Hasła na literę U

 

UBEZPIECZENIA UMOWA

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE

UBEZPIECZENIE MAJĄTKOWE

UBEZPIECZENIE OSOBOWE

UBEZWŁASNOWOLNIENIE

UCHYBIENIE I PRZYWRÓCENIE TERMINU – patrz TERMIN

UCHYLENIE WYROKU

UDZIAŁ SPADKOWY

UGODA

UKŁAD ZBIOROWY PRACY

UŁASKAWIENIE

UMORZENIE

UMOWA

UMOWA AGENCYJNA

UMOWA MAJĄTKOWA

UMOWA O DZIEŁO

UMOWA O PRACĘ

UMOWA O ROBOTY BUDOWLANE

UMOWA PRZECHOWANIA – patrz DEPOZYT

UMOWA PRZYRZECZONA

UMOWA PRZEDWSTĘPNA

UMOWNE POSTANOWIENIA NIEDOZWOLONE

UMOWA RACHUNKU BANKOWEGO

UMOWNE ZASTRZEŻENIA DODATKOWE

UMORZENIE POSTĘPOWANIA EGZEKUCYJNEGO

UNIEWAŻNIENIE MAŁŻEŃSTWA

UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM

URLOP MACIERZYŃSKI

URLOP OJCOWSKI

URLOP WYCHOWAWCZY

URLOP WYPOCZYNKOWY

URLOP BEZPŁATNY

USIŁOWANIE

USIŁOWANIE WYKROCZENIA

USTANOWIENIE DROGI KONIECZNEJ I SŁUŻEBNOŚCI PRZESYŁU

USTALENIE MACIERZYŃSTWA

USTAWA

UZASADNIENIE WYROKU

UZNANIE OJCOSTWA

UZNANIE ORZECZEŃ SĄDÓW PAŃSTW OBCYCH

UZNANIE ZA ZMARŁEGO

UZUPEŁNIENIE WYROKU

UŻYCZENIE

UŻYTKOWANIE

UŻYTKOWANIE NIEPRAWIDŁOWE

UŻYTKOWANIE WIECZYSTE

 

 

 

UBEZPIECZENIA UMOWA

(art. 805 k.c.) Przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę.

Świadczenie ubezpieczyciela polega w szczególności na zapłacie:

1) przy ubezpieczeniu majątkowym - określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek przewidzianego w umowie wypadku;

2) przy ubezpieczeniu osobowym - umówionej sumy pieniężnej, renty lub innego świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku w życiu osoby ubezpieczonej.

 

 

 

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE

Polegają na zapewnieniu bezpieczeństwa socjalnego społeczeństwa. Wypłaty mogą mieć charakter krótkoterminowy, długoterminowy lub dożywotni. Obok pomocy społecznej jest to podstawowy instrument polityki socjalnej państwa.

Rodzaje ubezpieczeń społecznych ze względu na zakres świadczeń:

1) Ubezpieczenia emerytalne – comiesięczna wypłata określonej kwoty pieniężnej tym, którzy osiągnęli wiek emerytalny;

2) Ubezpieczenia rentowe – comiesięczna wypłata określonej kwoty pieniężnej w okresie wyznaczonym przez komisję działającą przy Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych np. osobom niezdolnym do pracy. Rodzaje rent:

  1. inwalidzka – z tytułu niezdolności do pracy,
  2. szkoleniowa – dodatek do renty inwalidzkiej, umożliwiający przekwalifikowanie zawodowe osoby korzystającej z renty inwalidzkiej,
  3. rodzinna – przysługuje rodzinie zmarłego, w sytuacji, gdy zmarły pobierał lub był uprawniona do emerytury bądź renty;

3) Ubezpieczenia chorobowe – wypłata określonej kwoty w przypadku chorób oraz w ramach urlopu macierzyńskiego;

4) Ubezpieczenia wypadkowe – wypłata określonej kwoty jako odszkodowanie bądź zasiłek z tytułu wypadku przy pracy i chorób zawodowych.

 

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) – podlegają mu osoby utrzymujące się z pozarolniczej działalności gospodarczej, instytucja obsługująca Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (FUS).

Narodowy Fundusz Zdrowia – zajmuje się ubezpieczeniami zdrowotnymi.

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) – podlegają mu osoby utrzymujące się z rolniczej działalności gospodarczej.

 

 

 

UBEZPIECZENIE MAJĄTKOWE

(art. 821 k.c.) Przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony.

Przedmiotem ubezpieczenia majątkowego może być każdy interes majątkowy, który nie jest sprzeczny z prawem i daje się ocenić w pieniądzu.

Umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej obejmuje szkody, będące następstwem przewidzianego w umowie zdarzenia, które miało miejsce w okresie ubezpieczenia.

 

 

 

UBEZPIECZENIE OSOBOWE

(art. 829 k.c.) Umowa, na podstawie której ubezpieczyciel, w zakresie działania swojego przedsiębiorstwa, zobowiązuje się spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę.

Ubezpieczenie osobowe może w szczególności dotyczyć:

1) przy ubezpieczeniu na życie - śmierci osoby ubezpieczonej lub dożycia przez nią oznaczonego wieku;

2) przy ubezpieczeniu następstw nieszczęśliwych wypadków - uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia lub śmierci wskutek nieszczęśliwego wypadku.

 

 

 

UBEZWŁASNOWOLNIENIE

Jest to sądowe ograniczenie lub pozbawienie zdolności do czynności prawnych osoby fizycznej, która spełnia ku temu przesłanki. 

Wyróżnia się dwa rodzaje ubezwłasnowolnienia:

- całkowite, podlegają mu osoby, które ukończyły lat 13, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności alkoholizmu lub narkomanii, nie mogą kierować swoim zachowaniem lub zarządzać składnikami majątkowymi. Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, chyba że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską;

- częściowe, dotyczy osób pełnoletnich, które z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności alkoholizmu lub narkomanii wymagają pomocy do prowadzenia swoich spraw, ich stan jednak nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę.

 

Wniosek o ubezwłasnowolnienie może złożyć:

- małżonek osoby, która ma zostać ubezwłasnowolniona;

- jej krewni w linii prostej (np. ojciec, matka, dzieci, wnuki);

- jej rodzeństwo;

- jej przedstawiciel ustawowy;

- prokurator (niewymienione wyżej osoby mogą się do niego zwrócić jeśli widzą uzasadnioną potrzebę orzeczenia w stosunku do jakiejś osoby ubezwłasnowolnienia).

 

 

 

UCHYBIENIE I PRZYWRÓCENIE TERMINU – patrz TERMIN

 

 

 

UCHYLENIE WYROKU

(art. 385 i nast. k.p.c.) Uchylenia wyroku może dokonać sąd II instancji w postępowaniu odwoławczym na skutek apelacji którejś ze stron. Sąd II instancji uznaje w swoim orzeczeniu, iż wyrok I instancji ze względu na swoją niezasadność lub wadliwość nie może się ostać. Sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.

W razie stwierdzenia nieważności postępowania sąd II instancji uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

W każdej sytuacji wyrok uchylony w praktyce przestaje istnieć i nie ma mocy wiążącej.

W wypadku uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, sąd rozpoznaje ją w innym składzie.

 

 

 

UDZIAŁ SPADKOWY

Jest to część spadku przypadająca spadkobiercy w wyniku dziedziczenia testamentowego lub ustawowego.

W przypadku testamentu, wysokości udziałów spadkowych może zostać szczegółowo określona przez spadkodawcę lub też w sytuacji gdyby spadkodawca nie dokonał szczegółowego podziału majątku spadkowego, zostaje on podzielony między spadkobierców w częściach równych. Natomiast w przypadku dziedziczenia ustawowego udziały spadkowe przypadające poszczególnym spadkobiercom są ustalane w częściach równych, z pewnymi jednak wyjątkami wynikającymi z ustawy.

 

 

 

UGODA

Zgodnie z art. 917 k.c. przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać.

Umożliwia ona likwidację konfliktów poprzez kompromis, bez konieczności odwoływania się i angażowania osób trzecich a także pomijając prowadzenie, kosztownego, sformalizowanego postępowania. Zawarcie ugody może przywrócić zaufanie stron i odbudować umownego układanie między nimi relacji.

Możliwość zawarcia ugody jest uzależniona od gotowości stron do zawierania kompromisów.

Ustawodawca nie wyeliminował żadnej grupy podmiotów, z możliwości zawarcia umowy tego rodzaju.

 

 

 

UKŁAD ZBIOROWY PRACY

(art. 238 k.p.) Zawierany dla wszystkich pracowników zatrudnionych przez pracodawców objętych jego postanowieniami, chyba że strony w układzie postanowią inaczej; mogą być nim objęte osoby świadczące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy; układem mogą być również objęci emeryci i renciści.

Układu nie zawiera się dla:

1) członków korpusu służby cywilnej,

2) pracowników urzędów państwowych zatrudnionych na podstawie mianowania i powołania,

3) pracowników samorządowych zatrudnionych na podstawie wyboru, mianowania i powołania w: urzędach marszałkowskich, starostwach powiatowych, urzędach gminy, biurach (ich odpowiednikach) związków jednostek samorządu terytorialnego i jednostek administracyjnych  samorządu terytorialnego,

4) sędziów i prokuratorów.

 

Układ zbiorowy pracy określa:

1) warunki, jakim powinna odpowiadać treść stosunku pracy,

2) wzajemne zobowiązania stron układu, w tym dotyczące stosowania układu i przestrzegania jego postanowień,

3) określać inne sprawy poza wymienionymi powyżej, nie uregulowane w przepisach prawa pracy w sposób bezwzględnie obowiązujący,

4) nie może naruszać praw osób trzecich.

 

Strony, określając wzajemne zobowiązania przy stosowaniu układu, mogą w szczególności ustalić:

1) sposób publikacji układu i rozpowszechniania jego treści,

2) tryb dokonywania okresowych ocen funkcjonowania układu,

3) tryb wyjaśniania treści postanowień układu oraz rozstrzygania sporów między stronami w tym zakresie.

 

Zawarcie układu następuje w drodze rokowań. Podmiot występujący z inicjatywą zawarcia układu jest obowiązany powiadomić o tym każdą organizację związkową reprezentującą pracowników, dla których ma być zawarty układ, w celu wspólnego prowadzenia rokowań przez wszystkie organizacje związkowe.

Strona uprawniona do zawarcia układu nie może odmówić żądaniu drugiej strony podjęcia rokowań:

1) w celu zawarcia układu dla pracowników nie objętych układem,

2) w celu zmiany układu uzasadnionej istotną zmianą sytuacji ekonomicznej bądź finansowej pracodawców lub pogorszeniem się sytuacji materialnej pracowników,

3) jeżeli żądanie zostało zgłoszone nie wcześniej niż 60 dni przed upływem okresu, na jaki układ został zawarty, albo po dniu wypowiedzenia układu.

 

 

 

UŁASKAWIENIE

Indywidualny akt ingerencji odpowiedniego organu władzy w kompetencje władzy sądowniczej, który z reguły polega na całkowitym darowaniu kary lub jej częściowym złagodzeniu. W Polsce prawo łaski przysługuje Prezydentowi na podstawie art. 139 Konstytucji RP; ułaskawienie nie ma zastosowania wobec osób skazanych przez Trybunał Stanu, orzeczeń trybunałów międzynarodowych a także rozstrzygnięć w sprawach cywilnoprawnych.

Aktem łaski władzy ustawodawczej jest amnestia, natomiast abolicja to indywidualny akt łaski stosowany przed uprawomocnieniem się wyroku sądowego.

Szczegółowy tryb ułaskawienia reguluje kodeks postępowania karnego w art. 560 i następnych.

 

 

 

UMORZENIE

W prawie trwały i ostateczny zastój (zakończenie) postępowania na skutek zaistnienia zdarzeń, które czynią niemożliwym wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia.

W postępowaniu cywilnym umorzenie może nastąpić z powodu bezczynności stron lub z powodu zdarzeń, które czynią wydanie wyroku zbędnym lub niedopuszczalnym (np. cofnięcie pozwu, cofnięcie środka odwoławczego).

W postępowaniu karnym umorzenie postępowania następuje m.in. z takich przyczyn jak: brak podstaw w postępowaniu przygotowawczym do sporządzenia aktu oskarżenia, przedawnienie, śmierć oskarżonego.

 

 

 

UMOWA

(łac. contractus) Jest to zgodne porozumienie stron (dwóch lub więcej) ustalające ich wzajemne prawa lub obowiązki, dokonane poprzez złożeniu dwóch lub więcej zgodnych oświadczeń woli.

 

 

 

UMOWA AGENCYJNA

Umowa z zakresu pośrednictwa handlowego; zobowiązanie agenta do pośredniczenia przy zawieraniu umów z klientami na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy albo do ich zawierania w jego imieniu.

Agent zobowiązany jest do tych działań za wynagrodzeniem w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa.

Stronami tego stosunku prawnego są przyjmujący zlecenie (agent), oraz dający zlecenie, którzy są przedsiębiorcami.

Każda ze stron zobowiązana jest do zachowania należytej staranności, którą ocenia się przez uwzględnienie zawodowego charakteru prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Definicja umowy agencyjnej z art. 758 § 1 k.c. wyróżnia dwa rodzaje tej umowy: agencję pośredniczącą  oraz agencję przedstawicielską.

 

Agencja pośrednicząca - agent zobowiązuje się za wynagrodzeniem i w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do stałego pośredniczenia przy zawieraniu umów z klientami na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy. Jego czynności składające się na pośredniczenie składają się głównie na czynności faktyczne, poprzedzające zawarcie umowy (np. podejmowanie na rzecz dającego zlecenie działań, polegających na wyszukiwaniu klientów, udzielaniu informacji o zasadach, na jakich dający zlecenie zawiera umowy z klientami, przedstawianiu próbek oferowanych przez dającego zlecenie towarów, zachęcanie potencjalnych klientów do zawarcia z nim umowy).

 

Agencja przedstawicielska - agent dokonuje w imieniu dającego zlecenie czynności prawnych, czyli zawiera umowy w jego imieniu. Do składania oświadczeń woli w jego imieniu jest uprawniony tylko, gdy otrzyma stosowne umocowanie (art. 758 § 2 k.c.). Stroną umów zawartych przez agenta staje się bezpośrednio dający zlecenie, po jego stronie powstają więc prawa i obowiązki wynikające z dokonanych przez agenta czynności prawnych. Sposób interpretacji pojęcia "zawarcie umowy" związany jest z zagadnieniem dopuszczalności zawierania umów agencyjnych o charakterze mieszanym, co oznacza, że agent jest zobowiązany do pośredniczenia przy zawieraniu umów,  a także do ich zawierania w imieniu dającego zlecenie.

 

 

 

UMOWA MAJĄTKOWA

Umowa zawarta między małżonkami w formie aktu notarialnego, za pomocą której można wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków; może ona poprzedzać zawarcie małżeństwa, może być ona także zmieniona albo rozwiązana.

W razie jej rozwiązania w czasie trwania małżeństwa, powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że strony postanowiły inaczej. Małżonek może powoływać się względem innych osób na umowę majątkową małżeńską, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome.

 

Nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności na:

1) przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny;

2) prawa majątkowe, które wynikają ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;

3) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;

4) wierzytelności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, o ile nie wchodzą one do wspólności ustawowej, jak również wierzytelności z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę;

5) niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

W razie wątpliwości uważa się, że przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków nie zostały włączone do wspólności.

 

 

 

UMOWA O DZIEŁO

Jest to umowa konsensualna, dwustronnie zobowiązująca, wzajemna, odpłatna. Zawarcie jej następuje zgodnie z ogólnymi zasadami dotyczącymi umów.

Na jej elementy składają się: określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także wynagrodzenia, do którego zapłaty obowiązany jest zamawiający.

Stronami umowy są: ten, czyim wysiłkiem, staraniem i pracą dzieło ma zostać wykonane, tj.  przyjmujący zamówienie, a także ten, dla kogo dzieło ma być wykonane, czyli zamawiający. Stronami może być każdy podmiot prawa - osoba fizyczna, osoba prawna, a także jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną. Stosunek prawny umowy o dzieło zachodzi gdy obie strony złożą wobec siebie zgodne oświadczenia woli.

Do skutecznego jej zawarcia ustawodawca nie wymaga wydania przyjmującemu zamówienie jakiejkolwiek rzeczy (np. materiałów potrzebnych do wykonania dzieła). Istotą tego stosunku zobowiązaniowego jest osiągnięcie określonego, rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej. Strony zobowiązane są przewidzieć upływ pewnego czasu na wykonanie zamówienia.

 

 

 

UMOWA O PRACĘ

Zawierana na czas nie określony, określony lub na czas wykonania określonej pracy. Jeżeli zachodzi konieczność zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy, pracodawca może w tym celu zatrudnić innego pracownika na podstawie umowy o pracę na czas określony, obejmujący czas tej nieobecności, przy czym każda z tych umów może być poprzedzona umową o pracę na okres próbny, nie przekraczający 3 miesięcy. Zawarcie kolejnej umowy o pracę na czas określony jest równoznaczne w skutkach prawnych z zawarciem umowy o pracę na czas nieokreślony, jeżeli poprzednio strony dwukrotnie zawarły umowę o pracę na czas określony na następujące po sobie okresy, o ile przerwa między rozwiązaniem poprzedniej a nawiązaniem kolejnej umowy o pracę nie przekroczyła 1 miesiąca.

Umowa o pracę określa strony umowy, rodzaj umowy, datę jej zawarcia oraz warunki pracy i płacy, w szczególności: rodzaj pracy, miejsce wykonywania pracy, wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia, wymiar czasu pracy, termin rozpoczęcia pracy. Umowę należy zawrzeć na piśmie. Jeżeli nie dotrzymano tej formy pracodawca powinien, najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy przez pracownika, potwierdzić pracownikowi na piśmie ustalenia co do stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków.

Pracodawca informuje pracownika na piśmie, nie później niż w ciągu 7 dni od dnia zawarcia umowy o pracę, o:

1) obowiązującej pracownika dobowej i tygodniowej normie czasu pracy,

2) częstotliwości wypłat wynagrodzenia za pracę,

3) wymiarze przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego,

4) obowiązującej pracownika długości okresu wypowiedzenia umowy o pracę,

5) układzie zbiorowym pracy, którym pracownik jest objęty,

a jeżeli pracodawca nie ma obowiązku ustalenia regulaminu pracy – dodatkowo o porze nocnej, miejscu, terminie i czasie wypłaty wynagrodzenia oraz przyjętym sposobie potwierdzania przez pracowników przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy.

 

Rozwiązanie umowy o pracę następuje:

1) na mocy porozumienia stron,

2) przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem),

3) przez oświadczenie jednej ze stron bez zachowania okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia),

4) z upływem czasu, na który była zawarta,

5) z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania była zawarta.

 

Umowa o pracę na okres próbny rozwiązuje się z upływem tego okresu, a przed jego upływem może być rozwiązana za wypowiedzeniem. Okres wypowiedzenia umowy o pracę obejmujący tydzień lub miesiąc albo ich wielokrotność kończy się odpowiednio w sobotę lub w ostatnim dniu miesiąca. Oświadczenie każdej ze stron o wypowiedzeniu lub rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia powinno nastąpić na piśmie. W oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nie określony lub o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia powinna być wskazana przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie lub rozwiązanie umowy. W oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę lub jej rozwiązaniu bez wypowiedzenia powinno być zawarte pouczenie o przysługującym pracownikowi prawie odwołania do sądu pracy.

 

 

 

UMOWA O ROBOTY BUDOWLANE

Regulację prawną tej umowy stanowią przede wszystkim przepisy art. 647-658 k.c.

Polega ona na zobowiązaniu wykonawcy do oddania inwestorowi obiektu, który powstaje poprzez wykonanie ustalonego zakresu robót, a inwestor do dokonania czynności związanych z przygotowaniem i prowadzeniem robót a także do odebrania zbudowanego obiektu i do zapłaty ustalonego wynagrodzenia. Stronami umowy są więc inwestor (zamawiający) i wykonawca.

Umowę tą mogą zawierać osoby fizyczne, jak i prawne. 

Celem umowy jest wzniesienie (w całości albo w części) ustalonego w projekcie "obiektu budowlanego", tj. budynku lub innej budowli a także kompleksu obiektów. Dopuszczalne jest zakreślenie w umowie wybudowanie części obiektu budowlanego, w szczególności segmentu domu szeregowego czy jednego z apartamentów.

Umowę tą może poprzedzać umowa przedwstępna, zobowiązująca do późniejszego zawarcia umowy o roboty budowlane jako umowy przyrzeczonej, której zawarcie można uzależnić od dokonania czynności poprzedzających rozpoczęcie inwestycji budowlanej lub uzyskania określonych decyzji administracyjnych. 

 

 

 

UMOWA PRZECHOWANIA – patrz DEPOZYT

 

 

 

UMOWA PRZYRZECZONA

Termin jej zawarcia co do zasady strony ustalają w umowie przedwstępnej. Jeżeli jednak tak się nie stanie, powinna ona zostać zawarta w terminie wskazanym przez stronę uprawnioną do żądania jej zawarcia.

Uprawnienie do żądania zawarcia umowy przyrzeczonej wygasa, jeżeli w ciągu roku od zawarcia umowy przedwstępnej strony nie wyznaczą terminu do jej zawarcia.

 

Skutki uchylania się od zawarcia umowy przyrzeczonej:

- strona ma możliwość (o ile strony nie postanowiły inaczej w umowie przedwstępnej) żądać naprawienia szkody, jaką poniosła przez to, że liczyła na dojście do skutku umowy przyrzeczonej,

- strona uprawniona ma możliwość dochodzenia zawarcia umowy przyrzeczonej (np. w przypadku, gdy ważność umowy przyrzeczonej zależy od zawarcia jej w formie aktu notarialnego, a już umowa przedwstępna w tej formie została zawarta).

 

 

 

UMOWA PRZEDWSTĘPNA

(art. 389 k.c.) Umowa, w której jedna lub obie strony zobowiązują się, że zawrą inną umowę (przyrzeczoną). Jest to instrument prawny, którym strony mogą się posłużyć przy przygotowaniu kontraktu. Nie jest to sposób zawarcia umowy, z uwagi na fakt, iż jest to umowa o charakterze obligacyjnym.

Stosuje się ją przy kontraktowaniu w sytuacji, gdy strony chcą zawrzeć umowę, lecz ten fakt odsuwają w czasie z uwagi na pewne względy.

Przyczyną stosowania jej zazwyczaj jest konieczność doprecyzowania treści umowy w zakresie elementów nieistotnych (np. jakości, sposobu i terminu wykonania świadczeń). Przy zawieraniu umowy przedwstępnej zamiarem stron jest zapewnienie zawarcia umowy w przyszłości, przez przyznanie jednej lub obu stronom stosunku uprawnienia do żądania zawarcia kontraktu przyrzekanego.

Umowa ta należy do umów o charakterze organizatorskim i należy ją odróżnić od umowy definitywnej, która realizuje zamierzony przez strony cel. Prawa i obowiązki z umowy przedwstępnej podlegają dziedziczeniu, chyba że tylko zmarły mógłby być stroną umowy przyrzeczonej. Wątpliwości budzi natomiast dopuszczalność zbycia roszczenia z umowy przedwstępnej, o zawarcie umowy przyrzeczonej, a także możliwość przejęcia długu z umowy przedwstępnej.

 

 

 

UMOWNE POSTANOWIENIA NIEDOZWOLONE

Są to postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, które nie mają względem niego mocy wiążącej, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy; nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

 

W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:

1) wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za szkody na osobie,

2) wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania,

3) wyłączają lub istotnie ograniczają potrącenie wierzytelności konsumenta z wierzytelnością drugiej strony,

4) przewidują postanowienia, z którymi konsument nie miał możliwości zapoznać się przed zawarciem umowy,

5) zezwalają kontrahentowi konsumenta na przeniesienie praw i przekazanie obowiązków wynikających z umowy bez zgody konsumenta,

6) uzależniają zawarcie umowy od przyrzeczenia przez konsumenta zawierania w przyszłości dalszych umów podobnego rodzaju,

7) uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, nie mającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie,

8) uzależniają spełnienie świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta,

9) przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy,

10) uprawniają kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie,

11) przyznają tylko kontrahentowi konsumenta uprawnienie do stwierdzania zgodności świadczenia z umową,

12) wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania,

13) przewidują utratę prawa żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnione-go wcześniej niż świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy,

14) pozbawiają wyłącznie konsumenta uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia,

15) zastrzegają dla kontrahenta konsumenta uprawnienie wypowiedzenia umowy zawartej na czas nieoznaczony, bez wskazania ważnych przyczyn i stosownego terminu wypowiedzenia,

16) nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy,

17) nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego,

18) stanowią, że umowa zawarta na czas oznaczony ulega przedłużeniu, o ile konsument, dla którego zastrzeżono rażąco krótki termin, nie złoży przeciwnego oświadczenia,

19) przewidują wyłącznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez ważnych przyczyn, istotnych cech świadczenia,

20) przewidują uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy,

21) uzależniają odpowiedzialność kontrahenta konsumenta od wykonania zobowiązań przez osoby, za pośrednictwem których kontrahent konsumenta zawiera umowę lub przy których pomocy wykonuje swoje zobowiązanie, albo uzależniają tę odpowiedzialność od spełnienia przez konsumenta nadmiernie uciążliwych formalności,

22) przewidują obowiązek wykonania zobowiązania przez konsumenta mimo niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez jego kontrahenta,

23) wyłączają jurysdykcję sądów polskich lub poddają sprawę pod rozstrzygnięcie sądu polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a także narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy.

 

 

 

UMOWA RACHUNKU BANKOWEGO

Regulują ją kodeks cywilny i ustawa prawo bankowe.

Zgodnie z art. 725 k.c. w ramach umowy rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza do przechowywania zgromadzonych na rachunku posiadacza środków pieniężnych, a w przypadku, gdy umowa tak stanowi, także do dokonywania rozliczeń pieniężnych.

Umowa ta należy więc do umów: dwustronnie zobowiązujących, kauzalnych, konsensualnych, jednostronnie podmiotowo kwalifikowanych, którą można zawrzeć na czas oznaczony lub nieoznaczony.

 

Elementy tej umowy reguluje prawo bankowe, zgodnie w którym umowa powinna zawierać:

1) określenie stron umowy (bank i osoba fizyczna lub prawna lub jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej);

2) rodzaj otwieranego rachunku;

3) waluta, a jakiej ma być prowadzony rachunek;

4) czas trwania umowy;

5) jeżeli strony zastrzegają w umowie oprocentowanie środków pieniężnych - powinna ona wskazywać wysokość tego oprocentowania, a jeżeli jest ono zmienne, to również przesłanki dopuszczalności zmiany stopy procentowej;

6) terminy wypłaty odsetek oraz postawienia ich do dyspozycji posiadacza lub kapitalizacji odsetek;

7) wysokość prowizji i opłat za czynności związane z wykonywaniem umowy oraz tryb ich zmiany przez bank;

8) formy i zakres rozliczeń pieniężnych, które dokonywane są na polecenie posiadacza rachunku a także terminy ich realizacji;

9) przesłanki i tryb dokonywania zmian umowy – zazwyczaj w formie aneksu;

10) przesłanki i tryb rozwiązania umowy;

11) zakres odpowiedzialności banku a także wysokość odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku – zawierane jedynie w umowach dotyczących rachunków rozliczeniowych.

 

 

 

UMOWNE ZASTRZEŻENIA DODATKOWE

Wraz z warunkiem i terminem należą do tzw. accidentalia negoti – czyli podmiotowo  istotnych składników treści czynności prawnej, jednakże w odróżnieniu od nich, mogą być tylko składnikiem umów.

 

Należą do nich między innymi:

a) kara umowna – zastrzeżenie umowne, polegające na tym, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy. Bez zgody wierzyciela dłużnik nie może zwolnić się z zobowiązania przez zapłatę kary umownej,

b) zadatek - w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia dodatkowego terminu odstąpić od niej a otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej,

c) umowne prawo odstąpienia - zastrzeżenie, że jednej lub obu stronom przysługuje prawo odstąpienia od umowy w wyznaczonym terminie. Prawo to wykonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. W sytuacji odstąpienia, umowę poczytuje się za nie zawartą,

d) odstępne – uprawnienie stron do odstąpienia od umowy za zapłatą oznaczonej sumy (odstępne). Oświadczenie o odstąpieniu jest skuteczne jedynie gdy zostało złożone wraz z zapłatą odstępnego (art. 396 k.c.).

 

 

 

UMORZENIE POSTĘPOWANIA EGZEKUCYJNEGO

Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego postępowanie umarza się w całości lub części z urzędu:

1) jeżeli okaże się, że egzekucja nie należy do organów sądowych;

2) jeżeli wierzyciel lub dłużnik nie ma zdolności sądowej albo gdy egzekucja ze względu na jej przedmiot lub na osobę dłużnika jest niedopuszczalna;

3) jeżeli jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych. Umorzenie wskutek braku zdolności sądowej nastąpić może dopiero wówczas, gdy w terminie wyznaczonym przez organ egzekucyjny brak ten nie zostanie usunięty.

 

Organ egzekucyjny umorzy postępowanie w całości lub części na wniosek:

1) jeżeli tego zażąda wierzyciel; jednakże w sprawach, w których egzekucję wszczęto z urzędu lub na żądanie uprawnionego organu, wniosek wierzycie-la o umorzenie postępowania wymaga zgody sądu lub uprawnionego organu, który zażądał wszczęcia egzekucji;

2) jeżeli prawomocnym orzeczeniem tytuł wykonawczy został pozbawiony wykonalności albo orzeczenie, na którym oparto klauzulę wykonalności zostało uchylone lub utraciło moc;

3) jeżeli egzekucję skierowano przeciwko osobie, która według klauzuli wykonalności nie jest dłużnikiem i która sprzeciwiła się prowadzeniu egzekucji, albo jeżeli prowadzenie egzekucji pozostaje z innych powodów w oczywistej sprzeczności z treścią tytułu wykonawczego;

4) jeżeli wierzyciel jest w posiadaniu zastawu zabezpieczającego pełne zaspokojenie egzekwowanego roszczenia, chyba że egzekucja skierowana jest do przedmiotu zastawu;

5) jeżeli, w wypadku egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego w postaci zaopatrzonego w klauzulę wykonalności tytułu egzekucyjnego, dłużnik przedstawi przewidziane w przepisach odrębnych zaświadczenie o utracie lub ograniczeniu wykonalności, z którego wynika, że tytuł nie jest już wykonalny.

 

Umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, lecz nie pozbawia wierzyciela możności wszczęcia ponownej egzekucji, chyba że z innych przyczyn egzekucja jest niedopuszczalna.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego nie może naruszać praw osób trzecich.

Na postanowienie sądu co do zawieszenia lub umorzenia postępowania przysługuje zażalenie.

 

 

 

UNIEWAŻNIENIE MAŁŻEŃSTWA

Może ono nastąpić jedynie poprzez wyrok sądu. Przepisy o rozwodzie mają zastosowanie jeśli chodzi o skutki unieważnienia małżeństwa w zakresie stosunku małżonków i ich dzieci a także w stosunkach majątkowych między małżonkami.

 

Przyczyny unieważnienia małżeństwa:

a) przeszkody małżeńskie – wiek (poniżej 18 lat), ubezwłasnowolnienie całkowite, choroba psychiczna, bigamia, pokrewieństwo (w linii prostej oraz rodzeństwo), powinowactwo (w linii prostej), przysposobienie. W niektórych z podanych przeszkód dopuszczalna jest zgoda sądu na zawarcie małżeństwa.

b) wady oświadczeń woli - brak świadomości przy zawieraniu małżeństwa, błąd co do tożsamości drugiej strony, wpływ bezprawnej groźby na wyrażenie woli, jeżeli z okoliczności wynika, że składający oświadczenie mógł się obawiać, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo.

c) braki formalne pełnomocnictwa udzielonego do zawarcia małżeństwa - brak zezwolenia sądu na złożenie oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński przez pełnomocnika, nieważne lub skutecznie odwołane pełnomocnictwo.

 

W sytuacji unieważnienia małżeństwa z powodu przeszkody wieku, ubezwłasnowolnienia, choroby psychicznej, powinowactwa i przysposobienia legitymacja czynna przysługuje jedynie małżonkom. W przypadku bigamii i pokrewieństwa – każdy, kto ma w tym interes prawny może wytoczyć powództwo o unieważnienie małżeństwa. Jeśli chodzi zaś o przeszkodę wieku, gdy kobieta zaszła w ciążę – tylko jej przysługuje to uprawnienie. W przypadku wadliwości pełnomocnictwa prawo to posiada ten z małżonków, który udzielił pełnomocnictwa. Przy wadach oświadczenia woli legitymację do wytoczenia powództwa posiada małżonek, który złożył oświadczenie dotknięte wadą. W każdym wypadu prokurator może wytoczyć powództwo o unieważnienie małżeństwa.

 

 

 

UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM

Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia (wykaz tych prac został określony rozporządzeniem Rady Ministrów). Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.

 

Umowa o pracę zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu. Uprawnienie to nie przysługuje pracownicy zatrudnionej czas określony zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy.

 

Pracownicy w ciąży nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej, bez jej zgody delegować ją poza stałe miejsce pracy. Pracownika opiekującego się dzieckiem do ukończenia przez nie 4 roku życia nie wolno bez jego zgody zatrudniać w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, jak również delegować poza stałe miejsce pracy.

Pracownica w okresie zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia. Po ustaniu przyczyn uzasadniających przeniesienie jej do innej pracy, skrócenie jej czasu pracy lub zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy, pracodawca jest obowiązany zatrudnić pracownicę przy pracy i w wymiarze czasu pracy określonych w umowie o pracę.

Pracownica, nie później niż 14 dni po porodzie, może złożyć pisemny wniosek o udzielenie jej, bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, dodatkowego urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze wynikającym z art. 1821 § 1 k.p., a bezpośrednio po takim urlopie – urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze wynikającym z art. 1821a § 1; pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownicy. Może ona zrezygnować z korzystania z dodatkowego urlopu macierzyńskiego w całości lub w części a także z urlopu rodzicielskiego i powrócić do pracy.

 

 

 

URLOP MACIERZYŃSKI

Pracownicy przysługuje on w wymiarze:

1) 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,

2) 31 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie,

3) 33 tygodni w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie,

4) 35 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie,

5) 37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.

 

Nie więcej niż 6 tygodni urlopu macierzyńskiego może przypadać przed przewidywaną datą porodu. Po porodzie przysługuje urlop macierzyński niewykorzystany przed porodem aż do wyczerpania okresu ustalonego powyżej.

Pracownica, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu; w takim przypadku niewykorzystanej części urlopu macierzyńskiego udziela się pracownikowi – ojcu wychowującemu dziecko, na jego pisemny wniosek.

Po wykorzystaniu przez pracownicę po porodzie urlopu macierzyńskiego w wymiarze 8 tygodni, pracownikowi ojcu wychowującemu dziecko przysługuje prawo do części urlopu macierzyńskiego odpowiadającej okresowi, w którym pracownica uprawniona do urlopu wymaga opieki szpitalnej ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. W sytuacji tej urlop macierzyński pracownicy przerywa się na okres, w którym z takiego urlopu korzysta pracownik-ojciec wychowujący dziecko.

 

W razie urodzenia martwego dziecka lub zgonu dziecka przed upływem 8 tygodni życia, pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni po porodzie, nie krócej jednak niż przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka. Pracownicy, która urodziła więcej niż jedno dziecko przy jednym porodzie, przysługuje w takim przypadku urlop macierzyński w wymiarze stosownym do liczby dzieci pozostałych przy życiu. W razie zgonu dziecka po upływie 8 tygodni życia, pracownica zachowuje prawo do urlopu macierzyńskiego przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka. W razie urodzenia dziecka wymagającego opieki szpitalnej pracownica, która wykorzystała po porodzie 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, pozostałą część tego urlopu może wykorzystać w terminie późniejszym, po wyjściu dziecka ze szpitala.

Jeżeli matka rezygnuje z wychowywania dziecka i oddaje je innej osobie w celu przysposobienia lub do domu małego dziecka, nie przysługuje jej część urlopu macierzyńskiego przypadająca po dniu oddania dziecka. Jednakże urlop macierzyński po porodzie nie może wynosić mniej niż 8 tygodni.

 

Pracownik, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub który przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, ma prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze:

1) 20 tygodni w przypadku przyjęcia jednego dziecka,

2) 31 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia dwojga dzieci,

3) 33 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia trojga dzieci,

4) 35 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia czworga dzieci,

5) 37 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia pięciorga i więcej dzieci

– nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego

 

 

 

URLOP OJCOWSKI

Pracownik – ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze 2 tygodni, nie dłużej jednak niż:

1) do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia albo

2) do upływu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10 roku życia.

Urlopu ojcowskiego udziela się na pisemny wniosek pracownika-ojca wychowującego dziecko, składany w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu; pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.

 

 

 

URLOP WYCHOWAWCZY

Pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 5 roku życia. Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia.

Pracownik o którym mowa wyżej bez względu na to, czy korzystał z urlopu wychowawczego przewidzianego w tym przepisie, może skorzystać z urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia, jeżeli z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecko wymaga osobistej opieki pracownika. Rodzice lub opiekunowie dziecka spełniający warunki do korzystania z urlopu wychowawczego mogą jednocześnie korzystać z takiego urlopu przez okres nie przekraczający 3 miesięcy.

Urlopu wychowawczego udziela się na wniosek pracownika; może być on wykorzystany najwyżej w 4 częściach.

Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

 

W czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

 

Pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego:

1) w każdym czasie – za zgodą pracodawcy,

2) po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy – najpóźniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy.

 

Pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu wychowawczego do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed tym urlopem. Okres urlopu wychowawczego, w dniu jego zakończenia, wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

 

 

 

URLOP WYPOCZYNKOWY

Pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego, nie może on zrzec się prawa do urlopu.

Osoba podejmująca pracę po raz pierwszy w roku kalendarzowym, w którym podjęła pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym.

 

Wymiar urlopu wynosi:

1) 20 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat,

2) 26 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

 

Wymiar urlopu dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika, biorąc za podstawę wymiar urlopu określony powyżej; niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia. Do okresu zatrudnienia, od którego zależy prawo do urlopu i wymiar urlopu, wlicza się okresy poprzedniego zatrudnienia, bez względu na przerwy w zatrudnieniu oraz sposób ustania stosunku pracy.

Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu, przy czym jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy. Udzielenie pracownikowi urlopu w dniu pracy w wymiarze godzinowym odpowiadającym części dobowego wymiaru czasu pracy jest dopuszczalne jedynie w przypadku, gdy część urlopu pozostała do wykorzystania jest niższa niż pełny dobowy wymiar czasu pracy pracownika w dniu, na który ma być udzielony urlop.

 

 

 

URLOP BEZPŁATNY

Zgodnie z art. 174 kodeksu pracy, na pisemny wniosek pracownika pracodawca może udzielić mu urlopu bezpłatnego, którego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Przy udzielaniu urlopu bezpłatnego, dłuższego niż 3 miesiące, strony mogą przewidzieć dopuszczalność odwołania pracownika z urlopu z ważnych przyczyn.

Za zgodą pracownika, wyrażoną na piśmie, pracodawca może udzielić pracownikowi urlopu bezpłatnego w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy przez okres ustalony w zawartym w tej sprawie porozumieniu między pracodawcami. Okres urlopu bezpłatnego, w tym wypadku wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze u dotychczasowego pracodawcy.

 

 

 

USIŁOWANIE

Forma stadialna popełnienia przestępstwa, uregulowana w art. 13 i następnych kodeksu karnego.  Odpowiada za usiłowanie, kto w zamiarze popełnienia czynu zabronionego swoim zachowaniem bezpośrednio zmierza do jego dokonania, które jednak nie następuje, a także sprawca nie uświadamia sobie, że dokonanie jest niemożliwe ze względu na brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego lub ze względu na użycie środka nie nadającego się do popełnienia czynu zabronionego (np. usiłowanie zabójstwa za pomocą pistoletu atrapy, zakupionej jak broń palna funkcjonalna).

Sąd wymierza karę za usiłowanie w granicach zagrożenia przewidzianego dla danego przestępstwa.

Przy usiłowaniu kwalifikowanym jako nieudolne (art. 13 § 2) sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do sprawcy, który dobrowolnie starał się zapobiec skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego. Nie podlega karze za usiłowanie, kto dobrowolnie odstąpił od dokonania lub zapobiegł skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego.

 

 

 

USIŁOWANIE WYKROCZENIA

Odpowiada za usiłowanie, kto w zamiarze popełnienia czynu zabronionego swoim zachowaniem bezpośrednio zmierza do jego dokonania, które jednak nie następuje. Zachodzi, gdy ustawa tak stanowi.

Karę za usiłowanie wymierza się w granicach zagrożenia przewidzianego dla danego wykroczenia.

Nie podlega karze za usiłowanie, kto dobrowolnie odstąpił od czynu lub zapobiegł skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego.

 

 

 

USTANOWIENIE DROGI KONIECZNEJ I SŁUŻEBNOŚCI PRZESYŁU

Kodeks postępowania cywilnego reguluje sposób ustanowienia w art. 626. Zgodnie z nim we wniosku o ustanowienie drogi koniecznej lub służebności przesyłu należy wskazać właścicieli wszystkich nieruchomości, przez które mogłaby prowadzić droga, aby nieruchomość wnioskodawcy miała odpowiedni dostęp do drogi publicznej.

Przed wydaniem postanowienia o ustanowieniu drogi koniecznej sąd powinien przeprowadzić dowód z oględzin nieruchomości, chyba że okoliczności istotne dla wytyczenia drogi koniecznej są niesporne i niewątpliwe albo że przeprowadzenie dowodu z innych przyczyn nie jest potrzebne.

 

 

 

USTALENIE MACIERZYŃSTWA

Stwierdzenie, że dana kobieta jest matką konkretnego dziecka.

Polskie regulacje prawne wymagają spełnienia dwóch przesłanek przy ustaleniu macierzyństwa, a mianowicie:

- urodzenie dziecka (art. 619 k.r.o. zawiera domniemanie, że kobieta, która urodziła dziecko, jest jego matką);

- a także brak aktu urodzenia dziecka, które stwierdza macierzyństwo (akt urodzenia dziecka sporządzono z brakiem danych rodziców lub zaprzeczono macierzyństwu kobiety wpisanej w akcie – art. 6110 § 1 k.r.o.).

 

 

 

USTAWA

Akt prawny ogólny i powszechnie obowiązujący, uchwalany przez parlament.

Wyróżnia się ustawę zasadniczą, czyli konstytucję, ustawę konstytucyjną (czyli dokonującą zmiany Konstytucji) i ustawę zwykłą, która w hierarchii źródeł prawa zajmuje miejsce bezpośrednio po konstytucji, przy czym musi być z nią zgodna. Inne akty normatywne (np. rozporządzenia) muszą być zgodne z ustawą.

 

 

 

UZASADNIENIE WYROKU

Sporządzane jest na wniosek strony w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji (sąd II instancji uzasadnia swoje orzeczenia z urzędu).

Dla złożenia tego wniosku ustawa przewiduje tygodniowy termin, który liczy się od ogłoszenia wyroku, a w przypadku gdy strona bez pełnomocnika (obrońcy) lub była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku w wyniku pozbawienia jej wolności, termin ten biegnie od dnia doręczenia sentencji wyroku.

Brak wniosku o sporządzenie uzasadnienia nie stanowi przeszkody do zaskarżenia wyroku. Jeśli strona zaskarżyła wyrok w ustawowym terminie nie żądając sporządzenia uzasadnienia, jak również w przypadku wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sąd sporządza uzasadnienie wyroku z urzędu (wtedy wyroku z uzasadnieniem nie doręcza się stronie).

Wniosek o sporządzenie uzasadnienia wymaga formy pisma procesowego. Najwcześniej można go złożyć po ogłoszeniu wyroku. Spóźniony wniosek sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym.

Uzasadnienie zawiera przedstawienie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także powodów, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej) jak również wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku ze wskazaniem przepisów prawa.

 

 

 

UZNANIE OJCOSTWA

Warunkami uznania ojcostwa są: brak domniemania, że dziecko pochodzi od męża matki, wcześniej nie ustalono ojcostwa dziecka, złożenie oświadczenia, że jest on ojcem dziecka przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, sądem opiekuńczym lub za granicą przed polskim konsulem (oboje lub jedno z rodziców są obywatelami polskimi). Jeżeli mężczyzna ukończył 16 lat uznania ojcostwa może dokonać jedynie przed sądem opiekuńczym. W sytuacji, gdy grozi niebezpieczeństwo bezpośrednio życiu matki dziecka lub mężczyzny, od którego dziecko pochodzi oświadczenie można złożyć przed notariuszem, a także wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy.

 

Uznanie ojcostwa może nastąpić:

- przed urodzeniem się dziecka już poczętego,

- po urodzeniu dziecka, przed sporządzeniem aktu urodzenia,

- po urodzeniu dziecka, po sporządzeniu aktu urodzenia,

- przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletności.

 

Przy uznaniu ojcostwa niezbędne jest oświadczenie matki potwierdzające, że ojcem dziecka jest ten mężczyzna. Jeżeli matka ukończyła 16 lat oświadczenie to może złożyć tylko przed sądem opiekuńczym. W sytuacji, gdy dziecko ukończyło lat 13 w chwili uznania do zmiany jego nazwiska na skutek uznania, wymaga się jego zgody.

 

Dowody osobiste rodziców dziecka, lub paszporty w przypadku obcokrajowców są dokumentami niezbędnymi przy tej czynności prawnej a dodatkowo:

a) jeżeli oświadczenie składane jest w innym urzędzie niż ten, w którym sporządzono akt urodzenia - odpis zupełny aktu urodzenia dziecka, które ma być uznane;

b) gdy oświadczenie składane jest dla dziecka poczętego- zaświadczenie od lekarza o ciąży lub karta ciąży;

c) w sytuacji, gdy oświadczenie o uznaniu składane jest jednocześnie ze sporządzeniem aktu urodzenia dziecka:

- matka dziecka jest panną - odpis skrócony aktu urodzenia matki,

- matka dziecka jest rozwiedziona lub w separacji - odpis skrócony aktu małżeństwa z adnotacją o rozwodzie lub separacji,

- matka dziecka jest wdową - odpis skrócony aktu zgonu męża, a także odpis skrócony aktu małżeństwa.

 

Jeżeli oświadczenie o uznaniu ojcostwa składa obcokrajowiec, nie znający języka polskiego, musi to uczynić w obecności tłumacza przysięgłego. Uznanie załatwiane jest dniu złożenia wniosku. Czynność ta jest wolna od opłat.

 

 

 

UZNANIE ORZECZEŃ SĄDÓW PAŃSTW OBCYCH

(art. 1145 i nast. k.p.c.) Orzeczenia sądów państw obcych wydane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu z mocy prawa, chyba że:

1) nie jest ono prawomocne w państwie, w którym zostało wydane;

2) zapadło w sprawie należącej do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich;

3) pozwanemu, który nie wdał się w spór co do istoty sprawy, nie doręczono należycie i w czasie umożliwiającym podjęcie obrony pisma wszczynającego postępowanie;

4) strona w toku postępowania była pozbawiona możności obrony;

5) sprawa o to samo roszczenie między tymi samymi stronami zawisła w RP wcześniej niż przed sądem państwa obcego;

6) jest sprzeczne z wcześniej wydanym prawomocnym orzeczeniem sądu polskiego albo wcześniej wydanym prawomocnym orzeczeniem sądu państwa obcego, spełniającym przesłanki jego uznania w RP, zapadłymi w sprawie o to samo roszczenie między tymi samymi stronami;

7) uznanie byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego).

 

Każdy, kto ma w tym interes prawny, może wystąpić do sądu z wnioskiem o ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu. Osoba powołująca się na uznanie orzeczenia sądu państwa obcego jest zobowiązana przedstawić:

1) urzędowy odpis orzeczenia;

2) dokument stwierdzający, że orzeczenie jest prawomocne, chyba że prawomocność orzeczenia wynika z jego treści;

3) uwierzytelniony przekład na język polski dokumentów wymienionych powyżej.

 

Wniosek o uznanie rozpoznaje sąd okręgowy, który byłby miejscowo właściwy do rozpoznania sprawy rozstrzygniętej orzeczeniem sądu państwa obcego lub w którego okręgu znajduje się miejscowo właściwy sąd rejonowy, a w braku tej podstawy – Sąd Okręgowy w Warszawie.

 

 

 

UZNANIE ZA ZMARŁEGO

Uznanym za zmarłego może być zaginiony, jeżeli upłynęło lat dziesięć od końca roku kalendarzowego, w którym według istniejących wiadomości jeszcze żył; jednakże gdyby w chwili uznania za zmarłego zaginiony ukończył lat siedemdziesiąt, wystarcza upływ lat pięciu.

Uznanie to nie może jednak nastąpić przed końcem roku kalendarzowego, w którym zaginiony ukończyłby lat dwadzieścia trzy.

Kto zaginął w czasie podróży powietrznej lub morskiej w związku z katastrofą statku lub okrętu albo w związku z innym szczególnym zdarzeniem, ten może być uznany za zmarłego po upływie sześciu miesięcy od dnia, w którym nastąpiła katastrofa albo inne szczególne zdarzenie. Jeżeli nie można stwierdzić katastrofy statku lub okrętu, bieg terminu sześciomiesięcznego rozpoczyna się z upływem roku od dnia, w którym statek lub okręt miał przybyć do portu przeznaczenia, a jeżeli nie miał portu przeznaczenia - z upływem lat dwóch od dnia, w którym była ostatnia o nim wiadomość. Kto zaginął w związku z bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia nie przewidzianym w paragrafach poprzedzających, ten może być uznany za zmarłego po upływie roku od dnia, w którym niebezpieczeństwo ustało albo według okoliczności powinno było ustać.

Domniemywa się, że zaginiony zmarł w chwili oznaczonej w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego. Jako chwilę domniemanej śmierci zaginionego oznacza się chwilę, która według okoliczności jest najbardziej prawdopodobna, a w braku wszelkich danych - pierwszy dzień terminu, z którego upływem uznanie za zmarłego stało się możliwe. Jeżeli w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego czas śmierci został oznaczony tylko datą dnia, za chwilę domniemanej śmierci zaginionego uważa się koniec tego dnia.

Jeżeli kilka osób utraciło życie podczas grożącego im wspólnie niebezpieczeństwa, domniemywa się, że zmarły jednocześnie.

Do zgłoszenia wniosku o uznanie za zmarłego uprawniony jest każdy zainteresowany. Wniosek ten można zgłosić nie wcześniej niż na rok przed końcem terminu, po upływie którego zaginiony może być uznany za zmarłego.

Oprócz danych koniecznych dla wniosku o wszczęcie postępowania, powinien on zawierać:

1) imię, nazwisko i wiek zaginionego, imiona jego rodziców oraz nazwisko rodowe matki;

2) ostatnie znane miejsce zamieszkania i pobytu zaginionego.

Okoliczności uzasadniające wniosek należy uprawdopodobnić.

W postępowaniu o uznaniu za zmarłego zastosowanie mają przepisy o stwierdzeniu zgonu.

 

 

 

UZUPEŁNIENIE WYROKU

Strona uprawniona jest do złożenia w ciągu dwóch tygodni od ogłoszenia wyroku, a gdy doręczenie wyroku następuje z urzędu – od jego doręczenia, wniosku o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości żądania, o natychmiastowej wykonalności albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Wniosek o uzupełnienie wyroku co do zwrotu kosztów lub natychmiastowej wykonalności sąd może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym. Orzeczenie uzupełniające wyrok zapada w postaci wyroku, chyba że uzupełnienie dotyczy wyłącznie kosztów lub natychmiastowej wykonalności.

 

 

 

UŻYCZENIE

(art. 710 k.c.) Umowa, zgodnie z którą użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu na bezpłatne używanie rzeczy użyczonej przez czas użyczenia.

Ustawodawca nie uzależniał możliwości oddania rzeczy do używania na podstawie umowy użyczenia od legitymowania się tytułem własności. Wymagany jest taki tytuł do rzeczy użyczającego, aby mógł on ją oddać biorącemu w użyczenie. Od tej okoliczności nie jest uzależnione domaganie się zwrotu rzeczy.  

Umowa ta jest umową nieodpłatną, zawieraną w celu niesienia bezinteresownej pomocy innej osobie. Użyczający w wyniku tej umowy nie otrzymuje żadnej korzyści. Zobowiązanie to nie upoważnia biorącego do pobierania pożytków z przedmiotu umowy.

Przedmiotem użyczenia mogą być rzeczy oznaczone co do gatunku, co do tożsamości. Pieniądze, jako środek płatniczy, nie mogą być przedmiotem umowy użyczenia.

 

 

 

UŻYTKOWANIE

Ograniczone prawo rzeczowe, uregulowane w kodeksie cywilnym w art. 252 - 279. Jego przedmiot stanowią rzeczy – jej części składowe, przynależności (ruchomości, nieruchomości) i prawa, jeśli są zbywalne, zespół środków produkcji (art. 257 k.c.), przedsiębiorstwo i gospodarstwo rolne (art. 551, 553, 751 k.c.), a także dobra materialne niebędące rzeczami. Rzeczy z reguły oznaczone są co do tożsamości i niezużywalne, ale także wyjątkowo rzeczy oznaczone co do gatunku - tzw. użytkowanie nieprawidłowe. Przedmiotem użytkowania może być tylko rzecz (prawo), przynosząca pożytki.

Podmiotem użytkowania mogą być wszystkie podmioty prawa cywilnego. Z punktu widzenia podmiotu, użytkowanie zostało podzielone w kodeksie cywilnym na: użytkowanie przez osoby fizyczne (art. 266-270 k.c.); użytkowanie przez rolnicze spółdzielnie produkcyjne (art. 271-279 k.c.); użytkowanie przez osoby prawne i podmioty ustawowe niebędące rolniczymi spółdzielniami produkcyjnymi (art. 284 w zw. z art. 331 k.c.). Możliwa jest sytuacja, w które prawo to będzie przysługiwało kilku osobom, ale wtedy wymagana jest forma aktu notarialnego.

Użytkownikowi przysługują dwa uprawnienia prawo używania przedmiotu i pobierania z niego pożytków.

 

 

 

UŻYTKOWANIE NIEPRAWIDŁOWE

(art. 264 k.c.) Dotyczy użytkowania, gdzie przedmiotem są pieniądze lub inne rzeczy oznaczone tylko co do gatunku (np. materiał siewny, cement, gwoździe itd.). W tego rodzaju użytkowania użytkownik w momencie wydania mu pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku staje się ich właścicielem.

Do powstania tego rodzaju użytkowania niezbędne jest więc wydanie przedmiotów umowy użytkownikowi.

Po wygaśnięciu omawianego stosunku zobowiązaniowego, użytkownik jest zobowiązany zwrócić właścicielowi tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości (art. 720 k.c.).

 

 

 

UŻYTKOWANIE WIECZYSTE

(art. 232 k.c.) Jego przedmiot mogą stanowić nieruchomości gruntowe będące własnością Skarbu Państwa a także jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków. Przedmiotem użytkowania wieczystego mogą być tylko grunty Skarbu Państwa położone w granicach administracyjnych miast lub położone poza nimi, jeśli są one włączone do planu zagospodarowania przestrzennego. Inne grunty Skarbu Państwa podlegają prawie użytkowania wieczystego, gdy przepis szczególny tak stanowi.

Ograniczenie to nie występuje w odniesieniu do gruntów będących własnością jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków. Ustawa o gospodarce nieruchomościami, umożliwia ustanowienia tego prawa na wszystkich nieruchomościach gruntowych stanowiących własność Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego, wyłącza jedynie nieruchomości rolne wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Podmiotem prawa użytkowania wieczystego może być każda osoba fizyczna i prawna oraz jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 331 k.c.

Użytkowanie wieczyste może przysługiwać wspólnie kilku osobom, w takiej sytuacji stosuje się art. 195 i nast. k.c..