Hasła na literę P

 

PAŃSTWOWA INSPEKCJA PRACY

PAPIER WARTOŚCIOWY

PASERSTWO

PEŁNOLETNI

PEŁNOMOCNICTWO

PEŁNOMOCNICTWO OGÓLNE

PEŁNOMOCNICTWO PROCESOWE

PEŁNOMOCNICTWO RODZAJOWE (GATUNKOWE)

PEŁNOMOCNICTWO SZCZEGÓLNE

PEŁNOMOCNIK W PROCESIE CYWILNYM

PEŁNOMOCNIK W PROCESIE KARNYM

PIECZA ZASTĘPCZA

PIERWSZEŃSTWO

PISMO PROCESOWE CYWILNE

PISMO PROCESOWE KARNE

PODANIE WYROKU DO PUBLICZNEJ WIADOMOŚCI

PODATEK

PODEJRZANY

PODMIOT GOSPODARCZY

PODSTAWIENIE TESTAMENTOWE

PODSTĘP

PODŻEGANIE

POKRZYWDZONY

POKWITOWANIE

POLECENIE

POLECENIE SŁUŻBOWE

POLECENIE TESTAMENTOWE

POMOC PRAWNA Z URZĘDU

POMOCNICTWO

PORĘCZENIE

PORĘCZENIE MAJĄTKOWE (KAUCJA)

POSIADACZ, POSIADANIE

POSIEDZENIE SĄDOWE W SPRAWACH CYWILNYCH

POSIEDZENIE SĄDOWE W SPRAWACH KARNYCH

POSTANOWIENIE

POSTĘPOWANIE (POWÓDZTWO) ADHEZYJNE

POSTĘPOWANIE DOWODOWE

POSTĘPOWANIE KARNE

POSTĘPOWANIE MANDATOWE

POSTĘPOWANIE NAKAZOWE (W SPRAWACH CYWILNYCH)

POSTĘPOWANIE NAKAZOWE (WYROK NAKAZOWY W SPRAWIE KARNEJ)

POSTĘPOWANIE NAKAZOWE (WYROK NAKAZOWY W SPRAWIE O WYKROCZENIE)

POSTĘPOWANIE NIEPROCESOWE

POSTĘPOWANIE ODRĘBNE

POSTĘPOWANIE POJEDNAWCZE

POSTĘPOWANIE PRZYGOTOWAWCZE

POSTĘPOWANIE PRZYSPIESZONE (W SPRAWIE KARNEJ)

POSTĘPOWANIE PRZYSPIESZONE (W SPRAWIE WYKROCZENIOWEJ)

POSTĘPOWANIE REJESTROWE

POSTĘPOWANIE SPADKOWE

POSTĘPOWANIE UPOMINAWCZE

POSTĘPOWANIE UPROSZCZONE (CYWILNE)

POSTĘPOWANIE UPROSZCZONE (KARNE)

POSTĘPOWANIE WIECZYSTOKSIĘGOWE

POSTĘPOWANIE WYJAŚNIAJĄCE

POSTĘPOWANIE WYKONAWCZE

POSTĘPOWANIE ZWYCZAJNE

POSZKODOWANY

POSZUKIWANIE OSKARŻONEGO, LIST GOŃCZY

POTRĄCENIE

POWAGA RZECZY OSĄDZONEJ

POWINOWACTWO

POWÓD

POWÓD CYWILNY W PROCESIE KARNYM

POWÓDZTWO

POWÓDZTWO - COFNIĘCIE

POWÓDZTWO PRZECIWEGZEKUCYJNE

POWÓDZTWO WZAJEMNE

POWRÓT DO PRZESTĘPSTWA

POZBAWIENIE PRAW PUBLICZNYCH

POZEW

POZEW ZBIOROWY

POZWANY

POŻYCZKA

POŻYTKI CYWILNE RZECZY

POŻYTKI NATURALNE RZECZY

POŻYTKI PRAWA

PRACA W GODZINACH NADLICZBOWYCH

PRACA W NIEDZIELE I ŚWIĘTA

PRACA W PORZE NOCNEJ

PRACODAWCA

PRACOWNIK

PRACOWNIK MŁODOCIANY

PRAWO PIERWOKUPU

PRAWO ZATRZYMANIA

PRAWOMOCNOŚĆ

PRAWOMOCNOŚĆ W POSTĘPOWANIU ADMINISTRACYJNYM

PRAWOMOCNOŚĆ W POSTĘPOWANIU CYWILNYM

PRAWOMOCNOŚĆ W POSTĘPOWANIU KARNYM

PRODUCENT

PRODUCENT ROLNY

PRODUKT NIEBEZPIECZNY

PROKURA

PROKURATOR

PROKURATORIA GENERALNA SKARBU PAŃSTWA

PROTOKÓŁ (POSTĘPOWANIE CYWILNE)

PROTOKÓŁ (POSTĘPOWANIE KARNE)

PROTOKÓŁ SPROSTOWANIE

PROWADZENIE CUDZYCH SPRAW BEZ ZLECENIA

PRZECHOWANIE

PRZEDAWNIENIE (PRAWO CYWILNE)

PRZEDAWNIENIE (PRAWO KARNE)

PRZEDSIĘBIORCA

PRZEDSIĘBIORSTWO

PRZEDSTAWICIEL SPOŁECZNY

PRZEDSTAWICIELSTWO

PRZEKAZ

PRZEKAZANIE NIERUCHOMOŚCI

PRZEPADEK PRZEDMIOTÓW (PRAWO KARNE)

PRZEPADEK RZECZY (PRAWO CYWILNE)

PRZEPIS PRAWNY

PRZESŁUCHANIE STRON

PRZESŁUCHANIE ŚWIADKA

PRZESŁUCHANIE ŚWIADKÓW TESTAMENTU USTNEGO

PRZESTĘPSTWA ŚCIGANE NA WNIOSEK

PRZESTĘPSTWA ŚCIGANE Z OSKARŻENIA PRYWATNEGO

PRZESTĘPSTWA ŚCIGANE Z URZĘDU

PRZESTĘPSTWO

PRZESZUKANIE

PRZETARG

PRZEWÓD SĄDOWY

PRZEWÓZ

PRZYGOTOWANIE

PRZYJĘCIE SPADKU

PRZYJĘCIE SPADKU - PROSTE

PRZYJĘCIE SPADKU - Z DOBRODZIEJSTWEM INWENTARZA

PRZYMUS ADWOKACKI

PRZYMUSOWY USTRÓJ MAJĄTKOWY

PRZYNALEŻNOŚĆ

PRZYPOZWANIE

PRZYROST TESTAMENTOWY

PRZYRZECZENIE ŚWIADKA (POSTĘPOWANIE CYWILNE)

PRZYRZECZENIE ŚWIADKA (POSTĘPOWANIE KARNE)

PRZYSPOSOBIENIE

 

 

 

PAŃSTWOWA INSPEKCJA PRACY

Instytucja państwowa podlegająca Sejmowi. Jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w zakresie określonym w ustawie.

 

 

 

PAPIER WARTOŚCIOWY

(art. 9216 k.c.) Jest to dokument lub zapis w systemie informatycznym na rachunku papierów wartościowych, stwierdzający istnienie określonego prawa majątkowego. Prawa majątkowe określone w papierze wartościowym mogą być realizowane przez jego posiadacza (choćby za okazaniem) lub osobie wskazanej imiennie.

 

Z punktu widzenia rodzaju praw majątkowych można je podzielić na papiery wartościowe reprezentujące współwłasność (akcje) albo wierzytelność (pozostałe).

Do najpopularniejszych papierów wartościowych zalicza się akcje, obligacje, bony skarbowe, bony oszczędnościowe, banknoty, czeki i weksle, a także jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych i losy loteryjne.

 

 

 

PASERSTWO

Zachowanie polegające na nabyciu rzeczy uzyskanej za pomocą czynu zabronionego (najczęściej kradzieży), lub udzieleniu innej osobie pomocy do jej zbycia, albo na przyjęciu tej rzeczy lub pomocy w jej ukryciu.

Występują dwa rodzaje tego czyny zabronionego:

Paserstwo umyślne – zgodnie z art. 291 k.k. - kto rzecz uzyskaną za pomocą czynu zabronionego nabywa lub pomaga do jej zbycia albo tę rzecz przyjmuje lub pomaga do jej ukrycia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Paserstwo nieumyślne – zgodnie z art. 292 k.k. – kto rzecz, o której na podstawie towarzyszących okoliczności powinien i może przypuszczać, że została uzyskana za pomocą czynu zabronionego, nabywa lub pomaga do jej zbycia albo tę rzecz przyjmuje lub pomaga do jej ukrycia, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. W wypadku znacznej wartości rzeczy, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

 

 

 

PEŁNOLETNI

Zgodnie z art. 10 § 1 k.c. pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście.

Ponadto przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność. Nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa.

 

 

 

PEŁNOMOCNICTWO

(art. 96 i nast. k.c.) Jest to czynność prawną, której treścią jest oświadczenie woli mocodawcy upoważniające osobę (lub osoby) do dokonywania w jego imieniu czynności prawnych określonych w pełnomocnictwie – ze skutkiem prawnym dla mocodawcy.

Na podstawie tego umocowania pełnomocnik jest upoważniony do reprezentowania (zastępstwa) mocodawcy, w zakresie określonym w pełnomocnictwie, w stosunkach prawnych z innymi podmiotami prawa.

Mianem pełnomocnictwa można również określić sam dokument pełnomocnictwa.

Mocodawca może udzielić pełnomocnictwa do dokonania tylko takich czynności prawnych, jakich sam mógłby dokonać w imieniu własnym, a które zarazem nie mają charakteru ściśle osobistego. Poza tym ustawa nie pozwala na udzielenie pełnomocnictwa do wszelkich czynności prawnych.

Wyróżnia się pełnomocnictwa: ogólne, szczególne, rodzajowe.

 

 

 

PEŁNOMOCNICTWO OGÓLNE

Jest pełnomocnictwem o najszerszym zakresie umocowania, bowiem zgodnie z art. 98 zd. 1 k.c. obejmuje umocowanie do wszelkich czynności jakie mieszczą się w pojęciu zwykłego zarządu. Wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności.

 

 

 

PEŁNOMOCNICTWO PROCESOWE

Jest pełnomocnictwem szczególnym, w którym mocodawca upoważnia pełnomocnika do dokonania określonych czynności procesowych w oznaczonej sprawie przed sądami powszechnym bądź organami administracji.

 

 

 

PEŁNOMOCNICTWO RODZAJOWE (GATUNKOWE)

Jest to umocowanie do określonego rodzaju czynności, wskazuje ono określoną kategorię czynności prawnych, do których umocowany jest pełnomocnik (np. do sprzedawania nieruchomości, zawierania umowy o pracę, zawierania umów dostawy).

Pełnomocnictwo rodzajowe nie jest dopuszczalne w zakresie tych czynności prawnych, co do których wymagane jest pełnomocnictwo szczególne, ale może zawierać czynności przekraczające zwykły zarząd.

 

 

 

PEŁNOMOCNICTWO SZCZEGÓLNE

Jest to pełnomocnictwo obejmujące umocowanie do dokonania w imieniu mocodawcy konkretnej, poszczególnej indywidualnie określonej czynności prawnej (np. sprzedaży oznaczonej nieruchomości, dokonania czynności procesowych – pełnomocnictwo procesowe).

Ten typ pełnomocnictwa jest dopuszczalny do wszystkich typów czynności prawnych, niemających ściśle osobistego charakteru.

 

 

 

PEŁNOMOCNIK W PROCESIE CYWILNYM

Zgodnie z art. 87 k.p.c. pełnomocnikiem procesowym strony może być:

- adwokat,

- radca prawny,

- inny skarżący lub uczestnik postępowania,

- rodzice strony,

- małżonek strony,

- rodzeństwo strony,

- zstępni strony,

- osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.

 

Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego.

Osoba prawna lub zarząd spółki partnerskiej świadczący pomoc prawną przedsiębiorcy, osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej, mogą udzielić pełnomocnictwa procesowego - w imieniu podmiotu, któremu świadczą pomoc prawą - adwokatowi lub radcy prawnemu, jeżeli zostały do tego upoważnione przez ten podmiot.

Pełnomocnikami mogą być też inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Są to np.:

- doradca podatkowy w sprawach dotyczących obowiązków podatkowych,

- rzecznik patentowy w sprawach własności przemysłowej.

 

Powyższy przepis ustanawia ściśle określony krąg osób, którym można udzielić pełnomocnictwa procesowego, dlatego też wybranie na pełnomocnika innego podmiotu prowadzić będzie do nieważności postępowania.

W polskim postępowaniu cywilnym nie występuje przymus adwokacki, gdyż strona może swobodnie zdecydować, czy chce działać przed sądem osobiście, czy poprzez pełnomocnika, którym wcale nie musi być adwokat lub radca prawny.

Nie dotyczy to bezwzględnego przymusu adwokackiego po stronie powoda, który obejmuje postępowanie przed Sądem Najwyższym (art. 871 k.p.c.), a także postępowanie grupowe (pozwy zbiorowe).

 

 

 

PEŁNOMOCNIK W PROCESIE KARNYM

Zgodnie z treścią art. 87 k.p.k. strona inna niż oskarżony może ustanowić pełnomocnika.

Osoba nie będąca stroną może ustanowić pełnomocnika, jeżeli wymagają tego jej interesy w toczącym się postępowaniu.

Pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny.

 

 

 

PIECZA ZASTĘPCZA

Zgodnie z art. 1121 k.r.o. – jest to obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb. Jest sprawowana w formie rodzinnej: rodzina zastępcza (spokrewniona, niezawodowa, zawodowa, w tym zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego i zawodowa specjalistyczna), rodzinny dom dziecka oraz z formie instytucjonalnej: placówka opiekuńczo-wychowawcza, regionalna placówka opiekuńczo-terapeutyczna oraz interwencyjny ośrodek preadopcyjny.

Piecza zastępcza jest sprawowana w przypadku niemożności zapewnienia opieki i wychowania przez rodziców.

 

 

 

PIERWSZEŃSTWO

Zgodnie z art. 249 § 1 k.c. jeżeli kilka ograniczonych praw rzeczowych obciąża tę samą rzecz, prawo powstałe później nie może być wykonywane z uszczerbkiem dla prawa powstałego wcześniej (pierwszeństwo).

Przepis powyższy wprowadzono, ponieważ niejednokrotnie wykonywanie ograniczonych praw rzeczowych może prowadzić do kolizji wzajemnych uprawnień, np. praw tego samego rodzaju kiedy np. kilka hipotek obciąża jednocześnie daną nieruchomość (a łączna ich wartość przekracza wartość nieruchomości), lecz także praw różnego rodzaju np. kilka służebności i praw użytkowania obciąża tę samą nieruchomość. Zatem aby rozwikłać takie sytuacje wprowadzono normę kolizyjną, która określa zasady pierwszeństwa.

 

 

 

PISMO PROCESOWE CYWILNE

Zgodnie z art. 125 k.p.c., pismo procesowe obejmuje wnioski i oświadczenia stron składane poza rozprawą. Pismo procesowe, którego treścią może być wniosek lub oświadczenie, jest kierowane przez strony lub innych uczestników postępowania. Pismo procesowe powinno być sporządzone w języku polskim. Jeżeli przepis szczególny tak stanowi, pisma procesowe wnosi się na urzędowych formularzach (np. w postępowaniu uproszczonym, w postępowaniu wieczystoksięgowym). Pisma procesowe mogą być wnoszone do sądu w celu wszczęcia postępowania (pozew, wniosek) bądź w jego toku w związku ze sprawą (wniosek dowodowy).

Każde pismo powinno spełniać niezbędne wymogi formalne określone w ustawie, czyli musi zawierać zgodnie z art. 126 k.p.c.:

1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników;

2) oznaczenie rodzaju pisma;

3) osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności;

4) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;

5) wymienienie załączników.

 

Ponadto, gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno zawierać oznaczenie przedmiotu sporu oraz:

1) oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i adresy stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników,

2) numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) powoda będącego osobą fizyczną, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania lub posiada go nie mając takiego obowiązku lub

3) numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku – numer w innym właściwym rejestrze, ewidencji lub NIP powoda niebędącego osobą fizyczną, który nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ewidencji, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania.

Dalsze pisma procesowe, poza elementami określonymi powyżej, powinny zawierać sygnaturę akt.

Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa.

 

 

 

PISMO PROCESOWE KARNE

Pismo procesowe obejmuje wnioski i oświadczenia stron składane poza rozprawą.

Zgodnie z art. 119 k.p.k. pismo procesowe powinno zawierać:

1) oznaczenie organu, do którego jest skierowane, oraz sprawy, której dotyczy,

2) oznaczenie oraz adres wnoszącego pismo,

3) treść wniosku lub oświadczenia, w miarę potrzeby z uzasadnieniem,

4) datę i podpis składającego pismo.

 

 

 

PODANIE WYROKU DO PUBLICZNEJ WIADOMOŚCI

Środek karny orzekany wobec sprawców przestępstw lub wykroczeń, wskazany w pkt 8 art. 39 k.k..

Sąd może orzec podanie wyroku do publicznej wiadomości w określony sposób, jeżeli uzna to za celowe, w szczególności ze względu na społeczne oddziaływanie skazania, o ile nie narusza to interesu pokrzywdzonego.

Orzeczenie tego środka jest jednak niedopuszczalne, gdy publikacja treści wyroku naruszałaby interes pokrzywdzonego przestępstwem.

Podanie wyroku do publicznej wiadomości w szczególny sposób nie jest równoznaczne z publicznym ogłoszeniem wyroku (art. 418 k.p.k.).

Orzekając ten środek, sąd powinien dokładnie określić, jakie części wyroku (sentencji, jego uzasadnienia) mają być podane do wiadomości publicznej, tak aby oddawały istotę popełnionego przestępstwa, jego okoliczności oraz uzasadnienie orzeczonej kary lub środka karnego.

 

 

 

PODATEK

Jest to publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe oraz bezzwrotne świadczenie pieniężne na rzecz państwa.

Współcześnie pieniądze z podatków trafiają do Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy, które dzięki temu mogą inwestować w rozwój infrastruktury, wojska, policji, oświaty, służby zdrowia itp.

 

 

 

PODEJRZANY

Zgodnie z art. 71 § 1 k.k. – za podejrzanego uważa się osobę, co do której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której bez wydania takiego postanowienia postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego.

Po skierowaniu aktu oskarżenia do sądu podejrzany staje się oskarżonym.

 

 

 

PODMIOT GOSPODARCZY

Podmiot prowadzący działalność gospodarczą opartą na tzw. wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, czyli zgłoszeniu rodzaju prowadzonej działalności, miejsca jej prowadzenia i danych osoby prowadzącej w urzędzie gminy. Może być osobą fizyczną, osobą prawna, a także jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej, utworzoną zgodnie z przepisami prawa, jeżeli jej przedmiot działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej.

 

 

 

PODSTAWIENIE TESTAMENTOWE

Zgodnie z art. 963 k.c. w sytuacji, gdy osoba powołana jako spadkobierca ustawowy lub testamentowy nie chciała lub nie mogła być spadkobiercą można powołać spadkobiercę testamentowego.

Kodeks cywilny rozróżnia dwa rodzaje podstawienia, mianowicie podstawienie zwykłe (art. 963 k.c.) oraz podstawienie powiernicze (art. 964 k.c.).

Podstawienie zwykłe polega na tym, że spadkodawca ustanawia w testamencie spadkobiercę (podstawiony) na wypadek, gdyby inna osoba powołana do spadku z ustawy lub testamentu nie chciała lub nie mogła być spadkobiercą.

Podstawienie powiernicze polega na tym, iż spadkodawca zobowiązuje w testamencie spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do zachowania nabytego spadku i pozostawienia go spadkobiercy podstawionemu.

 

 

 

PODSTĘP

(art. 86 k.c.) Jest to szczególna postać błędu, który jest uznawany za podstawę uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia woli. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu może nastąpić także wtedy, gdy błąd nie był istotny, jak również wtedy, gdy nie dotyczył treści czynności prawnej.

Podstęp osoby trzeciej jest jednoznaczny z podstępem strony, jeżeli ta o podstępie wiedziała i nie zawiadomiła o nim drugiej strony.

W odróżnieniu od zwykłego błędu przy podstępie mylne wyobrażenie o rzeczywistym stanie rzeczy wywołane działaniem innej osoby.

 

 

 

PODŻEGANIE

Jest jedną z form popełnienia przestępstwa. Art. 18 § 2 k.k. stanowi, iż odpowiada za podżeganie, kto chcąc, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, nakłania ją do tego.

Podżeganie jest zawsze zachowaniem umyślnym, popełnić je można jedynie w zamiarze bezpośrednim, w formie działania (niemożliwe jest podżeganie w formie zaniechania).

Sąd wymierza karę za podżeganie lub pomocnictwo w granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo.

 

 

 

POKRZYWDZONY

Zgodnie z treścią art. 49 k.k. - pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo.

Pokrzywdzonym może być także instytucja państwowa, samorządowa lub społeczna, choćby nie miała osobowości prawnej.

Za pokrzywdzonego uważa się zakład ubezpieczeń w zakresie, w jakim pokrył szkodę wyrządzoną pokrzywdzonemu przez przestępstwo lub jest zobowiązany do jej pokrycia.

W sprawach o przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową, o których mowa w art. 218 – 221 k.k. oraz w art. 225 § 2 k.k., organy Państwowej Inspekcji Pracy mogą wykonywać prawa pokrzywdzonego, jeżeli w zakresie swego działania ujawniły przestępstwo lub wystąpiły o wszczęcie postępowania.

W sprawach o przestępstwa, którymi wyrządzono szkodę w mieniu instytucji państwowej, samorządowej lub społecznej, jeżeli nie działa organ pokrzywdzonej instytucji, prawa pokrzywdzonego mogą wykonywać organy kontroli państwowej, które w zakresie swojego działania ujawniły przestępstwo lub wystąpiły o wszczęcie postępowania.

 

Pokrzywdzony jest stroną postępowania, co oznacza, że ma prawo:

- zaznajamiać się z treścią akt za zgodą prowadzącego postępowanie;

- składać wnioski dowodowe;

- zaskarżać orzeczenia organu prowadzącego postępowanie,

- posiadać pełnomocnika.

 

 

 

POKWITOWANIE

Pokwitowanie może mieć różne znaczenia:

- w znaczeniu potocznym może to być potwierdzenie przyjęcia pisma, lub innej rzeczy, przez podmiot, który je odbiera.

- zgodnie z art. 462 k.c. dłużnik, bądź osoba w jego imieniu spełniająca zobowiązanie, może żądać od wierzyciela pokwitowania, które z natury jest sporządzane w formie pisemnej. Powinno nie tylko stwierdzać wykonanie zobowiązania, ale określać w sposób niebudzący wątpliwości co do tego, że wierzytelność została zaspokojona.

- w postępowaniu administracyjnym pokwitowanie zawiera w sobie własnoręczny podpis odbierającego oraz wskazanie daty doręczenia.

 

 

 

POLECENIE

Zgodnie z art. 893 k.c. - darczyńca może obciążyć obdarowanego obowiązkiem spełnienia oznaczonego świadczenia, nie czyniąc nikogo wierzycielem.

 

 

 

POLECENIE SŁUŻBOWE

Jest to ustne lub pisemne zlecanie pracownikowi konkretnych obowiązków lub czynności do wykonania.

Wykonywanie poleceń służbowych dotyczących pracy jest jednym z podstawowych obowiązków pracowniczych, a nieusprawiedliwiona odmowa wykonania polecenia jest uznawana za ciężkie naruszenie tych obowiązków. Bowiem zgodnie z art. 22 § 1 k.p., przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Jednakże, aby pracownik zobowiązany był respektować polecenie służbowe, musi ono czynić zadość trzem podstawowym wymogom:

- dotyczyć pracy,

- pozostawać w zgodności z umową o pracę, tj. rodzajem umówionej pracy (wyjątkiem jest tu norma zawarta w art. 42 § 4 k.p.),

- nie może godzić w powszechnie obowiązujący porządek prawny.


Jeżeli więc polecenie służbowe nie spełnia któregoś z powyższych warunków, pracownik ma prawo odmówić jego wykonania, a pracodawca w takiej sytuacji nie powinien wyciągać z tego żadnych negatywnych konsekwencji.

 

 


POLECENIE TESTAMENTOWE

Zgodnie z art 982 k.c. - spadkodawca może w testamencie włożyć na spadkobiercę lub na zapisobiercę obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania, nie czyniąc nikogo wierzycielem.

Treścią polecenia jest obowiązek określonego działania, na przykład ufundowanie stypendium, postawienie pomnika, zorganizowanie pogrzebu spadkodawcy, lub zaniechania, na przykład powstrzymanie się od wyjazdu na stałe za granicę. Polecenie może mieć charakter majątkowy, jak i niemajątkowy, może leżeć w interesie osoby trzeciej, obciążonego poleceniem lub mieć na względzie interes społeczny.

 

 

 

POMOC PRAWNA Z URZĘDU

Zgodnie z art. 117 k.p.c. – strona postępowania sądowego zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego.

O przyznanie pomocy prawnej z urzędu może ubiegać się strona będąca osobą fizyczną, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego, a także strona będąca osobą prawną lub jednostką organizacyjną, której ustawa przyznaje zdolność sądową - jeżeli wykażą, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie tych kosztów.

Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu może być złożony wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy.

 

 

 

POMOCNICTWO

Jest jedną z form popełnienia przestępstwa. Art. 18 § 3 k.k. stanowi, iż odpowiada za pomocnictwo, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie, w szczególności dostarczając narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji; odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie.

Sąd wymierza karę za podżeganie lub pomocnictwo w granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo.

Wymierzając karę za pomocnictwo sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

 

 

 

PORĘCZENIE

Zgodnie z art 876 k.c. przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał. Oświadczenie poręczyciela powinno być pod rygorem nieważności złożone na piśmie. Podstawowym celem poręczenia jest zabezpieczenie spłaty cudzego długu.

Dzięki zawarciu umowy poręczenia wierzyciel zyskuje dodatkową osobę, która gwarantuje, że wypełni zobowiązanie za dłużnika.

Poręczyciel, jako drugi dłużnik, odpowiada wobec wierzyciela osobiście, a więc całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym.

 

 

 

PORĘCZENIE MAJĄTKOWE (KAUCJA)

Jest nieizolacyjnym środkiem zapobiegawczym, który polega na złożeniu przez podejrzanego (oskarżonego) lub inną osobę gwarancji w wartościach majątkowych tj. w postaci pieniędzy, papierów wartościowych, zastawu lub hipoteki, majątkową zapewnić pożądane z punktu widzenia celów postępowania karnego zachowanie się oskarżonego, a zwłaszcza jego stawiennictwo na każde wezwanie i nieutrudnianie tego postępowania w jakikolwiek inny niedozwolony sposób.

Poręczający nie traci prawa własności przedmiotu poręczenia, ale nie może nim rozporządzać (jak właściciel) dopóki trwa poręczenie.

W razie niestawiennictwa na wezwanie, ucieczki lub ukrycia się podejrzanego (oskarżonego) stanowiące przedmiot poręczenia wartości majątkowe lub zobowiązania ulegają przepadkowi lub ściągnięciu, o czym poręczający jest uprzedzany przez organ stosujący ten środek zapobiegawczy.

Ponadto jeżeli podejrzany (oskarżony) w jakiś sposób manipuluje biegiem postępowania karnego, na przykład zaciera ślady, nakłania świadków do składania fałszywych zeznań itp., przepadek może, ale nie musi być orzeczony.

Podstawowym celem zastosowania poręczenia majątkowego jest zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania karnego na wszystkich jego etapach.

 

 

 

POSIADACZ, POSIADANIE

Zgodnie z art. 336 k.c. - posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

Zgodnie z powszechnie panującym poglądem przesłankami do stwierdzenia stanu posiadania są:

- fizyczne władanie rzeczą przez posiadacza (element fizyczny – z  łaciny corpus),

- manifestowany przez posiadacza zamiar władania rzeczą dla siebie (element psychiczny – z łaciny animus).

Brak drugiej z wymienionych przesłanek oznacza, iż mamy do czynienia z innym istotnym prawnie stanem faktycznym, a mianowicie dzierżeniem (władaniem rzeczą za kogoś innego).

 

 

 

POSIEDZENIE SĄDOWE W SPRAWACH CYWILNYCH

Zgodnie z art. 148 k.p.c. jest to zebranie sądu w zespole, przewidzianym przepisami prawa, mające na celu dokonanie określonych czynności procesowych. Wyróżnia się posiedzenia jawne – czyli rozprawy (na których czynności zmierzają do zakończenia merytorycznego sprawy) i niejawne (bez udziału stron) dotyczące rozpoznania kwestii formalnych.

 

 

 

POSIEDZENIE SĄDOWE W SPRAWACH KARNYCH

W procesie karnym przewód sądowy toczy się na rozprawie głównej, natomiast posiedzenie jest mniej oficjalne i często służy do rozpatrzenia spraw incydentalnych lub formalnych niezwiązanych z merytorycznym rozpatrzeniem sprawy. Nie mniej jednak na posiedzeniu można również wydać wyrok kończący postępowanie w sprawie – np. wyrok nakazowy.

 

Zgodnie z art. 339 k.p.k.:

Prezes sądu kieruje sprawę na posiedzenie, jeżeli:

1) prokurator złożył wniosek o orzeczenie środków zabezpieczających,

2) zachodzi potrzeba rozważenia kwestii warunkowego umorzenia postępowania,

3) akt oskarżenia zawiera wniosek o dobrowolne poddanie się karze.


Prezes sądu kieruje sprawę na posiedzenie także wtedy, gdy zachodzi potrzeba innego rozstrzygnięcia przekraczającego jego uprawnienia, a zwłaszcza:

1) umorzenia postępowania,

2) umorzenia postępowania z powodu oczywistego braku faktycznych podstaw oskarżenia,

3) wydania postanowienia o niewłaściwości sądu lub o zmianie wskazanego w akcie oskarżenia trybu postępowania,

4) zwrotu sprawy prokuratorowi w celu usunięcia istotnych braków postępowania przygotowawczego,

5) wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania,

6) wydania postanowienia w przedmiocie tymczasowego aresztowania lub innego środka przymusu,

7) wydania wyroku nakazowego.

 

Prezes sądu kieruje sprawę na posiedzenie ponadto, gdy zachodzi potrzeba rozważenia możliwości przekazania jej do postępowania mediacyjnego.

 

Strony, obrońcy i pełnomocnicy mogą wziąć udział w niektórych posiedzeniach (np. tych które wymieniono jako pierwsze).

Pozostałe sprawy są załatwiane na rozprawie. Jednak trzeba mieć na uwadze, że Prezes sądu może wnieść sprawę na posiedzenie, jeżeli ze względu na zawiłość sprawy lub z innych ważnych powodów uzna, że może to przyczynić się do usprawnienia postępowania, a zwłaszcza należytego przygotowania i organizacji rozprawy głównej.

 

 

 

POSTANOWIENIE

Postanowienie sądu jest orzeczeniem o niemerytorycznym charakterze, którym sąd rozstrzyga o kwestiach formalnych związanych z tokiem postępowania (proceduralnych) oraz o kwestiach wpadkowych (incydentalnych).

Postanowienia wydawane w trybie procesowym nigdy nie zawierają rozstrzygnięcia co do istoty sprawy a rozstrzygnięcia formalne np. rozstrzygnięcia w przedmiocie odrzucenia pozwu, umorzenia postępowania, zawieszenia postępowania i jego podjęcia, odrzucenia środków zaskarżenia, przywrócenia terminu itp.

Jednakże w cywilnym postępowaniu nieprocesowym, w którym nie wydaje się wyroków, postanowienie dotyczyć może zarówno istoty sprawy (np. zniesienie współwłasności, stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku), jak i kwestii mniejszej wagi, proceduralnych.

 

Poza sądami postanowienia wydają również Trybunał Stanu, Trybunał Konstytucyjny, prokurator, komornik, organy administracji publicznej w sprawach dotyczących poszczególnych kwestii wynikających w toku konkretnego postępowania oraz Prezydent RP, Marszałek Sejmu i Marszałek Senatu.

 

 

 

POSTĘPOWANIE (POWÓDZTWO) ADHEZYJNE

Postępowanie toczące się w ramach procesu karnego na podstawie powództwa cywilnego wniesionego przez pokrzywdzonego lub inną uprawnioną osobę. Dotyczy kwestii odpowiedzialności cywilnej za szkody spowodowane przestępstwem.

Pozwanym w postępowaniu adhezyjnym może być tylko oskarżony.

 

 

 

POSTĘPOWANIE DOWODOWE

(art. 235 i nast.) Postępowanie dowodowe jest częścią rozprawy (art. 210, 211, 212) i odbywa się przed sądem orzekającym, a także w zakresie określonym w przepisach przed sądem drugiej instancji (art. 382 i 391).

Na postępowanie dowodowe składają się czynności związane z dopuszczeniem dowodów, ich przeprowadzenie, utrwalenie oraz ocena. Przedmiotem dowodu będą, co do zasady, fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Są to zarówno zjawiska, jak i ich właściwości, ale także stany, czy przeżycia. Sąd może również zasięgnąć opinii biegłych celem rozwikłania okoliczności, do których ustalenia potrzebna jest wiedza specjalistyczna.

 

 

 

POSTĘPOWANIE KARNE

Prawo karne procesowe – określa sposób działania organów państwowych, jest trybem (procedurą) postępowania stron i organów państwowych, zawierają się w nim również uprawnienia i obowiązki stron toczącego się przed sądem postępowania.

Przepisy dotyczące postępowania w sprawach karnych znajdują przede wszystkim w kodeksie postępowania karnego oraz kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia.

 

 

 

POSTĘPOWANIE MANDATOWE

Zgodnie z art. 95 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, postępowanie mandatowe prowadzi Policja, a inne organy, gdy przepis szczególny tak stanowi – patrz MANDAT KARNY

 

 

 

POSTĘPOWANIE NAKAZOWE (W SPRAWACH CYWILNYCH)

Postępowanie nakazowe regulowane jest przez przepisy art. 484- 497 kodeksu postępowania cywilnego. Sprawa rozpoznawana jest w tym trybie na pisemny wniosek powoda zgłoszony w pozwie. Rozpoznanie następuje na posiedzeniu niejawnym, czyli bez udziału stron.

Pozew może być wniesiony do sądu właściwości ogólnej albo sądu miejsca wykonania zobowiązania (np. miejsca wykonania świadczenia z umowy).

 

Sąd wydaje nakaz zapłaty, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego lub świadczenia innych rzeczy zamiennych, a okoliczności uzasadniające dochodzone żądanie są udowodnione dołączonym do pozwu:

- dokumentem urzędowym,

- zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem,

- wezwaniem dłużnika do zapłaty i pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu długu,

- zaakceptowanym przez dłużnika żądaniem zapłaty, zwróconym przez bank i nie zapłaconym z powodu braku środków na rachunku bankowym.

 

Nakaz zapłaty wydawany jest także:

- przeciwko zobowiązanemu z weksla,  czeku,  warrantu lub rewersu, których prawdziwość i treść nie budzi wątpliwości,

- w sytuacji, w której roszczenia dochodzi bank na podstawie wyciągu z ksiąg bankowych,

- na podstawie dołączonej do pozwu umowy, dowodu spełnienia wzajemnego świadczenia niepieniężnego oraz dowodu doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, jeżeli powód dochodzi należności zapłaty świadczenia pieniężnego lub odsetek w transakcjach handlowych określonych w ustawie z dnia 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. z 2003 r. Nr 139, poz. 1323).

 

Wydając nakaz zapłaty sąd orzeka, że pozwany ma w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia mu nakazu zaspokoić roszczenie w całości wraz z kosztami albo wnieść w tym terminie zarzuty. Nakaz doręcza się stronom, zaś pozwanemu dodatkowo wraz z pozwem i załącznikami.

Nakaz, przeciw któremu nie wniesiono zarzutów ma moc prawomocnego wyroku.

W razie prawidłowego wniesienia zarzutów przewodniczący zarządza doręczenie ich powodowi i wyznacza rozprawę, po której przeprowadzeniu wydaje wyrok.

W przypadku prawidłowego wniesienia sprzeciwu, nakaz zapłaty traci moc, ale tylko w części, która jest sprzeciwem zaskarżona. Przewodniczący wyznacza wówczas rozprawę oraz zarządza doręczenie powodowi sprzeciwu (wraz z wezwaniem na rozprawę).

Od pozwu w postępowaniu nakazowym należy zawsze uiścić czwartą część opłaty należnej w sprawie

 

 

 

POSTĘPOWANIE NAKAZOWE (WYROK NAKAZOWY W SPRAWIE KARNEJ)

(art. 500 – 507 k.p.k.) W sprawach o przestępstwa podlegające rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, uznając na podstawie zebranego w postępowaniu przygotowawczym materiału, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, sąd może w wypadkach pozwalających na orzeczenie kary ograniczenia wolności lub grzywny wydać wyrok nakazowy.

W postępowaniu nakazowym stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu uproszczonym, jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej.

 

Sąd może wydać wyrok nakazowy, jeżeli na podstawie zebranych dowodów okoliczności czynu i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości.

Sąd wydaje wyrok nakazowy na posiedzeniu bez udziału stron.

 

Wydanie wyroku nakazowego jest niedopuszczalne:

1) w stosunku do osoby pozbawionej wolności w tej lub innej sprawie,

2) w sprawie z oskarżenia prywatnego,

3) jeżeli zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 79 § 1 k.p.k., czyli gdy oskarżony jest nieletni; głuchy, niemy lub niewidomy lub gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności.

Wyrokiem nakazowym można orzec karę ograniczenia wolności lub grzywnę w wysokości do 100 stawek dziennych albo do 200.000 złotych. Można również orzec środek karny.

 

 

 

POSTĘPOWANIE NAKAZOWE (WYROK NAKAZOWY W SPRAWIE O WYKROCZENIE)

Zgodnie z art. 93 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia sąd na posiedzeniu może wydać wyrok nakazowy w sprawach o wykroczenia, w których wystarczające jest wymierzenie nagany, grzywny albo kary ograniczenia wolności. Sąd orzeka bez udziału stron.

 

Orzekanie w postępowaniu nakazowym może nastąpić, jeżeli okoliczności czynu i wina obwinionego nie budzą wątpliwości. Wydając wyrok nakazowy sąd uznaje za ujawnione dowody dołączone do wniosku o ukaranie.

Wyrokiem nakazowym można orzec również środek karny.

Postępowanie nakazowe jest niedopuszczalne, jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 21 § 1 – czyli gdy obwiniony jest głuchy, niemy lub niewidomy lub gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności.

 

 

 

POSTĘPOWANIE NIEPROCESOWE

(art. 506 i nast. k.p.c.) Dawniej zwane także postępowaniem niespornym (łac. iurisdictio voluntaria), jest drugim, obok procesu, zasadniczym trybem postępowania cywilnego.

W postępowaniu nieprocesowym nie występuje spór o prawo, w przeciwieństwie do spraw prowadzonych w postępowaniu zwykłym - procesowym. 

W postępowaniu nieprocesowym nie istnieją przeciwne strony procesowe: powód i pozwany, a jedynie wnioskodawca i uczestnicy postępowania.

Cechą postępowania nieprocesowego jest duża różnorodność rozpoznawanych na nim spraw, są to np. sprawy:

- z zakresu prawa osobowego (art. 526-543),

- z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli (art. 561-605),

- z zakresu prawa rzeczowego (art. 606-62626),

- spadkowe (art. 627-691),

- z zakresu przepisów o przedsiębiorstwach państwowych i samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (art. 6911-6919),

- depozytowe (art. 692-69322),

- dot. postępowania rejestrowego (art. 6941-6948).

 

Z reguły sąd wszczyna postępowanie nieprocesowe na wniosek – który jest odpowiednikiem pozwu; w wypadkach wskazanych w ustawie sąd może wszcząć postępowanie także z urzędu (np. w sprawach opiekuńczych). W przeciwieństwie do rozprawy gdzie można wszcząć postępowanie wyłącznie na żądanie strony, która wnosi powództwo.

Sprawy należące do postępowania nieprocesowego rozpoznają sądy rejonowe, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych (np. sprawy o ubezwłasnowolnienie).

Sprawa rozpoznawana jest w postępowaniu nieprocesowym postanowieniem wydawanym co do istoty sprawy, które jest zaskarżalne apelacją.

 

 

 

POSTĘPOWANIE ODRĘBNE

Postępowania uregulowane w tytule VII kodeksu postępowania cywilnego.

Postępowania odrębne przeznaczone do rozpatrywania spraw o szczególnym znaczeniu. Mają one na celu bądź uproszczenie i skrócenie postępowania przed sądem, bądź wprowadzenie lub modyfikację instytucji występujących w postępowaniu zwykłym, bądź też uwzględnienie odrębności spraw transgranicznych.

 

Na podstawie przepisów k.p.c., wyróżnić można następujące postępowania odrębne:

- art. 425 – 452 – postępowanie w sprawach małżeńskich,

- art. 453 – 458 – postępowanie w sprawach ze stosunków pomiędzy rodzicami i dziećmi,

- art. 459 – 47716 – postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych,

- art. 478 – 479 – postępowanie w sprawach o naruszenie posiadania,

- art. 4791-78  – postępowanie w sprawach gospodarczych,

- art. 480 – 505  – postępowanie nakazowe i upominawcze,

- art. 5051-14 – postępowanie uproszczone,

- art. 50515 - 27 – postępowania europejskie: nakazowe, w sprawie drobnych roszczeń,

- art. 50528 - 37 – elektroniczne postępowanie upominawcze.

 

 

 

POSTĘPOWANIE POJEDNAWCZE

(art. 184 i nast. k.p.c.) Jest to forma postępowania przed sądem, której celem jest ugodowe załatwienie sporu. Przedmiotem tego postępowania mogą być sprawy cywilne, których charakter na to zezwala.

Jest ono zależne od woli stron, a jego celem jest uregulowanie sporu między stronami za pomocą ugody zawartej jeszcze przed wniesieniem pozwu.

 

 

 

POSTĘPOWANIE PRZYGOTOWAWCZE

(art. 297 - 336 k.p.k.) Jest to stadium procesu karnego poprzedzające postępowanie sądowe, wszczynane gdy zachodzi podejrzenie popełnienia przestępstwa, które ma na celu:

- ustalenie, czy rzeczywiście zostało popełnione przestępstwo,

- wyjaśnienie okoliczności sprawy,

- wykrycie i w razie potrzeby ujęcie sprawcy,

- zebranie danych osobo poznawczych o podejrzanym,

- utrwalenie dowodów dla sądu.

Postępowanie przygotowawcze prowadzi się w formie dochodzenia lub śledztwa.

 

Postępowanie przygotowawcze prowadzi lub nadzoruje prokurator, a w zakresie przewidzianym w ustawie prowadzi je Policja. W wypadkach przewidzianych w ustawie uprawnienia Policji przysługują innym organom.

Jednak określone w ustawie czynności w postępowaniu przygotowawczym przeprowadza sąd.

 

 

 

POSTĘPOWANIE PRZYSPIESZONE (W SPRAWIE KARNEJ)

(art. 517 a – j k.p.k.) W postępowaniu przyspieszonym stosuje się przepisy o postępowaniu uproszczonym, jeżeli przepisy nie stanowią inaczej.

W postępowaniu przyspieszonym mogą być rozpoznawane sprawy o przestępstwa podlegające rozpoznaniu w trybie uproszczonym, jeżeli sprawca został ujęty na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa lub bezpośrednio potem, zatrzymany oraz w ciągu 48 godzin doprowadzony przez Policję i przekazany do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym, zwanym też "wnioskiem o rozpoznanie sprawy".

 

Postępowanie przyspieszone toczy się w trybie publicznoskargowym także o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego, jeżeli miały one charakter chuligański.

 

 

 

POSTĘPOWANIE PRZYSPIESZONE (W SPRAWIE WYKROCZENIOWEJ)

(89 – 92a k.p.w.) W postępowaniu przyspieszonym stosuje się przepisy o postępowaniu zwyczajnym, jeżeli przepisy nie stanowią inaczej.

Postępowanie przyspieszone stosuje się do osób niemających stałego miejsca zamieszkania lub miejsca stałego pobytu, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że rozpoznanie sprawy w postępowaniu zwyczajnym będzie niemożliwe lub znacznie utrudnione.

 

Postępowanie przyspieszone stosuje się również do osób przebywających jedynie czasowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że rozpoznanie sprawy w postępowaniu zwyczajnym będzie niemożliwe lub znacznie utrudnione.

 

Postępowanie przyspieszone stosuje się także wobec sprawców wykroczeń popełnionych w związku z imprezą masową, określoną w przepisach o bezpieczeństwie imprez masowych:

1) przeciwko porządkowi i spokojowi publicznemu, określonych w art. 50, 51 i 52a kodeksu wykroczeń;

2) przeciwko mieniu i urządzeniom użytku publicznego, określonych w art. 124 i 143 kodeksu wykroczeń.

Postępowanie przyspieszone stosuje się ponadto, gdy ustawa tak stanowi, lecz nie stosuje się wobec osób podlegających orzecznictwu sądów wojskowych.

 

W wypadkach, o których powyżej, w postępowaniu przyspieszonym orzeka się tylko wówczas, gdy sprawca został ujęty na gorącym uczynku lub bezpośrednio po popełnieniu wykroczenia i niezwłocznie doprowadzono go do sądu.

 

 

 

POSTĘPOWANIE REJESTROWE

(art. 694 i nast. k.p.c.) Postępowanie w sprawach o wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym. Przepisy o postępowaniu rejestrowym stosuje się także odpowiednio do innych postępowań rejestrowych prowadzonych przez sądy, np. o wpis w Rejestrze Zastawów (służących do dokonywania wpisów zastawu rejestrowego), czy o wpis do ewidencji partii politycznych, prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Warszawie.

W sprawach rejestrowych wyłącznie właściwy jest sąd rejonowy (sąd gospodarczy) właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę podmiotu, którego wpis dotyczy (sąd rejestrowy).

 

 

 

POSTĘPOWANIE SPADKOWE

(art. 627 i nast. k.p.c.) Spadkiem nazywamy prawa i obowiązki majątkowe zmarłego, które przechodzą na spadkobierców z datą jego śmierci.

Przeprowadzenie postępowania sądowego w sprawie spadkowej nie jest obowiązkowe, np. w sytuacji gdy majątek zmarłego jest niewielki (np. obejmuje tylko drobne ruchomości) takie postępowanie nie jest w ogóle potrzebna.

Wniesienie sprawy o stwierdzenie nabycia spadku nie jest ograniczone żadnym terminem.

Pierwszym krokiem do załatwienia kwestii spadkowych jest złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Następnie spadkobiercy mogą zażądać sądowego działu spadku, składając pisemny wniosek.

Do czynności w postępowaniu spadkowym, które należą do zakresu działania sądów, wyłącznie właściwy jest sąd rejonowy ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część (sąd spadku). W braku powyższych podstaw sądem spadku jest sąd rejonowy dla m.st. Warszawy.

 

 

 

POSTĘPOWANIE UPOMINAWCZE

(art. 4971 i nast. k.p.c.) Postępowanie upominawcze należy do postępowań odrębnych i powinno być ono wszczęte w każdym wypadu, gdy dochodzone jest roszczenie pieniężne, a jednocześnie nie zachodzą przeszkody do wydania nakazu zapłaty, czyli gdy dłużnik nie kwestionuje roszczenia.

 

Pozew o zapłatę w postępowaniu upominawczym należy do właściwości sądów rejonowych i okręgowych, przy czym sąd rejonowy jest właściwy rzeczowo w sprawach o wartości przedmiotu sporu nieprzekraczającej 75.000 złotych, powyżej tej kwoty jest właściwy sąd okręgowy.

 

Sprawy rozpoznaje się na posiedzeniu niejawnym, na podstawie samej tylko treści pozwu, ewentualnie uzupełnionej załącznikami, bez wysłuchania strony pozwanej. Merytoryczna zasadność żądania podlega badaniu tylko w granicach oczywistej bezzasadności roszczenia (art. 499 pkt 1 k.p.c.), a okoliczności przytoczone przez powoda nie muszą być udowodnione, lecz jedynie prawdopodobne (art. 499 pkt 2 k.p.c.).

 

Sąd lub referendarz sądowy wydaje nakaz zapłaty, a jeżeli nie ma podstaw do wydania nakazu zapłaty, przewodniczący wyznacza rozprawę, sprawa może zostać również rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

 

W nakazie zapłaty sąd nakazuje pozwanemu, by w terminie dwóch tygodni (od jego doręczenia) zaspokoił roszczenie w całości (wraz z kosztami) lub w tym samym terminie wniósł do sądu sprzeciw. Pozwany otrzymuje nakaz zapłaty wraz z pozwem oraz pouczeniem dotyczącym sposobu wniesienia wspomnianego sprzeciwu i skutkach niezaskarżenia nakazu.

 

Pozew w postępowaniu upominawczym podlega opłacie na takich samych zasadach, jak pozew wnoszony w postępowaniu zwykłym. Jednakże w przypadku uprawomocnienia się nakazu zapłaty, sąd z urzędu zwraca powodowi trzy czwarte uiszczonej opłaty od pozwu.

 

 

 

POSTĘPOWANIE UPROSZCZONE (CYWILNE)

Zgodnie z art. 505 k.p.c. postępowanie uproszczone występuje w sprawach:

- o roszczenia wynikające z umów, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza dziesięciu tysięcy złotych, a w sprawach o roszczenia wynikające z rękojmi, gwarancji jakości lub z niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej, jeżeli wartość przedmiotu umowy nie przekracza tej kwoty;

- o zapłatę czynszu najmu lokali mieszkalnych i opłat obciążających najemcę oraz opłat z tytułu korzystania z lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej bez względu na wartość przedmiotu sporu.

Sprawy uproszczone należą do właściwości sądów rejonowych.

Pozew, odpowiedź na pozew, sprzeciw od wyroku zaocznego i pismo zawierające wnioski dowodowe wnoszone w postępowaniu uproszczonym powinny być sporządzone na urzędowych formularzach.

 

 

 

POSTĘPOWANIE UPROSZCZONE (KARNE)

Zgodnie z art. 469 k.p.k. sąd rozpoznaje w trybie uproszczonym sprawy, w których było prowadzone dochodzenie.

Jeżeli po rozpoczęciu przewodu sądowego okaże się, że sprawa nie podlega rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, sąd za zgodą oskarżonego rozpoznaje sprawę w dalszym ciągu w postępowaniu zwyczajnym.

 

 

 

POSTĘPOWANIE WIECZYSTOKSIĘGOWE

Zgodnie z art. 6261 k.p.c. – sprawy w postępowaniu wieczystoksięgowym rozpoznawane są na posiedzeniu niejawnym.

Mogą to być sprawy w założenie księgi wieczystej dla nieruchomości, o wpis w księdze wieczystej, o wykreślenie bądź zmianę w księdze wieczystej. Zatem uczestnikami postępowania oprócz wnioskodawcy są tylko te osoby, których prawa zostały wykreślone lub obciążone bądź na rzecz których wpis ma nastąpić.

 

 

 

POSTĘPOWANIE WYJAŚNIAJĄCE

Jest jedną z faz postępowania administracyjnego, którego celem jest zebranie i ocena materiałów dowodowych.

 

 

 

POSTĘPOWANIE WYKONAWCZE

Zgodnie z art. 9 (22) k.k.w. postępowanie wykonawcze wszczyna się bezzwłocznie, gdy orzeczenie stało się wykonalne.

Wyrok oraz postanowienia wydane w trybie art. 420 kodeksu postępowania karnego stają się wykonalne z chwilą uprawomocnienia, chyba że ustawa stanowi inaczej.

 

Postanowienie w postępowaniu wykonawczym staje się wykonalne z chwilą wydania, chyba że ustawa stanowi inaczej lub sąd wydający postanowienie albo sąd powołany do rozpoznania zażalenia wstrzyma jego wykonanie.

 

Złożenie wniosku o wydanie postanowienia w postępowaniu wykonawczym nie wstrzymuje wykonania orzeczenia, którego wniosek dotyczy, chyba że sąd, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, postanowi inaczej. Postanowienie w przedmiocie wstrzymania wykonania orzeczenia nie wymaga uzasadnienia.

 

 

 

POSTĘPOWANIE ZWYCZAJNE

Orzekanie w postępowaniu zwyczajnym następuje wówczas, gdy brak jest podstaw do rozpoznania sprawy w postępowaniu szczególnym np. przyspieszonym albo nakazowym.

 

 

 

POSZKODOWANY

Zgodnie z art. 444 k.c., poszkodowanym jest osoba uprawniona do dochodzenia odszkodowania, która doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na skutek zdarzenia, za które odpowiedzialność ponosi inna osoba pod warunkiem, że są one bezpośrednim skutkiem zdarzenia, nawet, jeśli to działanie nie było ukierunkowane przeciw tej osobie.

 

 

 

POSZUKIWANIE OSKARŻONEGO, LIST GOŃCZY

(art. 278 – 280 k.p.k.) Jeżeli miejsce pobytu oskarżonego lub osoby podejrzanej nie jest znane, zarządza się jego poszukiwanie.

Jeżeli oskarżony, w stosunku do którego wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu ukrywa się, sąd lub prokurator może wydać postanowienie o poszukiwaniu go listem gończym.

 

W liście gończym podaje się:

1) sąd lub prokuratora, który wydał postanowienie o poszukiwaniu listem gończym,

2) dane o osobie, które mogą ułatwić jej poszukiwanie, a przede wszystkim personalia, rysopis, znaki szczególne, miejsce zamieszkania i pracy, z dołączeniem w miarę możliwości fotografii poszukiwanego,

3) informację o treści zarzutu postawionego oskarżonemu oraz o postanowieniu o jego tymczasowym aresztowaniu albo o zapadłym wyroku,

4) wezwanie każdego, kto zna miejsce pobytu poszukiwanego, do zawiadomienia o tym najbliższej jednostki Policji, prokuratora lub sądu,

5) ostrzeżenie o odpowiedzialności karnej za ukrywanie poszukiwanego lub dopomaganie mu w ucieczce.

W liście gończym można wyznaczyć nagrodę za ujęcie lub przyczynienie się do ujęcia poszukiwanego, a także udzielić zapewnienia o utrzymaniu tajemnicy co do osoby informującej.

 

List gończy rozpowszechnia się zależnie od potrzeby, przez rozesłanie, rozplakatowanie lub opublikowanie, w szczególności za pomocą prasy, radia i telewizji.

 

 

 

POTRĄCENIE

(kompensacja, kompensata) Zgodnie z art. 498 k.c., potrącenie ma miejsce wówczas, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami. Każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.

Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej.

Potrącenia dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie lub w drodze dwustronnej umowy.

 

 

 

POWAGA RZECZY OSĄDZONEJ

(łac. res iudicata) Zgodnie z art. 366 k.p.c. pojęcie to sprowadza się do tego, że wykluczona jest możliwość ponownego rozpatrywania sprawy o to samo roszczenie między tymi samymi stronami.

Powaga rzeczy osądzonej dotyczy prawomocnych wyroków sądowych, od których nie przysługuje środek odwoławczy - apelacja.

Przyjęcie powagi rzeczy osądzonej służy pewności prawa i unikaniu wznawiania nieustannych sporów "o to samo" (między tymi samymi stronami o ten sam przedmiot). Z uwagi na to kolejne pozwy składane w tej samej sprawie będą przez sąd odrzucane z urzędu.

W postępowaniu cywilnym, zgodnie z art. 366 k.p.c., wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami (tzn. te same strony nie mogą ponownie procesować się z sobą o to, co między nimi zostało już prawomocnie orzeczone).

 

 

 

POWINOWACTWO

Zgodnie z art. 617 k.r.o. jest to stosunek prawno-rodzinny łączący jednego małżonka z krewnymi drugiego. Jest wyłącznie więzią prawną, w odróżnieniu od pokrewieństwa, które jest więzią biologiczno-prawną.

Linię i stopień powinowactwa określa się według linii i stopnia pokrewieństwa.

Zgodnie z art. 14 k.r.o. powinowactwo w linii prostej jest względną przeszkodą małżeńską (z ważnych powodów sąd może udzielić zgody na takie małżeństwo).

Tak jak w przypadku stopni pokrewieństwa, także i różne stopnie powinowactwa miały niegdyś swoje tradycyjnie ustalone nazwy, jednak we współczesnym języku polskim system nazewnictwa uległ znacznemu uproszczeniu; i tak na przykład:

- teść i teściowa oznaczają rodziców współmałżonka (I stopień powinowactwa w linii prostej);

- szwagier oznacza brata współmałżonka albo męża siostry (II stopień powinowactwa w linii bocznej);

- szwagierka oznacza siostrę współmałżonka;

- bratowa oznacza żonę brata.

 

Powinowactwo zachodzi jedynie między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka (np. wobec siostry żony), nie zachodzi natomiast między małżonkiem a powinowatymi drugiego małżonka (np. wobec szwagra żony).

 

 

 

POWÓD

Osoba występująca w procesie cywilnym z powództwem, dochodząca swoich roszczeń przed sądem.

 

 

 

POWÓD CYWILNY W PROCESIE KARNYM

Powodem cywilnym określa się w procesie karnym, osobę pokrzywdzony, która aż do rozpoczęcia przewodu sądowego może wytoczyć powództwo cywilne dochodząc od oskarżonego swoich roszczeń majątkowych, wynikających bezpośrednio z popełnienia przestępstwa.

Z pozwem takim może wystąpić także zakład ubezpieczeń w zakresie, w jakim pokrył szkodę wyrządzoną pokrzywdzonemu przez przestępstwo lub jest zobowiązany do jej pokrycia.

W razie śmierci pokrzywdzonego (powoda cywilnego) osoby najbliższe mogą wytoczyć powództwo o przysługujące im roszczenie majątkowe, wynikające z popełnionego przestępstwa. W wypadku śmierci pokrzywdzonego (powoda cywilnego) osoby najbliższe mogą wstąpić w prawa zmarłego i dochodzić przysługujących im roszczeń.

Prokurator natomiast może wytoczyć powództwo cywilne na rzecz pokrzywdzonego lub po jego śmierci na rzecz osób najbliższych, jeżeli wymaga tego interes społeczny, aż do momentu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej. patrz: POSTĘPOWANIE (POWÓDZTWO) ADHEZYJNE

 

 

 

POWÓDZTWO

Jest to złożone przez powoda do sądu żądanie udzielenia ochrony prawnej w drodze procesu cywilnego. Treść powództwa zawarta jest w piśmie procesowym (pozew) wnoszonym przez osobę bezpośrednio zainteresowaną (powoda) przeciwko osobie, której ma dotyczyć orzeczenie sądu (pozwanemu).

Powództwo zawiera oświadczenie woli i wiedzy podmiotu (powoda), który domaga się udzielenia ochrony prawnej.

 

Składa się z dwóch elementów:

1) żądanie, czyli pewne twierdzenie powoda i wniosek o udzielenie ochrony prawnej,

2) uzasadnienie, które stanowi podstawa faktyczna.

 

Według polskiego prawa cywilnego powództwo może wytoczyć także prokurator (z wyjątkiem pewnych spraw niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego) oraz w niektórych wypadkach organizacja społeczna.

Powództwo może być także zgłoszone w procesie karnym przez pokrzywdzonego przeciwko oskarżonemu o roszczenia bezpośrednio wynikające z popełnionego przestępstwa. Sprawa cywilna toczy się w ramach procesu karnego, jako tzw. postępowanie przydatkowe (adhezyjne).

 

Wyróżnia się następujące rodzaje powództwa:

- o świadczenie - powód domaga się nakazania pozwanemu przez sąd spełnienia określonego obowiązku - podjęcia określonego zachowania. Zachowanie to może polegać na: daniu, czynieniu, nie czynieniu, zaprzestaniu albo znoszeniu. Przykładami powództw o świadczenie są żądania: zapłaty sumy pieniężnej, wydania oznaczonej rzeczy;

- o ustalenie - przedmiotem powództwa jest żądanie orzeczenia przez sąd o istnieniu lub nieistnieniu określonego uprawnienia, obowiązku albo też całego stosunku prawnego;

- o ukształtowanie - żądanie pozwu opiewa na zmianę treści stosunku prawnego albo jego rozwiązanie przez sąd. Przykładem może być tu np. żądanie zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego, którego źródłem jest umowa, ze względu na zmianę siły nabywczej pieniądza.

 

 

 

POWÓDZTWO - COFNIĘCIE

Jest czynnością procesową powoda, której istotą jest cofnięcie żądania skierowanego wobec pozwanego w pozwie.

Możliwość cofnięcia pozwu jest przejawem zasady kontradyktoryjności procesu cywilnego – która to zasada daje stronom wolną rękę co do sposobu prowadzenia sporu, zatem reasumując, skoro powód może wystąpić z żądaniem, to może jej również wycofać. Jednakże, w wyniku zaangażowania w proces drugiej strony - pozwanego, skuteczność cofnięcia pozwu jest uzależniona od jej zgody.

 

Należy rozróżnić cofnięcie pozwu od cofnięcia pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia. Samo cofnięcie pozwu wywiera tylko skutek procesowy i oznacza tylko tyle, że strona rezygnuje z dochodzenia roszczenia w danym postępowaniu. Natomiast jeżeli cofnięcie pozwu jest połączone ze zrzeczeniem się roszczenia, to wywiera również skutek na przyszłość - zrzekając się roszczenia powód pozbawia się możliwości jego skutecznego dochodzenia w ogóle (ewentualne następne powództwo o to samo roszczenie zostanie oddalone na zarzut pozwanego).

 

Jednakże zgodnie z art. 203 k.p.c. pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku.

Ponadto w razie cofnięcia pozwu przed uprawomocnieniem się wyroku i przed jego zaskarżeniem z jednoczesnym zrzeczeniem się dochodzonego roszczenia, a za zgodą pozwanego również bez takiego zrzeczenia się, sąd pierwszej instancji uchyli swój wyrok i postępowanie w sprawie umorzy, jeżeli uzna cofnięcie takie za dopuszczalne.

 

 

 

POWÓDZTWO PRZECIWEGZEKUCYJNE

Zgodnie z art. 840 k.p.c. dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli:

- przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu albo gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście;

- po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zarzut ten nie był przedmiotem rozpoznania w sprawie;

- małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie art. 787, wykaże, że egzekwowane świadczenie wierzycielowi nie należy się, przy czym małżonkowi temu przysługują zarzuty nie tylko z własnego prawa, lecz także zarzuty, których jego małżonek wcześniej nie mógł podnieść.

 

Jeżeli podstawą egzekucji jest tytuł pochodzący od organu administracyjnego, do stwierdzenia, że zobowiązanie wygasło lub nie może być egzekwowane, powołany jest organ, od którego tytuł pochodzi.

Wyróżnia się dwa powództwa przeciwegzekucyjne:

- powództwo opozycyjne - przysługuje dłużnikowi i służy pozbawieniu tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części, bądź tylko jego ograniczeniu;

- powództwo ekscydencyjne (zwane też interwencyjnym) - przysługuje osobie trzeciej w celu wyłączenia zajętego przedmiotu spod egzekucji, jeżeli skierowana do tego przedmiotu egzekucja narusza prawa tejże osoby.

 

 

 

POWÓDZTWO WZAJEMNE

Zgodnie z przepisem art. 204 § 1 k.p.c. powództwo wzajemne jest dopuszczalne, jeżeli roszczenie wzajemne jest w związku z roszczeniem powoda lub nadaje się do potrącenia. Jest to zatem jeden ze sposobów obrony pozwanego w procesie cywilnym.

Powództwo wzajemne można wytoczyć bądź w odpowiedzi na pozew, bądź oddzielnie, nie później jednak niż na pierwszej rozprawie, albo w sprzeciwie od wyroku zaocznego.

Powództwo wzajemne dopuszczalne jest więc jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną wyszczególnione w przytoczonym przepisie przesłanki, a po spełnieniu tych przesłanek wywiera w zasadzie takie same skutki jak wniesienie pozwu zwykłego.

Pozew wzajemny nie różni się w istotny sposób od pozwu tradycyjnego i musi zawierać te same elementy, które zawiera pozew zwyczajny, a więc przede wszystkim – dokładne określenie żądania, oznaczenie wartości przedmiotu sporu, przytoczenie okoliczności faktycznych (art. 187 § 1 k.p.c.). Od pozwu wzajemnego należy także uiścić opłatę – o ile powód wzajemny nie jest zwolniony od kosztów sądowych.

Zgodnie z przepisem art. 204 § 2 k.p.c., pozew wzajemny wnosi się do sądu pozwu głównego.

 

 

 

POWRÓT DO PRZESTĘPSTWA – patrz RECYDYWA

 

 

 

POZBAWIENIE PRAW PUBLICZNYCH

Jeden ze środków karnych orzekany przez sądy wobec sprawców przestępstw. Pozbawienie praw publicznych może również zostać orzeczone przez Trybunał Stanu.

 

Zgodnie z art. 40 k.k. pozbawienie praw publicznych obejmuje utratę czynnego i biernego prawa wyborczego do organu władzy publicznej, organu samorządu zawodowego lub gospodarczego, utratę prawa do udziału w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości oraz do pełnienia funkcji w organach i instytucjach państwowych i samorządu terytorialnego lub zawodowego, jak również utratę posiadanego stopnia wojskowego i powrót do stopnia szeregowego; pozbawienie praw publicznych obejmuje ponadto utratę orderów, odznaczeń i tytułów honorowych oraz utratę zdolności do ich uzyskania w okresie trwania pozbawienia praw.

Czas trwania pozbawienia praw publicznych określany jest przez sąd w granicach od roku do 10 lat.

Jednakże sąd może orzec pozbawienie praw publicznych w razie skazania na karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 za przestępstwo popełnione w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie.

 

Zgodnie z art. 179 k.p.k. w razie orzeczenia pozbawienia praw publicznych sąd zawiadamia:

1) właściwy dla miejsca ostatniego zamieszkania lub pobytu skazanego odpowiedni organ administracji publicznej,

2) Kancelarię Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli skazany ma order, odznaczenie lub tytuł honorowy,

3) organy i instytucje, w których skazany pełnił ostatnio funkcje objęte utratą,

4) organ właściwy w sprawach powszechnego obowiązku obrony, w którego ewidencji skazany figuruje.

 

 

 

POZEW

Jest to pismo procesowe wszczynające proces cywilny, zawierające powództwo (skonkretyzowane żądanie określonego zachowania wysunięte powoda przeciwko pozwanemu) oraz uzasadnienie przytaczające okoliczności faktyczne na poparcie powództwa. Pozew nie musi zawierać podstawy prawnej przyszłego rozstrzygnięcia.

 

Kodeks postępowania cywilnego nakłada na pozew pewne wymagania co do formy i treści. Przede wszystkim pozew musi spełniać warunki formalne wymagane od wszystkich pism procesowych, czyli zgodnie z treścią art. 126 § 1, pismo procesowe powinno zawierać:

1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników;

2) oznaczenie rodzaju pisma;

3) osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności;

4) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;

5) wymienienie załączników.

§ 2. Gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz przedmiotu sporu, pisma zaś dalsze – sygnaturę akt.

§ 3. Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa.

§ 4. Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała.

 

Ponadto, w myśl art. 128 k.p.c., do pozwu należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich uczestniczącym w sprawie osobom.

 

Poza tym pozwowi stawia się pewne szczególne wymogi, wynikające z jego funkcji, jako pisma wszczynającego proces cywilny. Dotyczą one koniecznej treści pozwu, czyli zgodnie z treścią art. 187 § 1 pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a nadto zawierać:

1) dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna;

2) przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu.

 

 

 

POZEW ZBIOROWY

Jest to forma pozwu przewidziana dla spraw, w których są dochodzone roszczenia jednego rodzaju, co najmniej 10 osób, oparte na tej samej lub takiej samej podstawie faktycznej. Inaczej nazywany jest postępowaniem grupowym.

Przepisy o pozwach zbiorowych mają zastosowanie w sprawach o roszczenia o ochronę konsumentów, z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny oraz z tytułu czynów niedozwolonych, z wyjątkiem roszczeń o ochronę dóbr osobistych.

 

Głównymi cechami, jakie powinien spełniać pozew zbiorowy są:

- pozew zbiorowy może być złożony w przypadku dochodzenia roszczeń jednego rodzaju,

- pozew zbiorowy może być złożony przez grupę min. 10 osób,

- wysokość roszczenia każdego członka grupy musi być ujednolicona,

- ujednolicenie wysokości roszczeń może nastąpić w podgrupach, liczących co najmniej 2 osoby,

- powództwo w postępowaniu grupowym wytacza reprezentant grupy (może nim być członek grupy lub powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów),

- w postępowaniu grupowym obowiązuje zastępstwo powoda przez adwokata lub radcę prawnego, chyba że powód jest adwokatem lub radcą prawnym,

- wynagrodzenie pełnomocnika nie może przekraczać 20% kwoty zasądzonej na rzecz powoda.

 

 

 

POZWANY

Strona bierna procesu cywilnego, przeciwko której skierowane zostało powództwo.

 

 

 

POŻYCZKA

Zgodnie z art. 720 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę (osoba fizyczna lub instytucja) zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Umowa pożyczki, której wartość przenosi pięćset złotych, powinna być stwierdzona pismem.

Roszczenie biorącego pożyczkę o wydanie przedmiotu pożyczki przedawnia się z upływem sześciu miesięcy od chwili, gdy przedmiot miał być wydany.

Jeżeli termin zwrotu pożyczki nie jest oznaczony, dłużnik obowiązany jest zwrócić pożyczkę w ciągu sześciu tygodni po wypowiedzeniu przez dającego pożyczkę.

 

 

 

POŻYTKI CYWILNE RZECZY

Zgodnie z art. 53 § 1 k.c. są to dochody, jakie rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego. Dochody te mogą przybrać postać pieniężną lub niepieniężną (np. czynsz z tytułu dzierżawy gruntu – może być płacony w postaci pieniężnej lub płodów pochodzących z tego gruntu).

 

 

 

POŻYTKI NATURALNE RZECZY

Zgodnie z art. 53 § 1 k.c. są to płody rzeczy i inne odłączone od niej części składowe, jakie wg zasad prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy, np. owoce zerwane z drzewa, piasek wydobywany z gruntu.

 

 

 

POŻYTKI PRAWA

Zgodnie z art. 54 k.c. są to dochody, które to prawo przynosi zgodnie ze swoim społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (chodzi tu o prawa podmiotowe, które nie dotyczą rzeczy, np. pożytkami z wierzytelności pieniężnej mogą być odsetki).

 

 

 

PRACA W GODZINACH NADLICZBOWYCH

Zgodnie z art. 151 k.p. jest to praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy, stanowi pracę w godzinach nadliczbowych.

Praca w godzinach nadliczbowych jest dopuszczalna w razie:

1) konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,

2) szczególnych potrzeb pracodawcy.

 

Powyższego nie stosuje się do pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia.

Nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych czas odpracowania zwolnienia od pracy, udzielonego pracownikowi na jego pisemny wniosek, w celu załatwienia spraw osobistych.

Liczba godzin nadliczbowych przepracowanych nie może przekroczyć dla poszczególnego pracownika 150 godzin w roku kalendarzowym.

 

Za pracę w godzinach nadliczbowych, oprócz normalnego wynagrodzenia, przysługuje dodatek w wysokości:

1) 100 % wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających:

a) w nocy,

b) w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy,

c) w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy,

2) 50 % wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym dniu niż określony w pkt 1.

 

W zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych pracodawca, na pisemny wniosek pracownika, może udzielić mu w tym samym wymiarze czasu wolnego od pracy.

Udzielenie czasu wolnego w zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych może nastąpić także bez wniosku pracownika. W takim przypadku pracodawca udziela czasu wolnego od pracy najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego, w wymiarze o połowę wyższym niż liczba przepracowanych godzin nadliczbowych, jednakże nie może to spowodować obniżenia wynagrodzenia należnego pracownikowi za pełny miesięczny wymiar czasu pracy.

 

 

 

PRACA W NIEDZIELE I ŚWIĘTA

Zgodnie z art. 1519 k.p. dniami wolnymi od pracy są niedziele i święta określone w przepisach o dniach wolnych od pracy.

Za pracę w niedzielę i święto uważa się pracę wykonywaną między godziną 6.00 w tym dniu a godziną 6.00 w następnym dniu, chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina.

 

Praca w święta w placówkach handlowych jest niedozwolona, a jest dozwolona w placówkach handlowych przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności (np. stacje benzynowe).

 

Praca w niedziele i święta jest dozwolona:

1) w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,

2) w ruchu ciągłym,

3) przy pracy zmianowej,

4) przy niezbędnych remontach,

5) w transporcie i w komunikacji,

6) w zakładowych strażach pożarnych i w zakładowych służbach ratowniczych,

7) przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób,

8) w rolnictwie i hodowli,

9) przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności, w szczególności w:

  1. zakładach świadczących usługi dla ludności,
  2. gastronomii,
  3. zakładach hotelarskich,
  4. jednostkach gospodarki komunalnej,
  5. zakładach opieki zdrowotnej i innych placówkach służby zdrowia przeznaczonych dla osób, których stan zdrowia wymaga całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych,
  6. jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz jednostkach organizacyjnych wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej zapewniających całodobową opiekę,
  7. zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, oświaty, turystyki i wypoczynku,

10) w stosunku do pracowników zatrudnionych w systemie czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta,

11) przy wykonywaniu prac:

  1. polegających na świadczeniu usług z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu przepisów o świadczeniu usług drogą elektroniczną lub urządzeń telekomunikacyjnych w rozumieniu przepisów prawa telekomunikacyjnego, odbieranych poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zgodnie z przepisami obowiązującymi odbiorcę usługi, dni świąteczne, są u niego dniami pracy,
  2. zapewniających możliwość świadczenia usług, o których mowa w lit. a.

 

Pracownikowi wykonującemu pracę w niedziele i święta, pracodawca jest obowiązany zapewnić inny dzień wolny od pracy:

1) w zamian za pracę w niedzielę - w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takiej niedzieli,

2) w zamian za pracę w święto - w ciągu okresu rozliczeniowego.

 

 

 

PRACA W PORZE NOCNEJ

Zgodnie z art. 1517 k.p. pora nocna obejmuje 8 godzin między godzinami 21.00 a 7.00.

Pracownik, którego rozkład czasu pracy obejmuje w każdej dobie co najmniej 3 godziny pracy w porze nocnej lub którego co najmniej 1/4 czasu pracy w okresie rozliczeniowym przypada na porę nocną, jest pracującym w nocy.

Czas pracy pracującego w nocy nie może przekraczać 8 godzin na dobę, jeżeli wykonuje prace szczególnie niebezpieczne albo związane z dużym wysiłkiem fizycznym lub umysłowym.

 

Pracownikowi wykonującemu pracę w porze nocnej przysługuje dodatek do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w porze nocnej w wysokości 20 % stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów.

 

 

 

PRACODAWCA

Zgodnie z art. 3 kodeksu pracy – pracodawcą jest osoba fizyczna, osoba prawna a także jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, jeżeli zatrudniają one pracowników.

 

 

 

PRACOWNIK

Zgodnie z art. 2 kodeksu pracy - pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę, która wykonuje określonego rodzaju pracę na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem, w wyznaczonym przez niego miejscu i czasie, za co przysługuje mu wynagrodzenie.

Pracownikiem w rozumieniu prawa pracy może być wyłącznie pełnoletnia osoba fizyczna, jednak pod pewnymi warunkami pracownikiem może być osoba młodociana (która ukończyła 16 lat a nie ukończyła 18 lat), nie może być natomiast pracownikiem osoba prawna (np. spółka, instytucja, stowarzyszenie).

 

 

 

PRACOWNIK MŁODOCIANY

Zgodnie z art. 190 § 1 kodeksu pracy jest to osoba, która ukończyła 16 lat a nie ukończyła 18 lat.

Zatrudnienie młodocianych jest obwarowane wieloma rygorami, które przede wszystkim mają na celu ochronę młodego organizmu przed szkodliwymi warunkami pracy, ich wpływem na zdrowie a także możliwości realizacji obowiązku szkolnego.
Polski kodeks pracy zezwala na zatrudnienie młodocianych po spełnieniu określonych warunków.

Od 1 maja 2004 r. uregulowana została możliwość zatrudniania dzieci do lat 16 przez podmioty prowadzące działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową, lecz wymaga uprzedniej zgody przedstawiciela ustawowego lub opiekuna tego dziecka, a także zezwolenia właściwego inspektora pracy (art. 3045 k.p.).

 

 

 

PRAWO PIERWOKUPU

(art. 596 k.c. i nast.) Prawo określonej osoby do pierwszeństwa w zakupie oznaczonej rzeczy na wypadek, gdyby jej właściciel zamierzał sprzedać ją osobie trzeciej.

Prawo pierwokupu upoważnia do kupna określonej rzeczy jedynie wtedy, kiedy jej właściciel będzie sprzedawał tę rzecz. Natomiast nie można go zrealizować w innych przypadkach zbywania rzeczy przez właściciela, np. przy darowiźnie.

Rzecz, której dotyczy prawo pierwokupu, może być sprzedana osobie trzeciej tylko pod warunkiem, że uprawniony do pierwokupu swego prawa nie wykona.

Prawo pierwokupu wykonywa się przez oświadczenie złożone zobowiązanemu. Jeżeli zawarcie umowy sprzedaży rzeczy, której dotyczy prawo pierwokupu, wymaga zachowania szczególnej formy, oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu powinno być złożone w tej samej formie.

 

 

 

PRAWO ZATRZYMANIA

Zgodnie z art. 461 k.p.c. istotą tej instytucji jest to, że zobowiązany do wydania cudzej rzeczy może ją zatrzymać aż do chwili zaspokojenia lub zabezpieczenia przysługujących mu roszczeń o zwrot nakładów na rzecz oraz roszczeń o naprawienie szkody przez rzecz wyrządzonej (prawo zatrzymania).

Prawo zatrzymania nie ma zastosowania jeśli obowiązek wydania rzeczy wynika z czynu niedozwolonego, najmu, dzierżawy, użyczenia.

Rzecz można również zatrzymać jeżeli wskutek odstąpienia od umowy (lub jej rozwiązania albo nieważności) strony mają dokonać zwrotu świadczeń wzajemnych, każdej z nich przysługuje prawo zatrzymania, dopóki druga strona nie zaofiaruje zwrotu otrzymanego świadczenia albo nie zabezpieczy roszczenia o zwrot.

 

 

 

PRAWOMOCNOŚĆ

Nieodwołalność i niedopuszczalność zmiany lub uchylenia orzeczenia (wyroku, postanowienia) zwykłymi środkami odwoławczymi.

 

 

 

PRAWOMOCNOŚĆ W POSTĘPOWANIU ADMINISTRACYJNYM

Decyzja administracyjna staje się prawomocna w chwili, gdy upłynął termin do wniesienia zwyczajnego środka prawnego, droga sądowa dobiegła końca, środki odwoławcze nie zostały podjęte oraz minął termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego.

 

 

 

PRAWOMOCNOŚĆ W POSTĘPOWANIU CYWILNYM

W postępowaniu cywilnym prawomocność przejawia się w dwóch aspektach: formalnym i materialnym.

Prawomocność formalna

- zgodnie z art. 363 § 1 k.p.c. orzeczenie sądu staje się prawomocne (formalnie), jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny zwyczajny środek zaskarżenia, taka sytuacja ma miejsce gdy:

- jeżeli od danego orzeczenia nie przysługuje w ogóle żaden środek zaskarżenia, wówczas orzeczenie staje się prawomocne od razu z chwilą jego wydania,

- jeżeli strona uchybiła terminowi do wniesienia środka zaskarżenia lub nie wniosła go w ogóle - orzeczenie staje się prawomocne po upływie tego terminu,

- jeżeli skorzystano ze środka zaskarżenia, a sąd wyższej instancji utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie lub jedynie je zmienił - orzeczenie staje się prawomocne z chwilą wydania orzeczenia sądu wyższej instancji

 

Prawomocność materialna

Prawomocność materialna określona jest w art. 365 k.p.c.. Artykuł ten stanowi, że orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy. Związanie owo przejawia się w dwojaki sposób:

- skutek pozytywny - nakaz przyjmowania, że dane kwestie prawne kształtują się tak jak to stwierdzono w orzeczeniu (związanie to dotyczy treści sentencji orzeczenia, wyjątkowo może rozciągać się ono na motywy wyroku zawarte w uzasadnieniu, jeżeli stanowią one koniczne uzupełnienie niezbędne o wyjaśnienia zakresu wyroku).

- skutek negatywny - niedopuszczalność ponownego rozstrzygania tej samej sprawy pomiędzy tymi samymi stronami.

 

 

 

PRAWOMOCNOŚĆ W POSTĘPOWANIU KARNYM

Wiążący stan prawny uzyskują orzeczenia, które nabrały cechy prawomocności.

Prawomocność ma dwa aspekty: formalny i materialny.

Prawomocność formalna – orzeczenie nie podlega już zaskarżeniu za pomocą zwykłych środków zaskarżenia. Kończy formalnie proces, tworząc stan rzeczy osądzonej oraz rodzi domniemanie prawdziwości ustaleń dotyczących rozstrzygnięcia i ich zgodności z prawem. Pod pewnymi warunkami taka decyzja jest wzruszalna, np. przez wznowienie postępowania. Orzeczenie uzyskuje prawomocność formalną, gdy:

- strona nie złożyła wniosku o uzasadnienie wyroku;

- strona nie zaskarżyła wyroku w terminie;

- został wyczerpany tok instancyjny;

- prezes sądu odmówił przyjęcie środka odwoławczego.

 

Prawomocności materialna:

- zakaz prowadzenia ponownie postępowania przeciwko tej samej osobie, o tę samą odpowiedzialność prawną.

 

 

 

PRODUCENT

Zgodnie z art. 4491 k.c. jest to osoba lub przedsiębiorstwo produkujące towary w celu ich sprzedaży na rynku. Celem producenta jest zwykle maksymalizacja udziału jego produktów w rynku, a co za tym idzie maksymalizacja zysków.

 

 

 

PRODUCENT ROLNY

Istnieje kilka definicji producenta rolnego. Według definicji uproszczonej producentem rolnym jest wytwórca produktów rolnych.

Natomiast z godnie z art. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności – producentem rolnym określamy osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą:

a) posiadaczem gospodarstwa rolnego lub

b) rolnikiem w rozumieniu lub

c) posiadaczem zwierzęcia.

 

Przez producenta rolnego, zgodnie z art. 614 k.c., rozumie się również grupę producentów rolnych lub ich związek.

 

 

 

PRODUKT NIEBEZPIECZNY

Zgodnie z art. 4491 i nast. k.c. jest to przedmiot, który nie zapewnia bezpieczeństwa jakiego można od niego oczekiwać przy uwzględnieniu jego normalnego zużycia. O tym, czy produkt jest bezpieczny, decydują okoliczności z chwili wprowadzenia go do obrotu.

 

 

 

PROKURA

Zgodnie z art. 1091 k.c. prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa.

Prokura powinna być pod rygorem nieważności udzielona na piśmie.

Prokurentem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych, może być ona udzielona również kilku osobom fizycznym łącznie (prokura łączna) lub oddzielnie.

Prokura nie może być przeniesiona, natomiast prokurent może ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub pewnego rodzaju czynności.

Prokura może być w każdym czasie odwołana, a wygasa wskutek wykreślenia przedsiębiorcy z rejestru, a także ogłoszenia upadłości, otwarcia likwidacji oraz przekształcenia przedsiębiorcy oraz ze śmiercią prokurenta.

Śmierć przedsiębiorcy ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury.

 

 

 

PROKURATOR

Funkcjonariusz publiczny prokuratury. Podstawowym zadaniem prokuratora jest strzeżenie praworządności. Jako strona postępowania karnego uczestniczy on we wszystkich stadiach procesu karnego. Zwany jest także oskarżycielem publicznym.


Prokuratorem może być powołany ten, kto:

- posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,

- jest nieskazitelnego charakteru,

- ukończył uniwersyteckie studia prawnicze,

- odbył aplikację prokuratorską lub sądową,

- złożył egzamin prokuratorski lub sędziowski,

- pracował w charakterze asesora prokuratorskiego lub sądowego co najmniej rok albo odbył w wojskowych jednostkach organizacyjnych prokuratury okres służby przewidziany w przepisach o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych,

- ukończył 26 lat. patrz OSKARŻYCIEL PUBLICZNY

 

 

 

PROKURATORIA GENERALNA SKARBU PAŃSTWA

Jest instytucją państwową, której zadaniem jest zastępstwo procesowe Skarbu Państwa przed sądami i trybunałami. 

Prokuratoria jest także organem opiniodawczym w sprawach dotyczących istotnych praw i interesów Skarbu Państwa, opiniuje projekty aktów normatywnych odnoszących się do praw lub interesów Skarbu Państwa oraz aktów normatywnych określających postępowania przed sądami, trybunałami i innymi organami orzekającymi.

Nadzór na Prokuratorią sprawuje minister właściwy do spraw Skarbu Państwa. Prokuratoria jest jednak niezależna w zakresie podejmowanych działań i wydawania opinii prawnych.

Prokuratorią Generalną kieruje Prezes Prokuratorii Generalnej, przy pomocy wiceprezesów oraz dyrektorów oddziałów. W Prokuratorii Generalnej zatrudnieni są radcowie i starsi radcowie Prokuratorii Generalnej, a także pracownicy pomocniczy i obsługi.

 

 

 

PROTOKÓŁ (POSTĘPOWANIE CYWILNE)

(art. 157 i 158 k.p.c.) Z przebiegu posiedzenia jawnego (rozprawy) protokolant sporządza protokół. Protokół sporządza się, utrwalając przebieg posiedzenia za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk oraz pisemnie, pod kierunkiem przewodniczącego (sędziego referenta prowadzącego sprawę).

Z posiedzenia niejawnego sporządza się notatkę urzędową, jeżeli nie wydano orzeczenia.

Protokół sporządzony pisemnie zawiera oznaczenie sądu, miejsca i daty posiedzenia, nazwiska sędziów, protokolanta, prokuratora, stron, interwenientów, jak również obecnych na posiedzeniu przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz oznaczenie sprawy i wzmianki co do jawności.

Ponadto protokół sporządzony pisemnie powinien zawierać wymienienie zarządzeń i orzeczeń wydanych na posiedzeniu oraz stwierdzenie, czy zostały ogłoszone, a także czynności stron wpływające na rozstrzygnięcie sądu (ugoda, zrzeczenie się roszczenia, uznanie powództwa, cofnięcie, zmiana, rozszerzenie lub ograniczenie żądania pozwu) oraz inne czynności stron, które według szczególnych przepisów ustawy powinny być wciągnięte, wpisane, przyjęte, złożone, zgłoszone lub wniesione do protokołu. Jeżeli sporządzenie odrębnej sentencji orzeczenia nie jest wymagane, wystarcza zamieszczenie w protokole treści samego rozstrzygnięcia.

Jeżeli przebiegu posiedzenia nie utrwala się za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk, protokół sporządzony pisemnie powinien, oprócz danych i okoliczności określonych powyżej, zawierać wnioski oraz twierdzenia stron, udzielone pouczenia, a także wyniki postępowania dowodowego oraz inne okoliczności istotne dla przebiegu posiedzenia; zamiast podania wniosków i twierdzeń można w protokole powołać się na pisma przygotowawcze.

Protokół sporządzony za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk protokolant podpisuje podpisem elektronicznym gwarantującym identyfikację osoby protokolanta oraz rozpoznawalność jakiejkolwiek późniejszej zmiany protokołu. Protokół sporządzony pisemnie podpisują przewodniczący i protokolant.

Jeżeli jest to niezbędne dla zapewnienia prawidłowego orzekania w sprawie, prezes sądu na wniosek przewodniczącego może zarządzić sporządzenie transkrypcji odpowiedniej części protokołu sporządzonego za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk. Transkrypcja stanowi załącznik do protokołu.

 

 

 

PROTOKÓŁ (POSTĘPOWANIE KARNE)

Zgodnie z art. 143 k.p.k. spisania protokołu wymagają:

1) przyjęcie ustnego zawiadomienia o przestępstwie, wniosku o ściganie i jego cofnięcie,

2) przesłuchanie oskarżonego, świadka, biegłego i kuratora,

3) dokonanie oględzin,

4) dokonanie otwarcia zwłok oraz wyjęcie zwłok z grobu,

5) przeprowadzenie eksperymentu, konfrontacji oraz okazania,

6) przeszukanie osoby, miejsca, rzeczy i systemu informatycznego oraz zatrzymanie rzeczy i danych informatycznych,

7) otwarcie korespondencji i przesyłki oraz odtworzenie utrwalonych zapisów,

8) zaznajomienie podejrzanego z materiałami zebranymi w postępowaniu przygotowawczym,

9) przyjęcie poręczenia,

10) przebieg posiedzenia sądu, jeżeli stawią się na nim uprawnione osoby albo ich obecność jest obowiązkowa,

11) przebieg rozprawy.

 

Z innych czynności spisuje się protokół, jeżeli przepis szczególny tego wymaga albo przeprowadzający czynność uzna to za potrzebne. W innych wypadkach można ograniczyć się do sporządzenia notatki urzędowej.

 

Protokół rozprawy spisuje aplikant lub pracownik sekretariatu. Protokół może też spisać asesor sądowy, jeżeli nie należy do składu orzekającego.

 

Protokół powinien zawierać:

1) oznaczenie czynności, jej czasu i miejsca oraz osób w niej uczestniczących,

2) przebieg czynności oraz oświadczenia i wnioski jej uczestników,

3) wydane w toku czynności postanowienia i zarządzenia, a jeżeli postanowienie lub zarządzenie sporządzono osobno, wzmiankę o jego wydaniu,

4) w miarę potrzeby stwierdzenie innych okoliczności dotyczących przebiegu czynności.

 

Wyjaśnienia, zeznania, oświadczenia i wnioski oraz stwierdzenia określonych okoliczności przez organ prowadzący postępowanie zamieszcza się w protokole z możliwą dokładnością. Osoby biorące udział w czynności mają prawo żądać zamieszczenia w protokole z pełną dokładnością wszystkiego, co dotyczy ich praw lub interesów.

W protokole nie wolno zastępować zapisu treści zeznań lub wyjaśnień odwoływaniem się do innych protokołów.

Osoby biorące udział w czynności mają prawo żądać odczytania fragmentów ich wypowiedzi wciągniętych do protokołu.

Protokół rozprawy oraz posiedzenia podpisują niezwłocznie przewodniczący i protokolant.

 

 

 

PROTOKÓŁ SPROSTOWANIE

Zgodnie z art. 160 k.p.c. strony mogą żądać sprostowania lub uzupełnienia protokołu, nie później jednak jak na następnym posiedzeniu, a jeśli idzie o protokół rozprawy, po której zamknięciu nastąpiło wydanie wyroku – dopóki akta sprawy znajdują się w sądzie. Od zarządzenia przewodniczącego strony mogą odwołać się do sądu w terminie tygodniowym od doręczenia im zarządzenia.

Zapis dźwięku albo obrazu i dźwięku nie podlega sprostowaniu.

 

W postępowaniu karnym zgodnie z art. 152 strony oraz osoby mające w tym interes prawny mogą złożyć wniosek o sprostowanie protokołu rozprawy i posiedzenia, wskazując na nieścisłości i opuszczenia. Wniosek ten może być złożony w każdym czasie, choć uczynienie tego po wysłaniu akt sprawy do wyższej instancji spowoduje, że wniosek na podstawie art. 153 § 3 k.p.k. zostanie pozostawiony bez rozpoznania.

 

 

 

PROWADZENIE CUDZYCH SPRAW BEZ ZLECENIA

Zgodnie z art. 752 i nast. k.c. - prowadzenie cudzych spraw, czyli podejmowanie czynności faktycznych i prawnych, bez zlecenia oznacza działanie, gdy nie jest się uprawnionym z jakiegokolwiek tytułu. Przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia znajdują zastosowanie wtedy, gdy prowadzącego nic nie upoważnia ani nic nie zobowiązuje do działania na rzecz osoby zainteresowanej (SN w wyroku z dnia 30.6.2005, IV CK 784/04).

 

Istotne jest również, że osoba prowadząca sprawę jest przeświadczona o tym, że załatwia sprawę innej osoby, którą z różnych przyczyn (np. nieobecności, choroby) wyręcza. Przepisy te zakładają też zamiar prowadzącego przysporzenia cywilnej korzyści tej osobie, której sprawę podjął się prowadzić (wyrok SN z 21.12.1967 r., I CR 526/67).

 

Zgodnie z art. 752 i nast. k.c. kto bez zlecenia prowadzi cudzą sprawę, powinien działać z korzyścią osoby, której sprawę prowadzi, i zgodnie z jej prawdopodobną wolą, a przy prowadzeniu sprawy obowiązany jest zachowywać należytą staranność.

Prowadzący cudzą sprawę bez zlecenia powinien w miarę możności zawiadomić o tym osobę, której sprawę prowadzi, i stosownie do okoliczności albo oczekiwać jej zleceń, albo prowadzić sprawę dopóty, dopóki osoba ta nie będzie mogła sama się nią zająć.

 

Z czynności swych prowadzący cudzą sprawę powinien złożyć rachunek oraz wydać wszystko, co przy prowadzeniu sprawy uzyskał dla osoby, której sprawę prowadzi. Jeżeli działał zgodnie ze swoimi obowiązkami, może żądać zwrotu uzasadnionych wydatków i nakładów wraz z ustawowymi odsetkami oraz zwolnienia od zobowiązań, które zaciągnął przy prowadzeniu sprawy.

Jednakże jeśli dokonywał czynności wbrew wiadomej mu woli osoby, której sprawę prowadzi, nie może żądać zwrotu poniesionych wydatków i odpowiedzialny jest za szkodę, chyba że wola tej osoby sprzeciwia się ustawie lub zasadom współżycia społecznego.

Jeżeli prowadzący cudzą sprawę dokonał zmian w mieniu osoby, której sprawę prowadzi, bez wyraźnej potrzeby lub korzyści tej osoby albo wbrew wiadomej mu jej woli, obowiązany jest przywrócić stan poprzedni, a gdyby to nie było możliwe, naprawić szkodę. Nakłady może zabrać z powrotem, o ile może to uczynić bez uszkodzenia rzeczy.

Potwierdzenie osoby, której sprawa była prowadzona, nadaje prowadzeniu sprawy skutki zlecenia.

Kto w celu odwrócenia niebezpieczeństwa grożącego drugiemu ratuje jego dobro, może żądać od niego zwrotu uzasadnionych wydatków, chociażby jego działanie nie odniosło skutku, i jest odpowiedzialny tylko za winę umyślną lub rażące niedbalstwo.

 

 

 

PRZECHOWANIE

Zgodnie z art. 835 k.c. przez umowę przechowania przechowawca zobowiązuje się zachować w stanie niepogorszonym rzecz ruchomą oddaną mu na przechowanie, za określonym w umowie wynagrodzeniem.

Przechowawca powinien przechowywać rzecz w taki sposób, do jakiego się zobowiązał, a w braku umowy w tym względzie, w taki sposób, jaki wynika z właściwości przechowywanej rzeczy i z okoliczności.

Przechowawcy nie wolno używać rzeczy bez zgody składającego, chyba że jest to konieczne do jej zachowania w stanie niepogorszonym.

 

 

 

PRZEDAWNIENIE (PRAWO CYWILNE)

Zgodnie z art. 117 i nast. k.c. – jest to możliwość uchylenia się od zaspokojenia roszczenia po upływie określonego prawem terminu.

Przedawnieniu podlegają wyłącznie roszczenia majątkowe, jednak ze stosunku pracy podlegają przedawnieniu także roszczenia niemajątkowe – art. 291 k.p. Wyjątkowo nie przedawnia się roszczenie windykacyjne dotyczące nieruchomości, co jednak nie wyklucza jej zasiedzenia.

Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne.

 

Podstawowe terminy przedawnienia w kodeksie cywilnym

- wszelkie roszczenia majątkowe, z wyłączeniem roszczeń o świadczenia okresowe, roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz tych, co do których przepis szczególny przewiduje krótszy termin przedawnienia albo których przedawnienie nie zostało wyłączone – przedawniają z upływem lat 10.

- roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej – przedawniają się z upływem lat 3,

- roszczenia o świadczenie okresowe (np. czynsz najmu, alimenty) – przedawniają się z upływem lat 3,

- wszystkie roszczenia stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym, poza roszczeniami okresowymi należnymi w przyszłości przedawniają się po 10 latach.

Dalsze księgi kodeksu, a także inne ustawy, przewidują liczne odstępstwa od przedstawionych zasad. Oto najważniejsze z nich:

- dla roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych – 3 lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, lecz nie później niż 10 lat od daty popełnienia czynu; 10-letni termin nie znajduje zastosowania przy roszczeniu o naprawienie szkody na osobie;

- dla roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych będących przestępstwami – 20 lat od daty popełnienia przestępstwa;

- dla roszczeń przedsiębiorcy z tytułu dokonanej sprzedaży – 2 lata;

- dla roszczeń z tytułu umowy przewozu – 1 rok;

- dla roszczeń pracodawcy i pracownika ze stosunku pracy – 3 lata.

Terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną.

Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Bieg przedawnienia przerywa się:

- przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;

- przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje;

- przez wszczęcie mediacji.

Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo.

 

 

 

PRZEDAWNIENIE (PRAWO KARNE)

(art. 101 - 105 k.k.) Przedawnienie w prawie karnym oznacza zaniechanie karania przestępcy na skutek upływu wskazanego w przepisach prawa karnego okresu czasu, przy czym nie oznacza to, że przedawnienie znosi przestępność czynu, lecz tylko jego karalność.

Upływ terminów powoduje ustanie karalności czynu, co oznacza, że po tej dacie nie można wszcząć postępowania karnego o dane przestępstwo, zaś postępowanie już prowadzone należy umorzyć (tzw. ujemna przesłanka procesowa).

 

Karalność przestępstwa ustaje po upływie:

- 30 lat – gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa,

- 20 lat – gdy czyn stanowi inną zbrodnię,

- 15 lat – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat,

- 10 lat – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata,

- 5 lat – gdy chodzi o pozostałe występki.

 

Zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne nie ulegają przedawnieniu.

 

Karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od dowiedzenia się pokrzywdzonego o osobie sprawcy przestępstwa, lecz nie później niż z upływem 3 lat od popełnienia czynu. Wymienione wyżej terminy niekiedy są nazywane w literaturze przedawnieniem ścigania.

 

Przedawnienie wykonania kary

Upływ terminów powoduje ustanie wykonalności wyroku, co oznacza że nie można wykonać kary orzeczonej wobec skazanego za przestępstwo.

Wykonalność orzeczenia ustaje, jeśli od daty uprawomocnienia się wyroku upłynęło:

 

30 lat – w razie skazania na karę pozbawienia wolności przekraczającą lat 5 albo karę surowszą,

15 lat – w razie skazania na karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat,

10 lat – w razie skazania na inną karę.

 

 

 

PRZEDSIĘBIORCA

Zgodnie z art. 431 k.c. jest nim osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.

Przedsiębiorca działa pod firmą (nazwą), natomiast firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko.

 

 

 

PRZEDSIĘBIORSTWO

Jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej (wytwórczej, budowlanej, handlowej, usługowej) prowadzonej w celach zarobkowych na własny rachunek, poprzez zaspokajanie potrzeb konsumentów.

Zgodnie z art. 551 k.c. obejmuje ono w szczególności:

- oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);

- własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;

- prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;

- wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;

- koncesje, licencje i zezwolenia;

- patenty i inne prawa własności przemysłowej;

- majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;

- tajemnice przedsiębiorstwa;

- księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

 

 

 

PRZEDSTAWICIEL SPOŁECZNY

Zgodnie z art. 90 k.p.k. w postępowaniu sądowym do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego udział w postępowaniu może zgłosić przedstawiciel organizacji społecznej, jeżeli zachodzi potrzeba ochrony interesu społecznego lub ważnego interesu indywidualnego, objętego zadaniami statutowymi tej organizacji, w szczególności ochrony wolności i praw człowieka.

 

W zgłoszeniu organizacja społeczna wskazuje przedstawiciela, który ma reprezentować tę organizację, a przedstawiciel przedkłada sądowi pisemne upoważnienie.

Sąd dopuszcza przedstawiciela organizacji społecznej, jeżeli leży to w interesie wymiaru sprawiedliwości.

Dopuszczony do udziału w postępowaniu sądowym przedstawiciel organizacji społecznej może uczestniczyć w rozprawie, wypowiadać się i składać oświadczenia na piśmie.

 

 

 

PRZEDSTAWICIELSTWO

(art. 95 i nast. k.c.) Jego istota wyraża się w dokonywaniu czynności prawnych w imieniu innej osoby i z bezpośrednim skutkiem prawnym dla niej. Czynność prawna dokonana przez przedstawiciela i w zakresie jego umocowania powoduje powstanie praw lub obowiązków bezpośrednio po stronie reprezentowanego. Podstawą przedstawicielstwa jest umocowanie, czyli uprawnienie do działania w imieniu reprezentowanego z bezpośrednim skutkiem prawnym dla niego.

Przedstawicielstwo może opierać się na ustawie (przedstawicielstwo ustawowe) lub na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwo). Przykładowo: przedstawicielem ustawowym małoletnich dzieci są ich rodzice, natomiast prokurent jest pełnomocnikiem przedsiębiorcy podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców.

 

 

 

PRZEKAZ

Zgodnie z art. 9211 k.c. - instytucja przekazu zakłada istnienie trzech podmiotów i polega na tym, że jedna osoba (przekazujący) poleca innej osobie (przekazanemu albo przekazicielowi) spełnienie określonego świadczenia na rzecz osoby trzeciej (odbiorcy przekazu).

Jako że prawo polskie nie wymaga ani tego, by dłużnik osobiście spełniał świadczenie (art. 356 k.c.), ani tego, by wierzyciel osobiście świadczenie odbierał (art. 452 k.c.) istnieje możliwość zastosowania instytucji przekazu przy wykonaniu zobowiązania.

Przykład: Pan X jest winien Panu Y kwotę 100 zł. Taką samą kwotę Pan Y ma oddać Panu Z. Przy zastosowaniu konstrukcji przekazu Pan X może od razu oddać pieniądze Panu Z. (pomimo faktu, że nie był wobec niego zobowiązany) z tym skutkiem, że wygaśnie dług Pana X względem Pana Y i Pana Y względem Pana Z.

 

 

 

PRZEKAZANIE NIERUCHOMOŚCI

Zgodnie z art. 9021 k.c. przez umowę przekazania nieruchomości jej właściciel zobowiązuje się nieodpłatnie przenieść na gminę albo na Skarb Państwa własność nieruchomości. Umowa przekazania nieruchomości wymaga dla swej ważności zachowania formy aktu notarialnego. Podstawowym celem tej umowy jest pozbycie się związanego z nieruchomością problemu (pozbycie się niechcianej nieruchomości przez właściciela).

 

 

 

PRZEPADEK PRZEDMIOTÓW (PRAWO KARNE)

Środek karny, w którym sąd orzeka przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa.

Sąd może orzec, a w wypadkach wskazanych w ustawie orzeka, przepadek przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa.

Jeżeli orzeczenie przepadku określonego powyżej byłoby niewspółmierne do wagi popełnionego czynu, sąd zamiast przepadku może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa.

Jeżeli orzeczenie przepadku określonego powyżej nie jest możliwe, sąd może orzec przepadek równowartości przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa lub przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa.

Przepadku przedmiotów nie orzeka się, jeżeli podlegają one zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi.

 

W razie skazania za przestępstwo polegające na naruszeniu zakazu wytwarzania, posiadania, obrotu, przesyłania, przenoszenia lub przewozu określonych przedmiotów, sąd może orzec, a w wypadkach przewidzianych w ustawie orzeka, ich przepadek.

 

Jeżeli przedmioty nie stanowią własności sprawcy, ich przepadek można orzec tylko w wypadkach przewidzianych w ustawie; w razie współwłasności orzeka się przepadek udziału należącego do sprawcy lub przepadek równowartości tego udziału.

 

Objęte przepadkiem przedmioty przechodzą na własność Skarbu Państwa z chwilą uprawomocnienia się wyroku.

 

 

 

PRZEPADEK RZECZY (PRAWO CYWILNE)

Zgodnie z art. 6101 i nast. k.p.c. przepadek dotyczy rzeczy będących towarami, które na podstawie przepisów prawa celnego podlegają przepadkowi.

W sprawach takich, właściwy jest sąd miejsca zajęcia lub zatrzymania rzeczy będących towarami przez organ celny.

Postępowanie wszczyna się na wniosek organu celnego.

Art. 31 prawa celnego uszczegóławia przepadek i zakres jego stosowania.

1. Jeżeli umowy międzynarodowe lub przepisy odrębne zakazują posiadania towarów, ich rozpowszechniania lub obrotu nimi albo uzależniają ich posiadanie, rozpowszechnianie lub obrót nimi od spełnienia określonych wymogów, a wymogi te nie zostały spełnione, organ celny w celu uregulowania sytuacji towaru może:

-  cofnąć towar poza obszar celny Wspólnoty lub nie zezwolić na opuszczenie tego obszaru,

-  zająć towar i wystąpić o orzeczenie jego przepadku na rzecz Skarbu Państwa, chyba że umowy międzynarodowe lub przepisy odrębne przewidują inny sposób postępowania.

2. O przepadku towaru na rzecz Skarbu Państwa orzeka, na wniosek organu celnego, sąd, stosując przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Niemożność ustalenia osoby, na której ciążą obowiązki wynikające z przepisów prawa celnego, nie stanowi przeszkody do wystąpienia z wnioskiem o orzeczenie przepadku towaru i do orzeczenia tego przepadku.

3. Przepis ust. 2 stosuje się również, gdy umowy międzynarodowe lub przepisy odrębne przewidują przepadek towaru.

4. Wyroby tytoniowe oraz produkty lecznicze, których przepadek orzeczono, podlegają zniszczeniu.

5. Napoje alkoholowe oraz kosmetyki, których przepadek orzeczono, podlegają zniszczeniu w całości albo w części, jeżeli sprzedaż tych towarów jest niemożliwa, znacznie utrudniona lub nieuzasadniona lub towary te nie odpowiadają warunkom dopuszczenia do obrotu określonym w przepisach odrębnych.

6. Koszty zniszczenia towaru lub likwidacji w inny sposób oraz koszty związane z jego przechowywaniem ponoszą solidarnie osoba, na której ciążą obowiązki wynikające z przepisów prawa celnego, oraz każda inna osoba, w której posiadaniu znajdował się towar bezpośrednio przed jego zajęciem, jeżeli kwota tych kosztów przekracza równowartość kwoty 10 euro.

 

 

 

PRZEPIS PRAWNY

To wypowiedź stanowiąca całość gramatyczną, zawartą w tekście aktu normatywnego i wyodrębniona jako artykuł, paragraf, ustęp, punkt danego tekstu prawnego.

 

 

 

PRZESŁUCHANIE STRON

Zgodnie z art. 299 k.p.c. jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z przesłuchania stron (z wyjątkiem spraw o rozwód lub separację, gdzie przesłuchanie stron jest obowiązkowe).

Przed przystąpieniem do przesłuchania sąd uprzedza strony, że obowiązane są zeznawać prawdę i że stosownie do okoliczności mogą być przesłuchane ponownie po odebraniu od nich przyrzeczenia.

Przed odebraniem przyrzeczenia sąd uprzedza stronę o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań.

Poza tym do przesłuchania stron i składania przyrzeczenia stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące świadków, z wyjątkiem przepisów o środkach przymusowych.

 

 

 

PRZESŁUCHANIE ŚWIADKA patrz ŚWIADKA ZEZNANIA

 

 

 

PRZESŁUCHANIE ŚWIADKÓW TESTAMENTU USTNEGO

Zgodnie z art. 661 k.p.c. kto dowie się o śmierci spadkodawcy oraz o tym, że treść testamentu ustnego nie została spisana, obowiązany jest niezwłocznie zawiadomić o tym sąd spadku oraz podać imiona, nazwiska i adresy świadków testamentu, jeżeli okoliczności te są mu znane (przesłuchanie świadka).

Kto nie dopełni tego obowiązku, odpowiada za wynikłą stąd szkodę, nadto sąd spadku może wymierzyć mu grzywnę.

Świadków, którzy treści testamentu ustnego nie stwierdzili na piśmie, sąd wzywa do złożenia na wyznaczonym posiedzeniu sądowym zeznań stwierdzających treść testamentu.

Do postępowania w sprawie przesłuchania świadków testamentu ustnego stosuje się odpowiednio przepisy o dowodzie ze świadków w procesie, z tą zmianą, że świadkowie testamentu nie mogą odmówić zeznań ani odpowiedzi na pytanie, ani też nie mogą być zwolnieni od złożenia przyrzeczenia.

 

 

 

PRZESTĘPSTWA ŚCIGANE NA WNIOSEK

Przestępstwa, w wypadku których organom ścigania oprócz zawiadomienia o przestępstwie niezbędna jest dodatkowa zgoda osoby pokrzywdzonej na podjęcie czynności.

Jest to wniosek o ściganie karne lub – w przypadku zawiadomienia o wykroczeniu – żądanie ścigania. Dotyczy to na przykład przestępstw, które dotyczą bardzo osobistych (intymnych) sfer życia lub sytuacji lub np. gdy sprawca jest osobą najbliższą dla pokrzywdzonego.

 

Wniosek o ściganie musi mieć formę pisemną i jest składany do protokołu przyjęcia ustnego

zawiadomienia o przestępstwie.

Jeżeli złożone zostało zawiadomienie o przestępstwie, lecz brak jest wniosku o ściganie jego

sprawców - sprawa zostanie umorzona.

Złożony wniosek o ściganie może zostać cofnięty. Wymaga to spisania protokołu przyjęcia cofnięcia wniosku o ściganie i jest możliwe tylko za zgodą odpowiednich organów:

- w postępowaniu przygotowawczym, do czasu wniesienia aktu oskarżenia do sądu decyzję w tej sprawie podejmuje prokurator,

- w postępowaniu sądowym, do chwili odczytania aktu oskarżenia na pierwszej rozprawie - decyzję w tej sprawie podejmuje sąd.

 

Odstępstwem od tej zasady jest brak możliwości wycofania złożonego wniosku o ściganie sprawcy przestępstwa zgwałcenia określonego art. 197 k.k.

 

 

 

PRZESTĘPSTWA ŚCIGANE Z OSKARŻENIA PRYWATNEGO

W przypadku zaistnienia przestępstwa, które ścigane jest z oskarżenia prywatnego, organ ścigania sporządza jedynie protokół przyjęcia ustnej skargi oraz – w razie potrzeby – zabezpiecza ślady i dowody popełnienia przestępstwa. Następnie skarga przekazywana jest do sądu rejonowego właściwego dla miejsca popełnienia przestępstwa.

 

Kodeks karny tylko w czterech przypadkach przewiduje ściganie przestępstw w trybie prywatno-skargowym.

Prywatny akt oskarżenia może wnieść pokrzywdzony wobec którego sprawca lub sprawcy dopuścili się przestępstwa:

- spowodowania naruszenia czynności narządów ciała lub rozstroju zdrowia trwającego nie dłużej niż 7 dni (art.157 § 2 lub 3 k.k. w związku z § 4),

- pomówienia (art. 212 k.k.),

- zniewagi (art. 216 k.k.),

- uderzenia człowieka lub w inny sposób naruszenia jego nietykalności cielesnej (art.217 k.k.).

 

Obowiązkowe wkraczanie organów ścigania w przypadku ich popełnienia byłoby niewskazane, gdyż zamiast złagodzenia, mogłoby pogłębić konflikt. W sprawach prywatnoskargowych sam pokrzywdzony, bez ingerencji oskarżyciela publicznego (który jednak może objąć oskarżenie, jeżeli uzna, że wymaga tego interes społeczny), uprawniony jest do wniesienia aktu oskarżenia i tym samym wszczęcia postępowania sądowego.

 

 

 

PRZESTĘPSTWA ŚCIGANE Z URZĘDU

Ściganie z urzędu polega na tym, iż oskarżyciel publiczny (prokurator) obowiązany jest wszcząć postępowanie karne niezależnie od woli pokrzywdzonego.

Organy ścigania czyli Policja lub Prokuratura, zobowiązane są po uzyskaniu informacji o podejrzeniu popełnienia przestępstwa niezwłocznie podjąć działania mające na celu wykrycie sprawcy i zebranie dowodów jego winy.

 

 

 

PRZESTĘPSTWO

Czyn społecznie szkodliwy (w stopniu wyższym niż znikomy), zawiniony, zagrożony karą przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia (kodeks karny). Polskie prawo dzieli przestępstwa na zbrodnię i występki.

 

 

 

PRZESZUKANIE

Zgodnie z art. 219 k.p.k. w celu wykrycia lub zatrzymania albo przymusowego doprowadzenia osoby podejrzanej, a także w celu znalezienia rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie lub podlegających zajęciu w postępowaniu karnym, można dokonać przeszukania pomieszczeń i innych miejsc, jeżeli istnieją uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że osoba podejrzana lub wymienione rzeczy tam się znajdują.

W celu znalezienia rzeczy wymienionych powyżej i pod warunkiem określonym powyżej można też dokonać przeszukania osoby, jej odzieży i podręcznych przedmiotów.

 

Przeszukania może dokonać prokurator albo na polecenie sądu lub prokuratora policja, a w wypadkach wskazanych w ustawie - także inny organ.

Postanowienie sądu lub prokuratora należy okazać osobie, u której przeszukanie ma być przeprowadzone.

W wypadkach nie cierpiących zwłoki, jeżeli postanowienie sądu lub prokuratora nie mogło zostać wydane, organ dokonujący przeszukania okazuje nakaz kierownika swojej jednostki lub legitymację służbową, a następnie zwraca się niezwłocznie do sądu lub prokuratora o zatwierdzenie przeszukania. Postanowienie sądu lub prokuratora w przedmiocie zatwierdzenia należy doręczyć osobie, u której dokonano przeszukania, w terminie 7 dni od daty czynności na zgłoszone do protokołu żądanie tej osoby. O prawie zgłoszenia żądania należy ją pouczyć.

Przeszukanie lub zatrzymanie rzeczy powinno być dokonane zgodnie z celem tej czynności, z zachowaniem umiaru i poszanowania godności osób, których ta czynność dotyczy, oraz bez wyrządzania niepotrzebnych szkód i dolegliwości.

Na postanowienie dotyczące przeszukania, zatrzymania rzeczy i w przedmiocie dowodów rzeczowych oraz na inne czynności przysługuje zażalenie osobom, których prawa zostały naruszone; zażalenie na postanowienie wydane lub czynność dokonaną w postępowaniu przygotowawczym rozpoznaje sąd rejonowy, w okręgu którego toczy się postępowanie.

 

 

 

PRZETARG

Jest to jeden ze zwyczajowych sposobów wyboru oferty w celu zawarcia umowy.

Na gruncie prawa polskiego ogólne zasady prowadzenia przetargów zawierają przepisy art. 701-705 kodeksu cywilnego, w szczególności stanowiące o związaniu ofertą. Do szczególnych form przetargów należą m.in. przetargi na zbycie nieruchomości przez podmioty publiczne (regulowane przepisami o gospodarce nieruchomościami) oraz przetargi na nabycie robót budowlanych, dostaw lub usług finansowanych ze środków publicznych lub zamawianych przez podmioty publiczne (tzw. zamówienia publiczne).

Najszerzej znane formy przetargów to aukcje - czy to zbycie dzieł sztuki, czy też obecnie internetowe.

Rozróżniamy dwa rodzaje przetargów:

- ograniczony - charakteryzujący się skierowaniem zaproszenia do składania ofert do ograniczonego kręgu podmiotów.

- nieograniczony - charakteryzująca się zaproszeniem do składania ofert nieograniczonego kręgu osób, zwykle poprzez publiczne ogłoszenie.

 

 

 

PRZEWÓD SĄDOWY

W procesie karnym najważniejsza część rozprawy głównej, obejmująca odczytanie aktu oskarżenia, wysłuchanie oskarżonego oraz przeprowadzenie postępowania dowodowego.

 

 

 

PRZEWÓZ

Zgodnie z art. 774 k.c. przez umowę przewozu przewoźnik zobowiązuje się w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do przewiezienia za wynagrodzeniem osób lub rzeczy.

 

 

 

PRZYGOTOWANIE

Jest jedną z form popełnienia przestępstwa określoną w art. 16 k.k., który stanowi, iż przygotowanie zachodzi tylko wtedy, gdy sprawca w celu popełnienia czynu zabronionego podejmuje czynności mające stworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzającego bezpośrednio do jego dokonania, w szczególności w tymże celu wchodzi w porozumienie z inną osobą, uzyskuje lub przysposabia środki, zbiera informacje lub sporządza plan działania.

Takim działaniami również będzie zakup broni, zdobycie innych środków technicznych, gromadzenie materiałów wybuchowych.

Przygotowanie jest karalne tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi.

Nie podlega karze za przygotowanie, kto dobrowolnie od niego odstąpił, w szczególności zniszczył przygotowane środki lub zapobiegł skorzystaniu z nich w przyszłości; w razie wejścia w porozumienie z inną osobą w celu popełnienia czynu zabronionego, nie podlega karze ten, kto nadto podjął istotne starania zmierzające do zapobieżenia dokonaniu.

 

 

 

PRZYJĘCIE SPADKU

Zgodnie z art. 640 k.p.c. jest to oświadczenie (o prostym przyjęciu spadku lub z dobrodziejstwem inwentarza) złożone przed notariuszem lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie. Oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku nie można odwołać, czyli raz podjętej i wyrażonej decyzji nie można już zmienić.

Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku jest także niepodzielne, tzn. spadkobierca nie może spadku, co do zasady, częściowo przyjąć, a częściowo odrzucić.

Spadkobierca oświadczenie o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku może złożyć jedynie w oznaczonym terminie. Wynosi on 6 miesięcy od dowiedzenia się przez spadkobiercę „o tytule swego powołania”. Po upływie tego terminu uprawnienie do złożenia oświadczenia wygasa. W praktyce spadkobierca o wspomnianym tytule dowiaduje się w momencie, gdy uzyskuje informację o śmierci spadkodawcy, od tego momentu biegnie sześciomiesięczny termin.

Po upływie tego terminu spadkobierca przyjmuje spadek wprost.

 

 

 

PRZYJĘCIE SPADKU - PROSTE

Zgodnie z art. 1012 k.c. jest to sytuacja, w której spadkobierca przyjmuje spadek wprost, bez ograniczenia odpowiedzialności za długi. Spadkobierca nabywa spadek definitywnie, za długi zmarłego odpowiada bez ograniczeń, czyli zarówno z majątku spadkowego jak i ze swojego majątku osobistego.

 

 

 

PRZYJĘCIE SPADKU - Z DOBRODZIEJSTWEM INWENTARZA

Zgodnie z art. 1012 k.c. jest to sytuacja, w której spadkobierca przyjmuje spadek z ograniczeniem odpowiedzialności za długi. Spadkobierca definitywnie nabywa spadek, ale za długi zmarłego odpowiada tylko do wysokości aktywów spadku.

 

 

 

PRZYMUS ADWOKACKI

Jest to ustawowy obowiązek zastąpienia strony postępowania przez fachowego pełnomocnika przy dokonywaniu określonej czynności procesowej albo w określonej fazie postępowania.

By nie zamykać drogi sądowej osobom, których nie stać na adwokata lub radcę prawnego, procesowego polski ustawodawca wprowadził możliwość złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

W postępowaniu cywilnym przymus adwokacko-radcowski występuje całym postępowaniu przed Sądem Najwyższym (art. 87¹ § 1 k.p.c.).

 

W postępowaniu karnym przymus adwokacko-radcowski występuje w czterech przypadkach:

- przy wnoszeniu subsydiarnego aktu oskarżenia (art. 55 § 2 k.p.k.),

- przy składaniu kasacji (art. 526 § 2 k.p.k.),

- przy składaniu apelacji od wyroku sądu okręgowego (art. 446 § 1 k.p.k.),

- przy składaniu wniosku o wznowienie postępowania (art. 545 § 2 k.p.k.).

 

 

 

PRZYMUSOWY USTRÓJ MAJĄTKOWY

(art. 52 i nast. k.r.o.) Wprowadzenie przymusowego ustroju majątkowego polega na ustanowieniu przez sąd rozdzielności majątkowej.

Zgodnie z art. 52 § 1 k.r.o. na wniosek każdego z małżonków z ważnych powodów sąd może ustanowić rozdzielność majątkową. Powstaje ona na mocy orzeczenia sądu, z mocy prawa w razie ubezwłasnowolnienia oraz w wyniku ogłoszenia upadłości jednego z małżonków lub w skutek orzeczenia separacji.

Przymusowa rozdzielność powstaje w dniu oznaczonym w wyroku sądu, który ją ustanowił. Jednakże sąd może ustanowić rozdzielność z datą wcześniejszą, jeżeli zostało udowodnione, że małżonkowie żyli oddzielnie.

 

 

 

PRZYNALEŻNOŚĆ

Zgodnie z art. 51 § 1 k.c. przynależnościami są rzeczy ruchome potrzebne do korzystania z innej rzeczy (rzeczy głównej) zgodnie z jej przeznaczeniem, jeżeli pozostają z nią w faktycznym związku odpowiadającym temu celowi (np. klucz od szafy).

Nie może być przynależnością rzecz nienależąca do właściciela rzeczy głównej.

Przynależność nie traci tego charakteru przez przemijające pozbawienie jej faktycznego związku z rzeczą główną.

Czynność prawna mająca za przedmiot rzecz główną odnosi skutek także względem przynależności, chyba że co innego wynika z treści czynności albo z przepisów szczególnych.

 

 

 

PRZYPOZWANIE

Zgodnie z art. 84. § 1. - strona, której w razie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia przysługiwałoby roszczenie względem osoby trzeciej albo przeciwko której osoba trzecia mogłaby wystąpić z roszczeniem, może zawiadomić taką osobę o toczącym się procesie i wezwać ją do wzięcia w nim udziału. W tym celu strona wnosi do sądu pismo procesowe wskazujące przyczynę wezwania i stan sprawy. Pismo to doręcza się niezwłocznie osobie trzeciej, która może zgłosić swe przystąpienie do strony jako interwenient uboczny.

 

 

 

PRZYROST TESTAMENTOWY

Zgodnie z art. 965 k.c. jeżeli spadkodawca powołał kilku spadkobierców testamentowych, a jeden z nich nie chce lub nie może być spadkobiercą, przeznaczony dla niego udział, w braku odmiennej woli spadkodawcy, przypada pozostałym spadkobiercom testamentowym w stosunku do przypadających im udziałów (przyrost).

 

 

 

PRZYRZECZENIE ŚWIADKA (POSTĘPOWANIE CYWILNE)

(art. 268 k.p.c.) Przesłuchanie rozpoczyna się od zadania świadkowi pytań dotyczących jego osoby oraz stosunku do stron. Jeżeli świadek ma składać zeznania, przewodniczący odbiera od niego przyrzeczenie, po pouczeniu go o znaczeniu tego aktu.

Nie składają przyrzeczenia świadkowie małoletni, którzy nie ukończyli lat siedemnastu, oraz osoby skazane wyrokiem prawomocnym za fałszywe zeznania. Inni świadkowie mogą być za zgodą stron zwolnieni przez sąd od złożenia przyrzeczenia.

Brzmienie przyrzeczenia jest następujące: "Świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że będę mówił szczerą prawdę, niczego nie ukrywając z tego, co mi jest wiadome".

Świadek składa przyrzeczenie, powtarzając za sędzią lub odczytując na głos tekst przyrzeczenia, przy czym wszyscy - z wyjątkiem sędziów - stoją.

Osoby nieme i głuche składają przyrzeczenie przez podpisanie jego tekstu lub przy pomocy biegłego.

W razie powtórnego przesłuchania świadka przypomina mu się poprzednio złożone przyrzeczenie.

 

 

 

PRZYRZECZENIE ŚWIADKA (POSTĘPOWANIE KARNE)

Zgodnie z art. 187 k.k. przyrzeczenie od świadka może odebrać tylko sąd lub sędzia wyznaczony.

Świadek składa przyrzeczenie przed rozpoczęciem zeznań.

Można odstąpić od odebrania przyrzeczenia od świadka, jeżeli obecne strony nie sprzeciwiają się temu.

Świadek składa przyrzeczenie powtarzając za sędzią słowa: "Świadomy znaczenia moich słów i odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że będą mówił szczerą prawdę, niczego nie ukrywając z tego, co mi jest wiadome".

W czasie składania przyrzeczenia wszyscy, nie wyłączając sędziów, stoją.

Osoby nieme i głuche składają przyrzeczenie przez podpisanie tekstu przyrzeczenia.

Świadkowi, który w danej sprawie składał już przyrzeczenie, sąd przypomina je przy przesłuchaniu, chyba że uzna za potrzebne ponowne odebranie przyrzeczenia.

 

Jeżeli świadek bezpodstawne uchylanie się od jego złożenia, sąd może na niego nałożyć karę pieniężną do 3.000 zł (art. 287 § 1 k.p.k.).

 

Przyrzeczenia nie odbiera się (art. 189 k.p.k.) od:

1) osób, które nie ukończyły lat 17,

2) świadka, co do którego zachodzi uzasadnione podejrzenie, ze z powodu zaburzeń psychicznych nie zdaje sobie należycie sprawy ze znaczenia przyrzeczenia,

3) świadka, który jest osoba podejrzana o popełnienie przestępstwa będącego przedmiotem postępowania lub pozostającego w ścisłym związku z czynem stanowiącym przedmiot postępowania albo gdy za to przestępstwo został skazany, gdy świadek był prawomocnie skazany za fałszywe zeznania lub oskarżenia.

 

 

 

PRZYSPOSOBIENIE

(art. 114 i nast. k.r.o.) Polega na dobrowolnym, uregulowanym prawem, uznaniu dziecka biologicznie obcego za własne. Jest to, innymi słowy, adopcja.

Może jej podlegać tylko osoba małoletnia, czyli ta, która nie ukończyła 18 roku życia i tylko dla jej dobra.

Przysposobić może osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, jeżeli jej kwalifikacje osobiste uzasadniają przekonanie, że będzie należycie wywiązywała się z obowiązków przysposabiającego.

Przysposobić wspólnie mogą tylko małżonkowie. Przysposobienie następuje przez orzeczenie sądu opiekuńczego na żądanie przysposabiającego.

Do przysposobienia potrzebna jest zgoda przysposabianego, który ukończył lat trzynaście. Sąd opiekuńczy powinien wysłuchać przysposabianego, który nie ukończył lat trzynastu, jeżeli może on pojąć znaczenie przysposobienia.

Sąd opiekuńczy może, ze względu na szczególne okoliczności, orzec przysposobienie mimo braku zgody rodziców, których zdolność do czynności prawnych jest ograniczona, jeżeli odmowa zgody na przysposobienie jest oczywiście sprzeczna z dobrem dziecka.