconego wskutek braków formalnych,
  2.  pisma odrzuconego lub cofniętego, jeżeli odrzucenie lub cofnięcie nastąpiło przed wysłaniem odpisu pisma innym stronom, a w braku takich stron – przed wysłaniem zawiadomienia o terminie posiedzenia,
  3.  zażalenia na postanowienie w przedmiocie ukarania grzywną albo aresztem, zamiany grzywny na areszt albo w przedmiocie przymusowego sprowadzenia, jeżeli zażalenie zostało uwzględnione w całości,
  4.  zażalenia na postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia biegłemu lub tłumaczowi, jeżeli zażalenie zostało uwzględnione w całości,
  5.  apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej w razie uwzględnienia środka zaskarżenia z powodu oczywistego naruszenia prawa i stwierdzenia tego naruszenia przez sąd odwoławczy lub Sąd Najwyższy,
  6.  skargi na orzeczenie referendarza sądowego w razie jej uwzględnienia z powodu oczywistego naruszenia prawa i stwierdzenie tego naruszenia przez sąd,
  7.  skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w razie jej uwzględnienia;

2) trzy czwarte uiszczonej opłaty od:

  1.  pisma wszczynającego postępowanie w pierwszej instancji, jeżeli w toku postępowania sądowego zawarto ugodę przed mediatorem,
  2.  skargi kasacyjnej lub skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nieprzyjętej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy,
  3.  pozwu w postępowaniu upominawczym, jeżeli uprawomocnił się nakaz zapłaty,
  4.  pozwu w europejskim postępowaniu nakazowym, jeżeli uprawomocnił się europejski nakaz zapłaty;

3) połowę uiszczonej opłaty od:

  1.  pisma cofniętego przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana,
  2.  pozwu o rozwód lub separację w razie orzeczenia rozwodu lub separacji na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie – po uprawomocnieniu się wyroku, z zastrzeżeniem art. 26 ust. 2,
  3.  pisma wszczynającego postępowanie w instancji, w której sprawa za-kończyła się zawarciem ugody sądowej.

 

Poza wypadkami przewidzianymi omówionymi powyżej sąd z urzędu zwraca stronie całą uiszczoną opłatę od pozwu o rozwód lub separację albo wniosku o separację w razie cofnięcia pozwu lub wniosku na skutek pojednania się stron w pierwszej instancji. W razie pojednania się stron przed zakończeniem postępowania apelacyjnego, zwraca się połowę uiszczonej opłaty od apelacji.

Sąd z urzędu zwraca stronie różnicę między opłatą pobraną od strony a opłatą należną.

Roszczenie strony o zwrot opłaty sądowej przedawnia się z upływem trzech lat, licząc od dnia powstania tego roszczenia.

 

 

 

ORGAN PROCESOWY

Organ państwowy powołany przez ustawę do pełnienia określonej roli w procesie karnym. W zależności od stadium postępowania karnego, wyróżnia się organy postępowania przygotowawczego (np. prokurator, policja, żandarmeria wojskowa), organy postępowania jurysdykcyjnego (np. sąd) oraz organy postępowania wykonawczego (np. sąd penitencjarny, dyrektor zakładu karnego, aresztu śledczego, sądowy kurator zawodowy itp.).

 

 

 

ORGANY UPRAWNIONE DO PROWADZENIA POSTĘPOWAŃ PRZYGOTOWAWCZYCH

Organem uprawnionym przez kodeks postępowania karnego do prowadzenia postępowania przygotowawczego jest prokurator, a w zakresie przewidzianym w ustawie - Policja.

 

W wypadkach przewidzianych w ustawie uprawnienia Policji przysługują innym organom.

Uprawnienia Policji przysługują także organom Straży Granicznej, Urzędowi Ochrony Państwa oraz finansowym organom dochodzenia, w zakresie ich właściwości oraz innym organom przewidzianym w przepisach szczególnych.

 

Każdy z organów prowadzi postępowania w zakresie swojej działalności - Straż Graniczna w sprawach związanych z ochroną granicy państwowej, do Urzędu Ochrony Państwa należy m.in. ściganie sprawców godzących w bezpieczeństwo obronności państwa, przestępstw o charakterze międzynarodowym, szpiegostwa i terroryzmu. Urzędy skarbowe i inspektorzy kontroli skarbowej prowadzą sprawy karno - skarbowe określone w kodeksie karnym skarbowym. Do prowadzenia dochodzeń uproszczonych uprawnieni są także strażnicy leśni i inni funkcjonariusze Lasów Państwowych, jeżeli przedmiotem przestępstwa jest drewno pochodzące z lasów stanowiących własność Skarbu Państwa, strażnicy Państwowej Straży Łowieckiej o przestępstwa, których przedmiotem jest zwierzyna, a także dyrektorzy Parku Narodowego, jeżeli przedmiotem przestępstwa jest drewno z parku. Państwowa Inspekcja Handlowa, Państwowa Inspekcja Sanitarna i Państwowa Agencja Radiokomunikacyjna mogą prowadzić postępowania przygotowawcze w sprawach określonych rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 sierpnia 1998 r. (Dz.U. Nr 114, poz.740).

 

 

 

ORZECZENIE

Rozstrzygnięcie konkretnej sprawy przez organ państwa działający w ramach swej kompetencji.

Orzeczenia sądowe w prawie polskim są wydawane w postaci wyroków lub postanowień.

Wyroki zapadają z reguły na rozprawie sądowej i zawierają rozstrzygnięcia co do istoty sprawy (skazanie lub uniewinnienie, uwzględnienie lub oddalenie powództwa) oraz podlegają zaskarżeniu (apelacja).

Postanowienia zapadają na posiedzeniu (w postępowaniu cywilnym także na posiedzeniu niejawnym) i dotyczą wszystkich kwestii, dla których ustawa nie zastrzegła formy i podlegają zaskarżeniu, gdy zamykają drogę do wydania wyroku (np. umorzenie) oraz w przypadkach przewidzianych w ustawie.

 

 

 

OSKARŻONY

Zgodnie z art. 71 k.p.k. jest to osoba, przeciwko której wniesiono oskarżenie do sądu (wniesiono akt oskarżenia) lub osoba, co do której prokurator złożył wniosek o warunkowe umorzenie postępowania.

 

 

 

OSKARŻYCIEL

Osoba lub organ składający akt oskarżenia (skargę) i popierający w toku karnego postępowania sądowego żądanie ukarania oskarżonego.

 

 

OSKARŻYCIEL POSIŁKOWY

(art. 53 - 58 k.p.k.) To pokrzywdzony, który w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego działa jako strona obok oskarżyciela publicznego lub zamiast niego (subsydiarnie).

 

Warunkiem przystąpienia pokrzywdzonego do procesu w tej roli jest zarówno wniesienie oskarżenia przez prokuratora (działa wówczas obok niego) jak i wniesienie przez pokrzywdzonego samodzielnej skargi posiłkowej w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego.

 

Oskarżyciel posiłkowy jest pełnoprawną stroną procesową działającą na niekorzyść oskarżonego. Może także w toku postępowania korzystać z pomocy pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego).

 

Śmierć tego oskarżyciela nie tamuje biegu postępowania, a osoby najbliższe mogą przystąpić do postępowania w tym charakterze w każdym stadium.

 

 

 

OSKARŻYCIEL PRYWATNY

(art. 59 – 61 k.p.k.) To osoba pokrzywdzona, która w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego może wnosić do sądu i popierać akt oskarżenia jako pełnoprawna strona.

Wniesienie skargi przez jednego z pokrzywdzonych nie zamyka innym pokrzywdzonym możliwości wystąpienia w roli oskarżycieli.

W przypadku kilku pokrzywdzonych jednym czynem, każdemu z nich przysługuje prawo wniesienia i popierania oskarżenia.

              

 

 

OSKARŻYCIEL PUBLICZNY

(art. 45 – 48 k.p.k.) To organ państwowy, któremu ustawa procesowa pozwala na wniesienie i popieranie publicznego aktu oskarżenia w imieniu państwa.

Oskarżycielem publicznym przed wszystkimi sądami jest prokurator, a w ograniczonym zakresie także inny organ państwowy, w granicach ustawowego upoważnienia.

 

 

 

OSKARŻYCIEL SUBSYDIARNY

Jeżeli w sprawie karnej ściganej z oskarżenia publicznego:

- prokurator odmawia wszczęcia postępowania przygotowawczego lub umarza wszczęte postępowanie,

- postanowienie to zostało zaskarżone zażaleniem do sądu (art. 306 § 1 k.p.k. w zw. z art. 465 § 2 k.p.k.),

- sąd uchyla postanowienie prokuratora, wskazując powody uchylenia, ewentualnie także okoliczności, które należy wyjaśnić, lub czynności, które należy przeprowadzić,

- prokurator prowadzący postępowanie ponownie nie znajduje podstaw do wszczęcia postępowania lub ponownie umarza wszczęte postępowanie,

uprawniony podmiot może wnieść akt oskarżenia (musi być sporządzony i podpisany przez adwokata -przymus adwokacki) – występuje on wówczas w charakterze oskarżyciela subsydiarnego.

 

 

 

OSOBA FIZYCZNA

Termin obowiązujący w prawie cywilnym, zgodnie z którym osobą fizyczną jest każdy człowiek, od chwili urodzenia aż do śmierci.

Osobie fizycznej przysługuje tzw. zdolność prawna - może ono mieć prawa i obowiązki wynikające z przepisów prawa cywilnego (np. być dłużnikiem czy spadkobiercą). W Polsce zdolność prawna osób fizycznych rozpoczyna się z chwilą narodzin urzędowo stwierdzonych w akcie urodzenia i trwa do momentu śmierci oznaczonej w akcie zgonu. Zdolność prawną mają zarówno dorośli jak i dzieci, które np. mają prawo do dziedziczenia majątku po zmarłych krewnych.

 

 

 

OSOBA NAJBLIŻSZA

Zgodnie z art. 115 § 11 k.k. osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.

 

 

 

OSOBA PRAWNA

Jest to podmiot stosunków cywilnoprawnych. Na gruncie polskiego prawa osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną.

Osobowość prawną przyznaną szczególnymi przepisami posiadają m.in. przedsiębiorstwa państwowe, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne , spółdzielnie, fundacje. Osoba prawna działa przez swoje organy (czyli wewnętrzne władze, np. dyrektor, zarząd) w sposób przewidziany w odpowiedniej ustawie i opartym na niej statucie.

 

 

 

OSZUSTWO (WYŁUDZENIE)

Przestępstwo opisane w art. 286 k.k., który stanowi, że osoba, która w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Tej samej karze podlega, kto żąda korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy.

 

 

 

OSZUSTWO GOSPODARCZE

Przestępstwo polegające na przedkładaniu fałszywych lub stwierdzających nieprawdę dokumentów albo na nierzetelnych pisemnych oświadczeniach, mających na celu uzyskanie kredytu dla sienie lub kogoś innego, pożyczki bankowej, dotacji, subwencji, zamówienia publicznego.

 

 

 

OSZUSTWO UBEZPIECZENIOWE

Przestępstwo polegające na celowym spowodowaniu zdarzenia będącego podstawą do wypłaty odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczeniowej.

 

 

 

OŚWIADCZENIE WOLI

Stanowi podstawę każdej czynności prawnej. Akt woli ludzkiej, który ma na celu wywołanie skutku prawnego w postaci powstania, zmiany, ustania stosunku prawnego. Jest nim każde zachowanie człowieka wyrażające jego wolę w sposób dostateczny. Może być złożone w formie ustnej, pisemnej, za pomocą gestu a także w postaci elektronicznej.

Określone zachowanie podmiotu prawa cywilnego może być uznane za oświadczenie woli, jeżeli  wyraża wolę wywołania określonego skutku, jest wolne od przymusu fizycznego lub innych okoliczności wyłączających świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;  jest na tyle zrozumiałe, że można ustalić jego sens.

Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej.